2026 ඉරාන යුද්ධයෙන් පසු ඇති වූ අස්ථාවර සටන් විරාමය අවසන් කිරීම අරමුණු කරගත් අමෙරිකානු මැදිහත්වීමෙන් පැවැත්වෙන සාම සාකච්ඡා තවදුරටත් දැඩි කරමින්, ඉරානයේ පවතින න්යෂ්ටික අවි තැනීමට ආසන්න මට්ටමේ යුරේනියම් සංචිතය රට තුළම තබා ගත යුතු බවට එරට නව උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා මොජ්තබා කමේනි උපදෙස් දී ඇති බව වාර්තා වේ. ජ්යෙෂ්ඨ ඉරාන ආරංචි මාර්ග දෙකක් උපුටා දක්වමින් රොයිටර් පුවත් සේවය 2026 මැයි 21 වන දින මේ බව අනාවරණය කළේය.
1969 වසරේ උපත ලද මොජ්තබා හොසේනි කමේනි යනු ඉරානයේ හිටපු උත්තරීතර නායක අලි කමේනිගේ දෙවන වැඩිමහල් පුත්රයායි. 2026 පෙබරවාරි 28 වන දින යුද්ධයේ මුල් අවධියේදී අමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල ගුවන් ප්රහාරයකින් සිය පියා ඝාතනය වීමෙන් පසුව, ඔහු එම තනතුරට පත් විය. විවේචකයින් විසින් රාජවංශික බලය පැවරීමක් ලෙස හඳුන්වනු ලබන මෙම පත්කිරීම යටතේ, ඉරාන විශේෂඥ මණ්ඩලය විසින් 2026 මාර්තු 8 වන දින ඔහුව නව උත්තරීතර නායකයා ලෙස තෝරා පත් කර ගන්නා ලදී. මීට පෙර ප්රසිද්ධියේ පෙනී නොසිටි ඔහු, ඉස්ලාමීය විප්ලවීය මුර භට බලකාය (IRGC) සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වමින් තිරය පිටුපස සිට බලය මෙහෙයවූ අතර, සිය පියා මියගිය ප්රහාරයෙන් ඔහු ද තුවාල ලබා ඇති බව සඳහන් වේ. වත්මන් උත්තරීතර නායකයා ලෙස එරට න්යෂ්ටික වැඩසටහන ඇතුළු ප්රධාන රාජ්ය කටයුතු පිළිබඳ අවසන් තීරණ ගැනීමේ බලය හිමිවන්නේ ඔහුටයි.
යුරේනියම් සංචිත රටින් පිටතට යැවීම හරහා අනාගත අමෙරිකානු හෝ ඊශ්රායල ප්රහාර සඳහා ඇති අවදානම වැඩි විය හැකි බැවින්, එය රට තුළම තබා ගත යුතු බවට ඉරාන බලධාරීන් අතර ඇති එකඟතාව මෙම නව තීරණයෙන් පිළිබිඹු වේ. අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සහ ඊශ්රායලය අවධාරණය කරන්නේ ඕනෑම අවසන් සාම ගිවිසුමක් සඳහා මෙම යුරේනියම් සංචිත ඉවත් කිරීම හෝ විනාශ කිරීම අත්යවශ්ය කොන්දේසියක් බවයි. යුරේනියම් සංචිත ඉවත් කර, මිසයිල ප්රහාර නවතා දමන තුරු යුද්ධය අවසන් නොවන බව ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ප්රකාශ කර ඇත. එහෙත්, ඉරාන නිලධාරීන් ප්රමුඛත්වය ලබා දෙන්නේ න්යෂ්ටික අර්බුදයට විසඳුම් සෙවීමට පෙර සතුරුකම් ස්ථිර ලෙස අවසන් කිරීමට සහ ආරක්ෂක සහතික ලබා ගැනීමටය. ඉරානය තම න්යෂ්ටික වැඩසටහන සාමකාමී සහ වෛද්ය අවශ්යතා සඳහා පමණක් බව ප්රකාශ කළද, ඔවුන්ගේ සියයට 60ක් දක්වා වූ යුරේනියම් බලගැන්වීම්, සියයට 90ක න්යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදන මට්ටමට ඉතා ආසන්න බව විචාරකයෝ පෙන්වා දෙති.
යුද්ධයට පෙර 2025 වසරේ මැද භාගය වන විට ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති නියෝජිතායතනයේ (IAEA) දත්තවලට අනුව, ඉරානය සතුව සියයට 60ක් දක්වා බලගන්වන ලද යුරේනියම් කිලෝග්රෑම් 440.9ක් පමණ පැවති අතර, ඉන් බොහොමයක් ඉස්ෆහාන් සහ නටාන්ස් මෙන්ම ෆෝඩෝව් වැනි ප්රධාන භූගත මධ්යස්ථානවල ගබඩා කර ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, ධවල මන්දිරය මෙන්ම ඇතැම් ජ්යෙෂ්ඨ ඉරාන නිලධාරීන් ද රොයිටර් වාර්තාව ප්රචාරක උපක්රමයක් ලෙස හඳුන්වමින් ප්රතික්ෂේප කර ඇති අතර, එවැනි නව නියෝගයක් නිකුත් කර නොමැති බවත් සාකච්ඡා තවදුරටත් ක්රියාත්මක බවත් ප්රකාශ කර ඇත. පකිස්ථානය, කටාර්, සෞදි අරාබිය, තුර්කිය සහ ඊජිප්තුව වැනි රටවල මැදිහත් වීමෙන් ක්රියාත්මක වන මෙම අස්ථාවර සටන් විරාමය හමුවේ, ඉරානයේ මිසයිල වැඩසටහන සහ අමෙරිකාව විසින් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය සහ වරායන් අවහිර කිරීම වැනි ගැටලු රැසක් සාකච්ඡාවට බඳුන් වී ඇත. මේ අතර, කඩිනම් ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීමට නොහැකි වුවහොත් යළිත් ප්රහාර එල්ල කරන බවට ජනාධිපති ට්රම්ප් අනතුරු අඟවා ඇති අතර, මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල ද ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් තිබේ.
