දූෂණ විරෝධී සංශෝධන පනත සම්මතයි - වෙනස් වූ නීති මොනවාද?

2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනතේ ක්‍රියාකාරී හිඩැස් වසාලීමේ අරමුණින් ඉදිරිපත් වූ දූෂණ විරෝධී (සංශෝධන) පනත් කෙටුම්පත (පනත් අංක 78) අද (2026 ඔක්තෝබර් 08) පාර්ලිමේන්තුවේදී තෙවන වර කියවා ඡන්ද විමසීමකින් තොරව සම්මත විය. නියෝජ්‍ය කථානායක වෛද්‍ය රිස්වි සාලිගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවති දෙවන වර කියවීමේ විවාදයෙන් අනතුරුව, අග්‍රාමාත්‍ය ආචාර්ය හරිනි අමරසූරිය විසින් කමිටු අවස්ථාවේදී මීට අදාළ සංශෝධන යෝජනා කරන ලදී.

පසුගිය ජූලි 27 වන දා ගැසට් කර අගෝස්තු 19 වන දා අග්‍රාමාත්‍යවරිය විසින් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළ වගන්ති 19කින් යුත් මෙම සංශෝධන පනතේ ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ නීතිමය, පරිපාලනමය සහ තාක්ෂණික ගැටලු මෙන්ම සිංහල සහ ඉංග්‍රීසි පනත් පාඨ අතර වූ නොගැළපීම් නිවැරදි කර නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ක්‍රියාවලිය කාර්යක්ෂම කිරීමයි. ඊට අමතරව, අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශනය කිරීමේ කොමිෂන් සභාවේ (CIABOC) පරිපාලන කටයුතු වේගවත් කිරීම සහ මධ්‍යගත ඉලෙක්ට්‍රොනික පද්ධතියක් (ads.ciaboc.lk) හරහා ජනාධිපති, අගමැති, මන්ත්‍රීවරුන්, විනිසුරුවන්, කාර්ය මණ්ඩල සහ හමුදා නිලධාරීන්, දේශපාලන පක්ෂ නිලධාරීන් මෙන්ම නාමයෝජනා දෙන මැතිවරණ අපේක්ෂකයන්ගේ වත්කම් හා බැරකම් ප්‍රකාශ ලබා ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය වඩාත් විධිමත් කිරීම රජයේ අපේක්ෂාව වී තිබේ. ඒ අනුව පත්වීමෙන් මාස තුනක් ඇතුළත ද, ඉන්පසු වාර්ෂිකව මාර්තු 31 පැවති තත්ත්වය ජුනි 30ට පෙර ද, ධුරය හැර ගිය පසු වසර දෙකක් ද, රුපියල් මිලියන 10කට වැඩි වෙනසක් ඇත්නම් මාසයක් ඇතුළත ද වත්කම් ප්‍රකාශ කළ යුතු අතර, එසේ නොකළහොත් වැටුප් මාස 12ක දඩයක් හෝ වසරක සිර දඬුවමක් නියම වනු ඇත.

කෙසේ වෙතත්, නීතිය ශක්තිමත් කරන බවට රජය ප්‍රකාශ කළ ද, මෙම සංශෝධන මඟින් දූෂණයට රුකුලක් දෙන හිල් නිර්මාණය වී ඇති බවට අද පැවති විවාදයේදී සමගි ජන බලවේගයේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී මුජිබුර් රහුමාන් චෝදනා කළේය. ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ශ්‍රී ලංකා (TISL) ආයතනය ඇතුළු පාර්ශ්ව කිහිපයක් විසින් මෙම පනතට එරෙහිව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ පෙත්සම් 15ක් ගොනු කර තිබූ අතර, විනිසුරුවන් වන ශිරාන් ගුණරත්න, මහින්ද සමයවර්ධන සහ සම්පත් විජේරත්න යන ත්‍රිපුද්ගල විනිශ්චය මණ්ඩලයේ තීරණය පසුගිය සැප්තැම්බර් 22 වන දා කථානායක ආචාර්ය ජගත් වික්‍රමරත්න විසින් පාර්ලිමේන්තුවට දැනුම් දෙනු ලැබීය.

එහිදී ජනතාවට ඍජුව බලපාන මතභේදාත්මක වගන්ති කිහිපයක් පිළිබඳව සමාජයේ දැඩි අවධානයක් යොමුව තිබේ. විශේෂයෙන්ම, 7 වන වගන්තිය හරහා මාස 6ක් එකම නිවසේ ජීවත් වන සහවාසිකයන්ගේ වත්කම් ප්‍රකාශ කිරීමේ යුතුකම අහෝසි කර තිබීම කැපී පෙනෙයි. කලත්‍රයා සහ යැපෙන්නන් පමණක් ඊට ඉතිරි කර තිබේ. මෙය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සමානත්වයට අදාළ 12(1) වගන්තිය උල්ලංඝනය කිරීමක් බව අධිකරණය පෙන්වා දුන් අතර, TISL ආයතනය අනතුරු ඇඟවූයේ මින් අනියම් සහකරුවන් නමින් වත්කම් සඟවා තැබීමට මාවතක් විවර වන බවයි.

ඊට අමතරව, රාජ්‍ය සංස්ථා සහ සමාගම්වල වත්කම් ප්‍රකාශ කළ යුතු සීමාව සියයට 25ක රාජ්‍ය කොටස් හිමිකාරීත්වයේ සිට සියයට 50 දක්වා ඉහළ දැමීම හරහා, සියයට 25ත් 49ත් අතර රාජ්‍ය අයිතිය ඇති සමාගම්වල අධ්‍යක්ෂවරුන් සහ නිලධාරීන් මෙම නීතියෙන් නිදහස් කර තිබේ. මෙය තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතියේ සියයට 25 සීමාවට පටහැනි බව TISL ආයතනය ප්‍රකාශ කළ ද ඊට සාමාන්‍ය බහුතරය ප්‍රමාණවත් බව අධිකරණය තීන්දු කළේය. එසේම සාමාජිකයන් 1,000කට අඩු කුඩා වෘත්තීය සමිතිවල විධායක නිලධාරීන් ද මින් බැහැර කර ඇත.

මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයට අදාළව ද සුවිශේෂී වෙනසක් 6(7) සංශෝධනය හරහා යෝජනා විය. පෙර පැවති නීතියට අනුව වත්කම් ප්‍රකාශ කළ යුතු වූ කර්තෘවරුන් සහ කර්තෘ මණ්ඩල වෙනුවට ජනමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ ලියාපදිංචි සහ විදුලි සංදේශ පනත යටතේ බලපත්‍රලාභී මාධ්‍ය සමාගම්වල හිමිකරුවන්, සභාපතිවරුන් සහ අධ්‍යක්ෂවරුන් පමණක් ඊට ඇතුළත් කර තිබුණි. අන්තර්ගතය පාලනය කරන කර්තෘවරුන් ඉවත් කර හිමිකරුවන් ඊට ඇතුළත් කිරීම තාර්කික නොවන බවත්, එය සමානත්වය සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස උල්ලංඝනය කිරීමක් බැවින් ඊට තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් අවශ්‍ය බවත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීන්දු කළේය.

එපමණක් නොව, 11(1) වගන්තිය හරහා කොමිසම විසින් පෞද්ගලිකත්වය උල්ලංඝනය වන බව සිතා කපා දමන ලද ඕනෑම තොරතුරක්, විධිමත් පැමිණිල්ලකින් තොරව භාවිත කිරීම රුපියල් ලක්ෂය දක්වා දඩයකට හෝ වසරක සිර දඬුවමකට, නැතහොත් ඒ දෙකටම ලක්විය හැකි වරදක් බවට 11(2) වගන්තියෙන් පනවා ඇත. මෙය වත්කම් ප්‍රකාශ සංසන්දනය කරන පුරවැසියන්ට සහ මාධ්‍යවේදීන්ට එල්ල කරන සීතල බලපෑමක් බවට විවේචන එල්ල විය.

නඩු පැවරීම සහ ඇප ලබා දීම සම්බන්ධයෙන් ද දැඩි මතභේද මතුව තිබුණි. 17 වන වගන්තිය මඟින් යෝජනා කර තිබුණේ අල්ලස රුපියල් ලක්ෂය හෝ ඊට වැඩි නම්, හෝ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ සහතිකයෙන් කියැවෙන පරිදි රජයට වූ පාඩුව හෝ ලාභය රුපියල් ලක්ෂ පහ හෝ ඊට වැඩි නම් සැකකරුවන්ට විශේෂ අවස්ථාවලදී ඇප ලබා දීමේ බලය මහේස්ත්‍රාත්වරයාගෙන් ඉවත් කර මහාධිකරණයට පමණක් පැවරීමටය. කමිටු අවස්ථාවේදී මෙම මුදල රුපියල් මිලියන 2.5 දක්වා ඉහළ දැමීමක් ද සාකච්ඡා විය. එහෙත් මෙය අධිකරණ බලය සහ නිදහස උල්ලංඝනය කිරීමක් බැවින් ඊට තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් මෙන්ම ජනමත විචාරණයක් ද අවශ්‍ය බව අධිකරණය දැනුම් දුන්නේය. පසුගිය සැප්තැම්බර් 29-30 දෙදින කැබිනට් ප්‍රකාශක ආචාර්ය නලින්ද ජයතිස්ස පැහැදිලි කළේ රජය ජනමත විචාරණයකට නොයන බැවින්, 17 වන වගන්තිය කමිටු අවස්ථාවේදී සංශෝධනය කරන හෝ ඉවත් කරන බවයි.

තවද, මහාධිකරණයට පමණක් සීමා වී තිබූ නඩු ඉල්ලා අස්කර ගැනීමේ බලය මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ චෝදනා දක්වා පුළුල් කර අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා වෙත ලබා දීම සහ සම්පූර්ණ හෙළිදරව්වක් මත සහචරයකුට නඩු නොපැවරීමේ තීරණය ගැනීමේ බලය මහේස්ත්‍රාත්වරයාගෙන් කොමිසම වෙත පැවරීම හරහා අධිකරණ අධීක්ෂණය ඉවත් වන බවට ද TISL ආයතනය චෝදනා කර තිබිණි. කෙසේ වෙතත්, දූෂණයෙන් ලද වටිනාකම හෝ රජයට වූ පාඩුව මෙන් අවම වශයෙන් තුන් ගුණයක දඩයක් පැනවීමටත්, දූෂණයෙන් ලද පත්කිරීම, ප්‍රදානය හෝ වාසිය වරදකරු වූ දින සිට නීති විරෝධී බවට පත් කිරීමටත් 16 වන වගන්තියෙන් ප්‍රතිපාදන සලසා ඇත. ඊට අමතරව අරමුදල් ගැටුම් විමර්ශනය කොමිසමට පැවරෙන අතර, පළාත් රාජ්‍ය සේවය සහ පොලිසිය තාවකාලිකව හෝ ස්ථිරව කොමිසමට අනුයුක්ත කිරීමට ද අවකාශ ලැබේ.

මෙම අතිශය වැදගත් පනත අද දිනයේ පාර්ලිමේන්තුවේදී සම්මත වුවද, කථානායකවරයාගේ අනුමැතිය සහිතව සහතික කළ අවසන් පනත් පාඨය සහ ගැසට් අංකය මෙතෙක් නිකුත් වී නොමැත. එබැවින් රජය අපේක්ෂා කරන පරිදි දූෂණ විරෝධී නීති රාමුව සැබැවින්ම කාර්යක්ෂම වූවා ද, නැතහොත් විවේචකයන් පවසන පරිදි මාධ්‍ය හිමිකරුවන්ට, සහවාසිකයන්ට සහ ඇප ලබා දීමේ ක්‍රියාවලියට අදාළව ජනතාවට ඍජුවම බලපෑම් කරන 6(7), 7 සහ 17 යන මතභේදාත්මක වගන්ති අවසන් පනත තුළ සංශෝධනය වී හෝ ඉවත් වී කුමන ආකාරයෙන් ඉතිරි වී ඇත්ද යන්න නිශ්චිතවම තහවුරු වනු ඇත්තේ එම නිල ප්‍රකාශනයෙන් පසුවය.