'ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කේන්ද්රය' ලිපි ශීර්ෂය යටතේ නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් එහි විධායක අධ්යක්ෂ රජිත් කීර්ති තෙන්නකෝන් මහතා ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් රුපියල් ට්රිලියන 2.1කට අධික මුදලක් අච්චු ගසා ඇති බවටත්, වාණිජ බැංකුවලින් ඩොලර් මිලදී ගැනීම හරහා මහ බැංකුව වක්රව මුදල් නිර්මාණය කරමින් සිටින බවටත් අනතුරු අඟවන ආර්ථික වාර්තාවක් නිකුත් කර ඇති අතර එය සමාජ මාධ්ය තුළ මේ දිනවල සංසරණය වේ. මහජනතාවට නොමග යවන ආකාරයට ආර්ථික විද්යා පාරිභාෂික වචන වැරදි ලෙස ගෙනහැර පාමින් දේශපාලනිකව වාසිදායි තර්කනයක් ගොඩනැගීම පිණිස ඉදිරිපත් කර ඇති මෙය සාවද්ය වාර්තාවක් බව මේ වනවිට විවේචනයට ලක්ව ඇත.
එම වාර්තාවට අනුව 2025 ජනවාරි මාසයේදී රුපියල් බිලියන 14,439.1ක් වූ M2b පුළුල් මුදල් සැපයුම 2026 මාර්තු වන විට රුපියල් බිලියන 16,585.7 දක්වා, එනම් රුපියල් ට්රිලියන 2.1කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇත. එසේම, මාස 17ක් වැනි කාලයක් තුළ සංසරණයේ පවතින මුදල් ප්රමාණය රුපියල් මිලියන 303,956කින් වැඩි වී ඇති බව පෙන්වා දෙමින්, එය නැවතත් රට තුළ මුදල් අච්චු ගැසීමක් සිදුවන බවට සාක්ෂියක් ලෙස හඳුන්වා දී තිබේ.
බැලූ බැල්මට මෙම සංඛ්යා දත්ත ඉතා බරපතල තත්ත්වයක් නිරූපණය කරයි. මෑතකදී ඓතිහාසික උද්ධමනයකට සහ බරපතල මුදල් අර්බුදයකට මුහුණ දුන් රටක් ලෙස, මුදල් අච්චු ගැසීම යන වචනය ඇසෙන විටම මහජනතාව තුළ දැඩි බියක් ඇතිවීම ස්වාභාවිකය. 2020 න් පසු කාල පරිච්ඡේදයේදී සිදුවූ දැවැන්ත මූල්ය ව්යාප්තිය, රාජ්ය මූල්ය පීඩනය, විදේශ විනිමය සංචිත අහිමි වීම සහ විනිමය අනුපාත මත ඇති වූ පීඩනය හේතුවෙන් නිර්මාණය වූ ආර්ථික කඩා වැටීම ශ්රී ලාංකිකයින්ට තවමත් අමතක වී නොමැත. එබැවින් රුපියල් ට්රිලියන 2.1ක් අච්චු ගසා ඇති බවට ප්රකාශ කිරීම කම්පනයක් දනවන සුළු කරුණකි.
කෙසේ වෙතත්, මෙහි පවතින සැබෑ ගැටලුව වන්නේ මෙම අදාළ වාර්තාව මගින් නිවැරදි දත්ත, නොමඟ යවන සුළු අර්ථකථනයක් සමඟ මුසු කර තිබීමයි.
මේ ගැන ආර්ථික විද්යා ආචාර්ය සිරිමල් අබේසිරිරත්නගෙන් කළ විමසීමකදී ඔහු පැහැදිලි කරේ,
මෙම සංඛ්යා දත්ත මහ බැංකුවේ වාර්තා මත පදනම් වූ ඒවා විය හැකි වුවද, ඒවා පැහැදිලි කිරීමට භාවිතා කර ඇති භාෂාව සහ තර්කනය තාක්ෂණික වශයෙන් නිවැරදි නොවන බවයි.
මෙහි ඇති ප්රධානතම දුර්වලතාවය වන්නේ M2b පුළුල් මුදල් සැපයුම, සෘජුවම මහ බැංකුව විසින් සිදු කරන මුදල් අච්චු ගැසීමක් ලෙස සැලකීමයි. M2b යනු පුළුල් මූල්ය සමූහයකි. ඊට මහජනතාව අත ඇති මුදල්, ඉල්ලුම් තැන්පතු, ඉතුරුම් තැන්පතු, කාලීන තැන්පතු සහ බැංකු පද්ධතිය හරහා නිර්මාණය වන වෙනත් තැන්පතු මුදල් අයත් වේ. එය හුදෙක් අලුතින් මුද්රණය කළ නෝට්ටු හෝ සෘජු මුදල් මැවීමක් පමණක්ම නොවන බව මහ බැංකු දත්ත මගින්ද පැහැදිලි කර ඇත.
වඩාත් සරලව කිවහොත්, මහ බැංකුව විසින් භෞතිකව මුදල් මුද්රණය කිරීමකින් තොරව වුවද M2b අගය ඉහළ යා හැක. බැංකු විසින් වැඩිපුර ණය ලබා දෙන විට, තැන්පතු ඉහළ යන විට, විදේශ ව්යවහාර මුදල් රුපියල් බවට පරිවර්තනය කරන විට, පුද්ගලික අංශයේ ණය ව්යාප්ත වන විට හෝ බැංකු පද්ධතියේ ශේෂ පත්රය වර්ධනය වන විට M2b ඉහළ යා හැකිය. ඒ අනුව, M2b අගය රුපියල් ට්රිලියන 2.1 කින් වැඩි වී ඇත යන්න එක් කරුණක් වන අතර, මහ බැංකුව රුපියල් ට්රිලියන 2.1 ක් අච්චු ගසා ඇත යන්න සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනත් කරුණකි. පළමුවැන්න හුදෙක් මූල්ය සංඛ්යාලේඛනයක් පමණක් වන අතර දෙවැන්න දේශපාලනික හා චිත්තවේගීය අර්ථකථනයකි.
මහ බැංකුව විසින් නිර්මාණය කරන ලද මුදල් පිළිබඳ වඩාත් නිවැරදි මිනුම වන්නේ සංචිත මුදල් හෙවත් මූලික මුදල් ය. ඊට සංසරණයේ පවතින මුදල්, බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු මහ බැංකුවේ තබා ඇති තැන්පතු සහ රජයේ ආයතන මහ බැංකුවේ තබා ඇති තැන්පතු ඇතුළත් වන බව මහ බැංකුව පැහැදිලි කරයි. ආර්ථික විද්යාඥයින් සෘජු මහ බැංකු මුදල් නිර්මාණය කිරීම ගැන සාකච්ඡා කිරීමේදී සංචිත මුදල් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්නේ එබැවිනි. M2b වැනි පුළුල් මුදල් සැපයුමක් ඊට වඩා ඉතා විශාල වන අතර, එයින් මහ බැංකුවේ ක්රියාකාරකම් මෙන්ම වාණිජ බැංකු ක්රියාකාරකම් ද නිරූපණය වේ.
මෙම වෙනස ඉතා වැදගත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ දත්තවලට අනුව 2024 වසරේදී M2b සහ සංචිත මුදල් අතර ගුණකය 9.30 ක් පමණ විය. ඉන් අදහස් වන්නේ සෑම සංචිත මුදල් රුපියලකටම බැංකු පද්ධතිය තුළ පුළුල් මුදල් රුපියල් කිහිපයකට සහාය විය හැකි බවයි. එබැවින් M2b පුළුල් වන විට, එම ව්යාප්තියේ සෑම රුපියලක්ම සෘජුවම මහ බැංකුව විසින් අච්චු ගසන ලද බවක් එයින් අදහස් නොවේ.
වාණිජ බැංකුවලින් මහ බැංකුව ඩොලර් මිලදී ගැනීමේදී රුපියල් නිර්මාණය වන බවට අදාළ වාර්තාව කරන ප්රකාශයේ යම් ආර්ථික තර්කයක් පැවතියද, එය තවදුරටත් ප්රවේශමෙන් පැහැදිලි කළ යුත්තකි. මහ බැංකුවක් වෙළෙඳපොළෙන් විදේශ විනිමය මිලදී ගන්නා විට ඊට රුපියල් වලින් ගෙවීම් කරයි. මහ බැංකුව විසින් විවෘත වෙළෙඳපොළ කටයුතු, කාලීන තැන්පතු, සුරැකුම්පත් අලෙවිය හෝ වෙනත් මූල්ය මෙවලම් හරහා එම ද්රවශීලතාවය නැවත උරා ගන්නේ නැතිනම්, එමගින් දේශීය රුපියල් ද්රවශීලතාවය ඉහළ යා හැක. නමුත් අදාළ වාර්තාව මෙම ක්රියාවලිය ඉතා සරල කර, ඩොලර් මිලදී ගැනීමේ එකම ප්රතිඵලය පාලනයකින් තොරව මුදල් මැවීම බව පෙන්වීමට උත්සාහ කර ඇත. විවෘත වෙළෙඳපොළ කටයුතු, භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සන්තකය, පුද්ගලික ණය, තැන්පතු වර්ධනය සහ උද්ධමන අපේක්ෂා ආදිය නිසි ලෙස සංසන්දනය කිරීමකින් තොරව මුදල් අච්චු ගැසීම යන වචනය භාවිතා කිරීම ප්රායෝගික නොවේ.
ආර්ථිකයට නව මුදල් ගලා එන බවට සාක්ෂියක් ලෙස, සංසරණයේ පවතින මුදල් ප්රමාණය 2025 ජනවාරි 1 වන දින පැවති රුපියල් මිලියන 1,351,312 සිට 2026 මැයි 22 වන විට රුපියල් මිලියන 1,655,268 දක්වා ඉහළ යාමද මෙම වාර්තාව මගින් භාවිතා කර ඇත. මෙය සත්ය සංඛ්යාවක් විය හැකි වුවද, ඊට අදාළ අර්ථකථනය සඳහා සන්දර්භයක් අවශ්ය වේ. සෘතුමය ඉල්ලුම, වැටුප් ගෙවීම්, උත්සව වියදම්, මුදල් භාවිතයට ඇති කැමැත්ත, නාමික මිල ගණන් ඉහළ යාම හෝ බැංකු හැසිරීම් වැනි කරුණු හේතුවෙන් සංසරණයේ පවතින මුදල් ඉහළ යා හැකිය. එයින් පමණක් වගකීමෙන් තොරව මුදල් මුද්රණය කරන බවක් ඔප්පු නොවේ. එය අවධානය යොමු කළ යුතු අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥාවක් වුවද, එය හුදෙකලා අවසාන සාක්ෂියක් නොවේ.
වාර්තාවේ ඇති තවත් නොමඟ යවන සුළු උපක්රමයක් වන්නේ නිසි පරිමාණයක් නොමැතිව විශාල නිරපේක්ෂ අංකයක් භාවිතා කිරීමයි. සාමාන්ය ව්යවහාරයේදී රුපියල් ට්රිලියන 2.1ක් යනු අතිවිශාල මුදලකි. නමුත් මූල්ය විශ්ලේෂණයේදී එම අගය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය, මුළු තැන්පතු, සංචිත මුදල්, ණය වර්ධනය, උද්ධමනය සහ විනිමය අනුපාත චලනයන් සමග සංසන්දනය කළ යුතුය. මෙම සංසන්දනයන් නොමැතිව, පාඨකයින් අවබෝධය වෙනුවට බියට පත් කිරීමක් සිදුවේ.
මෙහිදී කුඩා ගණිතමය දෝෂයක් ද දැකගත හැකිය. වාර්තාව පවසන පරිදි රුපියල් බිලියන 14,439.1 සිට 16,585.7 දක්වා වැඩිවීම රුපියල් බිලියන 2,146.1 ක් ලෙස දැක්වුවද, එහි සෘජු අඩුකිරීමේ අගය රුපියල් බිලියන 2,146.6 කි. මෙය කුඩා වෙනසක් වුවද, වාර්තාව දැඩි සංඛ්යානමය නිරවද්යතාවයකින් ලියා නොමැති බව එයින් පැහැදිලි වේ.
මහජන විවාදයේදී සල්ලි අච්චු ගැසීම යන හැඟීම්බර යෙදුම සාමාන්යයෙන් අදහස් කරන්නේ මහ බැංකුව රජයට මුදල් සැපයීම සඳහා වගකීමකින් තොරව මුදල් නිර්මාණය කරන බවයි. නමුත් ශ්රී ලංකාවේ නව මහ බැංකු පනත මගින් රජයට සෘජුවම මූල්ය පහසුකම් සැපයීම පෙරට වඩා නීතිමය සහ ආයතනික වශයෙන් සීමා කර ඇත. මහ බැංකුවේ 2025 වාර්ෂික ආර්ථික සමාලෝචනයට අනුව, වර්තමාන මූල්ය රාමුව 5% ක උද්ධමන ඉලක්කයක් සහ ±2% ක ආන්තිකයක් සහිතව දේශීය මිල ස්ථායීතාවය සහ නම්යශීලී උද්ධමන ඉලක්ක කිරීම මත පදනම් වී ක්රියාත්මක වේ. එබැවින් හුදෙක් M2b වර්ධනය මත පමණක් පදනම් වී අතීතයේ පැවති අර්බුදකාරී මුදල් මුද්රණය කිරීමේ රටාව නැවත ක්රියාත්මක වන බවට කෙරෙන ඕනෑම ප්රකාශයක් සඳහා වඩාත් ප්රබල සාක්ෂි අවශ්ය වේ.
මෙයින් අදහස් කරන්නේ කිසිදු අවදානමක් නොමැති බව නොවේ. පුළුල් මුදල් සැපයුම ඉහළ යාම, සංසරණයේ පවතින මුදල් වර්ධනය වීම, විනිමය අනුපාත පීඩනය සහ විදේශ සංචිත කළමනාකරණය යනු නීත්යානුකූල ගැටළු වේ. මූල්ය ව්යාප්තිය අධිකද, රුපියල් ද්රවශීලතාවය නිසි ලෙස පාලනය වන්නේද, මහ බැංකුව නිල නොවන ලෙස විනිමය අනුපාත මට්ටමක් ආරක්ෂා කරන්නේද සහ අනාගත උද්ධමන අවදානම් ගොඩනැගෙමින් පවතින්නේද යන්න ප්රශ්න කිරීමට මහජනතාවට අයිතියක් ඇත. මේවා ඉතා වලංගු ප්රශ්න වේ.
නමුත් නිසි නිර්වචන නොමැතිව අවසන් නිගමනයක් ලෙස ඉදිරිපත් කළ විට වලංගු ප්රශ්නයක් වුවද නොමඟ යවන සුළු එකක් බවට පත්වේ. මෙම වාර්තාව මූලික වශයෙන් ක්රම පහකින් පාඨකයින් නොමඟ යවන බව පෙනේ: එනම් එය M2b අගය මුදල් අච්චු ගැසීමට සමාන කරයි; M2b හි සියලුම වර්ධනයන් මහ බැංකුවේ ක්රියාවන් නිසා සිදුවන බව අඟවයි; පරිමාණයකින් තොරව විශාල සංඛ්යා භාවිතා කරයි; සංසරණයේ පවතින මුදල් වර්ධනය උද්ධමනයේ ස්වයංක්රීය සාක්ෂියක් ලෙස සලකයි; එමෙන්ම සංචිත, ණය, විනිමය අනුපාත, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල, බැංකු පොලී අනුපාත සහ උද්ධමනය වැනි වෙනම කරුණු ගණනාවක් හේතුඵල සම්බන්ධතාවය ඔප්පු කිරීමකින් තොරව එකම ආඛ්යානයකට සම්බන්ධ කරයි.
මේ අනුව ශ්රී ලංකාවේ පුළුල් මුදල් සැපයුම සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවත්, එය මහජන අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණක් බවත් පිළිගත යුතුය. එහෙත් එම සම්පූර්ණ වැඩිවීම මහ බැංකුව විසින් මුදල් අච්චු ගැසීමක් ලෙස හැඳින්වීම තාක්ෂණික වශයෙන් වැරදිය. සැබෑ ප්රශ්නය වන්නේ M2b ඉහළ ගියේද යන්න පමණක් නොව, එය ඉහළ ගියේ ඇයිද, එයින් කොපමණ ප්රමාණයක් සංචිත මුදල් නිර්මාණයෙන් පැමිණියේද, මහ බැංකුව ද්රවශීලතාවය උරා ගත්තේද සහ එම වැඩිවීම මේ වන විට උද්ධමන හෝ විනිමය අනුපාත පීඩනයක් නිර්මාණය කරන්නේද යන්නයි. මෙම වාර්තාව සැබෑ ආර්ථික දර්ශක භාවිතා කළද, රුපියල් ට්රිලියන 2.1 ක භෞතික හෝ සෘජු මහ බැංකු මුදල් මුද්රණය කර ඇති බවට සාමාන්ය ජනතාවට විශ්වාස කළ හැකි අයුරින් එය සකස් කර තිබේ. එබැවින් "මහ බැංකුව රුපියල් ට්රිලියන 2.1 ක් අච්චු ගසයි" යනුවෙන් වාර්තා කරනවාට වඩා, "ශ්රී ලංකාවේ පුළුල් මුදල් සැපයුම රුපියල් ට්රිලියන 2.15 කින් පුළුල් වේ; මහ බැංකුවේ ද්රවශීලතා මෙහෙයුම් මගින් උද්ධමනයට සහ විනිමය අනුපාතවලට පීඩනයක් එක් කරන්නේද යන්න පිළිබඳව ආර්ථික විද්යාඥයින්ගේ අවධානය" යනුවෙන් ප්රකාශ කිරීම තාක්ෂණික වශයෙන් වඩාත් නිවැරදි වේ.
ආන්දෝලනාත්මක සාවද්ය වාර්තාව පහතින්
