පසුගියදා දිවයින පුරා සිදුවූ හදිසි විදුලි බිඳ වැටීම බාල ගල්අඟුරු පාවිච්චිය නිසා සිදුවූ බවට විපක්ෂය කරන චෝදනාවට පිළිතුරු සපයමින් බලශක්ති වරාය හා සිවිල් ගුවන්සේවා ඇමති අනුර කරුණාතිලක මහතා අද දින පාර්ලිමේන්තුවේ අදහස් දැක්වීය. පසුගිය ඔක්තෝබර් 17 වැනි සෙනසුරාදා උදෑසන 11:44 ට පමණ මුළු දිවයිනම අඳුරේ ගිල්වමින් ජාතික විදුලිබල පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටුණි.
මෙම දැවැන්ත විදුලි අර්බුදයට හේතුව ගල් අඟුරු වල ප්‍රමිතිය බාල වීම හෝ කොත්මලේ බලාගාරයේ දෝෂයක් නොවන බව මේ වන විට තහවුරු වී ඇතැයි ඔහු කීය.පැරණි ගල් අඟුරු තොග සැප්තැම්බර් 04 වන දිනෙන් අවසන් වූ බවත්, ඉන් පසු භාවිතයට ගෙන ඇත්තේ අලුත් ගල් අඟුරු බවත් විදුලි ඉංජිනේරුවෝ පෙන්වා දෙති. ඒ වෙනුවට මෙම සමස්ත බිඳවැටීම පිටුපස ඇත්තේ, පද්ධතිය දැඩි අවදානම් සහගත තත්ත්වයක පැවති නිවාඩු දිනකදී බලාගාරයක් තුළ සිදුකළ මතභේදාත්මක නඩත්තු කටයුත්තකි.
නිවාඩු දිනයක් වූ එදින විදුලි ඉල්ලුම අවම මට්ටමක පැවති අතර, හොඳින් හිරු පායා තිබූ බැවින් පද්ධතිය තුළ පුනර්ජනීය බලශක්තියේ විශාල අතිරික්තයක් නිර්මාණය වී තිබුණි. මීට පෙර 2025 වසරේ පෙබරවාරි මාසයේදීද මෙවැනිම සමස්ත පද්ධති බිඳවැටීමක් සිදුවූ අතර, ඉල්ලුම අඩු සහ පුනර්ජනීය බලශක්ති අතිරික්තයක් පවතින දිනවලදී ජාතික පද්ධතිය ඉතා අවදානම් සහගත තත්ත්වයක පවතින බව බලධාරීන් ඉන් උගත් ප්‍රධාන පාඩමකි. විශේෂයෙන්ම එම පෙබරවාරි සිදුවීමෙන් පසු තවත් මෙගාවොට් 10 ක පමණ පුනර්ජනීය බලශක්ති ප්‍රමාණයක් ජාතික පද්ධතියට එක්වී තිබුණු පසුබිමක මෙම අර්බුදය නිර්මාණය විය.
සිදුවීම් මාලාව තීරණාත්මක අතකට හැරෙන්නේ පෙරවරු 11:43 ට පමණය. එකල ජාතික පද්ධති පාලන මධ්‍යස්ථානයේ පාලනයට නතුව තිබූ බලාගාර සහ කුඩා ජල විදුලි බලාගාර හරහා මෙගාවොට් 1137 ක පමණ ධාරිතාවක් ජනනය වෙමින් පැවතුණි. ඉන් මෙගාවොට් 516 ක් ගල් අඟුරු බලාගාරයෙන් ද, මෙගාවොට් 621 ක් ජල විදුලි බලාගාර වලින් ද සැපයෙමින් තිබූ බව විශ්වාස කෙරේ. මීට අමතරව පද්ධති ක්‍රියාකරුවන්ගේ පාලනයට හෝ දෘශ්‍යතාවට නතු නොවන තවත් පුනර්ජනීය බලශක්ති ප්‍රභව හරහාද මෙගාවොට් ගණනකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ජනනය වෙමින් පැවතුණි. මෙම අවස්ථාවේදී ගල් අඟුරු බලාගාරයේ එක් ඒකකයක නඩත්තු කටයුත්තක් සිදුවෙමින් තිබූ අතර, එහිදී ඇතිවූ තාක්ෂණික සංකූලතාවයක් හේතුවෙන් අදාළ යන්ත්‍රයේ බලශක්තිය වේගයෙන් අඩුවී පද්ධතියේ සංඛ්‍යාතය පහළ වැටීම ආරම්භ විය.
මෙම හදිසි සංඛ්‍යාතය අඩුවීමට ප්‍රතිචාර දක්වමින් සෙසු බලාගාර හරහා පද්ධතියට වැඩි බලශක්තියක් ලබා දීමට උත්සාහ කළද එය සාර්ථක වූයේ නැත. පද්ධතියට අලුතෙන් එක්වූ ශක්ති ප්‍රමාණයට වඩා, පාලනයක් හෝ දෘශ්‍යතාවක් නොමැතිව පද්ධතියෙන් ඉවත්ව ගිය ජනන ධාරිතාව ඉහළ යාම හේතුවෙන් ජාතික පද්ධතියේ සමතුලිතතාවය සම්පූර්ණයෙන්ම ගිලිහී ගියේය. කෙසේ වෙතත්, තම ආවේණික ක්‍රමවේදයන්ට අනුව පද්ධතියෙන් ඉවත් වූ ගල් අඟුරු බලාගාරය හැරෙන්නට වෙනත් කිසිදු බලාගාරයක අක්‍රිය වීමක් මෙම මොහොතේ සිදුවී නොමැත.
දිවයිනටම බලපෑ මෙම හදිසි තත්ත්වය සැලවූ වහාම ජනාධිපතිවරයා සහ විදුලිබල විෂය භාර අමාත්‍යවරයා සෘජුවම මැදිහත් වෙමින් ජාතික පද්ධති පාලන මධ්‍යස්ථානය සමඟ සම්බන්ධීකරණ කටයුතු ආරම්භ කළහ. පස්වරු 12:37 වන විට පද්ධතියේ පළමු ප්‍රතිස්ථාපනය සිදු කිරීමට නිලධාරීන්ට හැකි වූ අතර, අධි වෝල්ටීයතා පද්ධතිය යථා තත්ත්වයට පත්වන තෙක් පස්වරු 5:00 පමණ වන තුරුත් ජනාධිපතිවරයා සහ අමාත්‍යවරයා පද්ධති පාලන මධ්‍යස්ථානයේ ක්‍රියාකාරීත්වය පෞද්ගලිකවම නිරීක්ෂණය කළහ. දැඩි පරිශ්‍රමයකින් අනතුරුව එදින රාත්‍රී 9:05 වන විට දිවයිනේ සියලුම පාරිභෝගිකයන් වෙත යළි විදුලි සැපයුම ලබාදීමට හැකි විය.
කෙසේ වෙතත්, මෙම බිඳවැටීම සම්බන්ධයෙන් අමාත්‍යවරයාට ප්‍රධාන ප්‍රශ්න තුනක් පවතී. ඉන් ප්‍රධානතම කාරණය වන්නේ, ඉල්ලුම අවම වී පද්ධතිය ඉහළ අවදානම් තත්ත්වයක පවතින මෙවැනි දවසක, ගල් අඟුරු බලාගාරයේ මෙතරම් අවදානම්සහගත නඩත්තු කටයුත්තක් සිදු කිරීමට තෝරාගත්තේ ඇයිද යන්නයි. මේ වන විටත් අදාළ නිලධාරීන්ගෙන් ඒ පිළිබඳව ප්‍රශ්න කර ඇති අතර, අමාත්‍යාංශ ලේකම්වරයා හරහා පුළුල් විමර්ශනයක් සිදුකර පිළිතුරු අපේක්ෂා කරන බව අමාත්‍යවරයා ප්‍රකාශ කර ඇත. තනි යන්ත්‍රයක් තාක්ෂණික හේතුවක් මත ක්‍රියා විරහිත වන විට මුළු මහත් ජාතික පද්ධතියම බිඳ වැටීම කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකි බව අවධාරණය කරන බලධාරීන්, මින් ඉදිරියට මෙවැනි තත්ත්වයන් වළක්වා ගැනීම සඳහා කඩිනම් ක්‍රියාමාර්ග ගත යුතු බව තරයේ විශ්වාස කරයි.