මෙම වසර තුළ දිවයිනෙන් වාර්තා වී ඇති ඩෙංගු රෝගීන් අතුරින් සියයට 88 කගේම ශරීරගත වී ඇත්තේ 'ඩෙංගු 2' (Dengue 2) වයිරස් ප්‍රභේදය බව ජාතික ඩෙංගු මර්දන ඒකකය පෙන්වා දෙයි. මිනිස් සිරුර තුළ මෙම විශේෂ ප්‍රභේදයට එරෙහිව පවතින ප්‍රතිශක්තිකරණය අවම මට්ටමක පැවතීම රෝගය ව්‍යාප්ත වීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇත.

දිවයින පුරා ඩෙංගු රෝග ව්‍යාප්තිය තවදුරටත් ඉහළ යමින් පවතින අතර ගතවූ පැය 24 ක කාලය තුළ පමණක් එම රෝගය හේතුවෙන් පුද්ගල මරණ 3ක් වාර්තා වී තිබේ. ජාතික ඩෙංගු මර්දන ඒකකය නිකුත් කළ නවතම දත්ත වාර්තාවලට අනුව, මේ සමඟ වසරේ මේ දක්වා කාලය තුළ මෙරටින් වාර්තා වී ඇති සමස්ත ඩෙංගු මරණ සංඛ්‍යාව 53ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.

එංගලන්තයේ උපදින සෑම දරුවෙකුම ඉතා දුර්ලභ ගණයේ කොඳු ඇට පෙළ ආශ්‍රිත මාංශ පේශි ක්ෂය වීමේ රෝගයක් සඳහා පරීක්ෂාවට ලක් කිරීමට එරට සෞඛ්‍ය හා සමාජ සත්කාර දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කර ඇත.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) මගින් අපගේ දෛනික කටයුතු පහසු කරගැනීම මිනිසාගේ බුද්ධිමය හැකියාවන්ට සහ මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වයට අහිතකර ලෙස බලපෑ හැකි බව නවතම පර්යේෂණවලින් අනාවරණය වේ. චැට් ජීපීටී (ChatGPT) වැනි AI තාක්ෂණයන් මත අධික ලෙස යැපීම හඳුන්වනු ලබන්නේ 'සංජානන බාහිරකරණය' (cognitive offloading) ලෙස වන අතර, මෙම පුරුද්ද දිගුකාලීනව ඩිමෙන්ෂියා (dementia) රෝගය වැළඳීමේ අවදානම ඉහළ නැංවීමට හේතු විය හැකි බව විශේෂඥයෝ අනතුරු අඟවති.

ඔබේ ජංගම දුරකථනය වැසිකිළිය තුළදී භාවිතා කිරීමේ පුරුද්දක් ඔබට තිබේ නම්, මෙම ලිපිය කියවීමෙන් අනතුරුව ඔබ ඒ පිළිබඳව දෙවරක් සිතා බලනු ඇත. මෑතකදී සිදුකරන ලද පර්යේෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ ජංගම දුරකථන මගින් මිනිස් සිරුරට හානිකර විය හැකි බැක්ටීරියා විශාල ප්‍රමාණයක් වාහකයන් ලෙස ක්‍රියා කරන බවයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹ සහ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කවලින් වාර්තා වන එච්.අයි.වී. (HIV) ආසාදිතයන්ගේ සංඛ්‍යාව පෙර නොවූ විරූ අයුරින් ඉහළ ගොස් ඇතැයි ලිංගාශ්‍රිත රෝග පිළිබඳ ප්‍රජා විශේෂඥ වෛද්‍ය සත්‍යා හේරත් මහත්මිය ප්‍රකාශ කරයි.

වයසට යාමත් සමඟ බොහෝ දෙනෙකුට පෙර මෙන් ආහාර ගැනීමට නොහැකි වීම සහ ආහාර රුචිය අඩුවීම සාමාන්‍ය තත්ත්වයකි. ටෆ්ට්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ පෝෂණ විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය රොජර් ඒ.

නින්දේදී ඇති වන බරපතළ සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් ලෙස හඳුනාගත හැකි ‘ස්ලීප් ඇප්නියා’ (Sleep Apnea) හෙවත් නිද්‍රාශ්වසන අපහසුතාව, පුද්ගලයෙකු නිදා සිටින අතරතුර වරින් වර ශ්වසනය නතර වීම සහ නැවත ආරම්භ වීම සිදු වන රෝගී තත්ත්වයකි. මේ හේතුවෙන් ශරීරයට ලැබෙන ඔක්සිජන් මට්ටම පහත වැටෙන අතර, සුවදායක මෙන්ම ගැඹුරු නින්දක් ලබා ගැනීමට ඇති ඉඩකඩ මුළුමනින්ම අහිමි වී යයි.

ඇස් ඉදිරිපිට පාවෙන තිත් හෝ ද්‍රව්‍ය වැනි දසුන් මැවීම සාමාන්‍ය වයස්ගත වීමත් සමඟ සිදුවන දෙයක් ලෙස බොහෝ දෙනා සැලකුවද, ඇතැම් අවස්ථාවලදී මෙය බරපතල දෘෂ්ටි ආබාධයක පෙර නිමිත්තක් විය හැකි බව වෛද්‍යවරුන් අනතුරු අඟවයි. ලන්ඩන් නුවර පදිංචි ලුසී ස්කූන්හෝවන් නම් කාන්තාවට ද මෙවැනි අත්දැකීමකට මුහුණ දීමට සිදු වූ අතර, ඇයගේ එදිනෙදා ජීවිතයට සහ වෘත්තීය කටයුතුවලට ද මෙම තත්ත්වය දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර තිබුණි.

පළමු වන වර්ගයේ දියවැඩියාව (Type 1 diabetes) වැළඳීම වසර තුනක් දක්වා ප්‍රමාද කළ හැකි ලොව පළමු වැනි නවතම ප්‍රතිකාරය බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය (NHS) විසින් මේ වන විට අනුමත කර තිබේ. 'ටෙප්ලිසුමැබ්' (Teplizumab) ලෙස හැඳින්වෙන මෙම ඖෂධය බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාතික සෞඛ්‍ය හා සත්කාර විශිෂ්ටතා ආයතනයේ (NICE) අනුමැතිය ලබා ඇති අතර, මෙය දියවැඩියා ප්‍රතිකාර ඉතිහාසයේ නව යුගයක ආරම්භයක් ලෙස එක්සත් රාජධානියේ දියවැඩියා සංගමය විසින් හඳුන්වා දී ඇත.

රෝගීන්ගේ ආරක්ෂාව මෙන්ම ප්‍රතිකාර ක්‍රියාවලිය කෙරෙහි සෘජු බලපෑමක් එල්ල කළ හැකි ක්‍රියාකාරී දෝෂ කිහිපයක් වාර්තා වීම හේතුවෙන්, රජයේ රෝහල්වල භාවිත වන වෛද්‍ය උපකරණ වර්ග දෙකකට අයත් විශේෂ කාණ්ඩ කිහිපයක් වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි ඉවත් කිරීමට වෛද්‍ය සැපයුම් අංශය (MSD) පියවර ගෙන ඇත. ජාතික ඖෂධ නියාමන අධිකාරිය (NMRA) සහ වෛද්‍ය උපකරණ ඇගයීම් කමිටුව (MDEC) විසින් ලබා දෙන ලද නිර්දේශ පදනම් කර ගනිමින් මෙම තීරණය ගෙන තිබේ.

පවතින අධික වර්ෂාව හේතුවෙන් දිවයින පුරා ඩෙංගු රෝගය ශීඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත වීමේ අවදානමක් පවතින බැවින්, සෞඛ්‍ය බලධාරීන් විසින් විශේෂ මදුරු මර්දන සතියක් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. මේ යටතේ හෙට (18 වැනිදා) දිවයිනේ සියලුම පාසල්, පෙරපාසල් සහ පෞද්ගලික උපකාරක පන්ති ඇතුළු අධ්‍යාපන ආයතන පරිශ්‍ර කේන්ද්‍ර කරගනිමින් විශේෂ මදුරු මර්දන වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කරන බව සෞඛ්‍ය හා ජනමාධ්‍ය අමාත්‍ය වෛද්‍ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා ප්‍රකාශ කළේය.

ජනාධිපති නීතිඥ උපුල් කුමාරප්පෙරුම මහතාගේ ආදරණීය පුත්‍රයා වූ නිවින් කුමරප්පෙරුම 25 වියැති තරුණයාගේ හදිසි අභාවය මුළු මහත් සමාජයම දැඩි කම්පනයකට පත් කිරීමට සමත් වූ ඛේදනීය සිදුවීමකි. කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලබා, පසුව කැනඩාව බලා ගොස් උසස් අධ්‍යාපනය නිමවා නැවතත් තම මව්බිමට පැමිණි ඔහු, රටේ අනාගතය වෙනුවෙන් විශාල මෙහෙවරක් ඉටු කිරීමට සිටි අතිශය බුද්ධිමත් මෙන්ම දක්ෂ තරුණයෙකි.

බ්‍රසීලයේ ඩෙංගු එන්නත්කරණ වැඩසටහනක් අතරතුර පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු මියයාම හේතුවෙන් ජුනි 8 වනදා එම එන්නත්කරණ කටයුතු තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට එරට බලධාරීන් පියවර ගෙන තිබේ. මෙම සිදුවීම ඉන්දියාවට ද දැඩි අවදානම් සහගත පණිවිඩයක් ලබා දෙන අතර, ඊට ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ බ්‍රසීලයේ භාවිත කළ 'Butantan-DV' නැමැති ඩෙංගු එන්නත සහ ඉන්දියාවේ හඳුන්වාදීමට නියමිත 'DengiAll' එන්නත අතර පවතින දැඩි සමානකමයි.

ඇමෙරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව ශ්‍රී ලංකා රුපියලේ අගය පහත වැටීමත් සමඟ මෙරට වෙළෙඳපොළේ පවතින ඖෂධවල මිල ගණන් ඉහළ දැමීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳව ජාතික ඖෂධ නියාමන අධිකාරියේ අවධානය යොමු වී තිබේ.

ඉංග්‍රීසි බ්‍රෙක්ෆාස්ට් (English Breakfast) තේ යනු වෙනම තේ පවුලකට අයත් පානයක් නොව, කළු තේ (Black tea) කාණ්ඩයටම අයත් තවත් එක් ප්‍රභේදයක් පමණි. මේවා අතර ඇති ප්‍රධානතම වෙනස වන්නේ, ඉංග්‍රීසි බ්‍රෙක්ෆාස්ට් තේ සාමාන්‍යයෙන් කිරි සමඟ පානය කිරීමට සුදුසු වන පරිදි තද සහ ප්‍රබෝධමත් රසයකින් යුක්ත වන ලෙස කළු තේ වර්ග කිහිපයක් මුසු කර සකස් කර තිබීමයි.

දිවයිනේ ප්‍රදේශ කිහිපයකින් මෙනින්ජයිටීස් රෝගීන් දෙසිය තුන් දෙනෙකු (203) මේ වන විට වාර්තා වී ඇති බව සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කර තිබේ. සෞඛ්‍ය නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය වෛද්‍ය හංසක විජේමුණි මහතා පවසන පරිදි, දෙනියාය, දියතලාව, රිකිල්ලගස්කඩ සහ මහනුවර යන ප්‍රදේශවලින් මෙම රෝගීහු හඳුනාගෙන සිටිති.

රාත්‍රියට වයින් වීදුරුවක් පානය කිරීම ඔබේ මානසික සෞඛ්‍යයට අහිතකර ලෙස බලපාමින් ඔබව මානසික අවපීඩනයට ගොදුරු කිරීමට ඉඩ ඇති බව වෛද්‍ය විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙයි. බොහෝ දෙනා සමාජගත වීමේදී හෝ සතුට වෙනුවෙන් මධ්‍යසාර භාවිතය සාමාන්‍ය දෙයක් ලෙස සැලකුවද, මධ්‍යසාර පරිභෝජනය සහ මානසික අවපීඩනය අතර පවතින සබඳතාව ඉතා ශක්තිමත්ය.

එක්සත් රාජධානිය තුළ මෙලනෝමා නමැති දරුණුතම සමේ පිළිකා වර්ගය වැළඳුණු පුද්ගලයින්ගේ සංඛ්‍යාව වාර්තාගත ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බව පිළිකා පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකරන ප්‍රමුඛ පෙළේ පුණ්‍යායතනයක් විසින් නිකුත් කරන ලද විශ්ලේෂණ වාර්තාවකින් අනාවරණය වී තිබේ. ඒ අනුව 2022 වසරේදී පමණක් මෙලනෝමා රෝගීන් 20,980 දෙනෙකු වාර්තා වී ඇති අතර, මෙරට ඉතිහාසයේ මෙවැනි රෝගීන් සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වූ පළමු අවස්ථාව මෙය වේ.

වැඩිහිටියන්ගේ අස්ථි බිඳීම් සහ ඇදවැටීම් වළක්වා ගැනීම සඳහා විටමින් D අතිරේක පෙති ලබා ගැනීමෙන් කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නොමැති බව නවතම විද්‍යාත්මක සමාලෝචනයකින් අනාවරණය වී තිබේ. සරත් සහ ශීත සෘතුවලදී නිරෝගී අස්ථි පවත්වා ගැනීම සඳහා විටමින් D අතිරේක ලබා ගන්නා ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය (NHS) විසින් නිර්දේශ කර තිබුණද, බ්‍රිතාන්‍ය වෛද්‍ය සඟරාවේ (British Medical Journal) පළ වූ මෙම නවතම පර්යේෂණ දත්ත මගින් එම මතය දැඩි ලෙස අභියෝගයට ලක් කර ඇත.