රජය විසින් බුදුදහමට නිසි ගෞරවය ලබා නොදීමට සහ රාජ්ය තාන්ත්රික කරුණු සම්බන්ධයෙන් මහා සංඝරත්නයේ උපදෙස් ලබාගැනීමේ දීර්ඝකාලීන සම්ප්රදාය නොසලකා හැරීමට එරෙහිව සිය විරෝධය පළ කරමින් දිවයිනේ නන්දෙසින් වැඩම කළ සියගණනක් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සහභාගීත්වයෙන් අද (20) පස්වරුවේ කොළඹ බෞද්ධ මහා සම්මේලන මූලස්ථානයේදී 'මහා සඟ සමුළුව' පැවැත්විණි.
මිලියන 22ක් පමණ වන ශ්රී ලාංකීය ජනගහනයෙන් 70%කට වඩා වැඩි පිරිසක් බෞද්ධයන් වන අතර හින්දු, මුස්ලිම් සහ ක්රිස්තියානි සුළු ජාතීන්ද මෙරට ජීවත් වෙති. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මගින් සියලු ආගමික නිදහස නීතියෙන් තහවුරු කර ඇති නමුදු, බුද්ධාගම රාජ්ය ආගම ලෙස පිළිගනිමින් එය සුරක්ෂිත කොට පෝෂණය කිරීමේ වගකීම රජය වෙත පවරා ඇති බව මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධාරණය කෙරිණි. සමාජීය, සංස්කෘතික සහ දේශපාලනික කටයුතුවලදී මෙරට බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ඇත්තේ ප්රබල බලපෑමකි.
පූජ්ය මුරුත්තෙට්ටුවේ ආනන්ද හිමියන්ගේ අනුශාසකත්වයෙන් සංවිධානය කර තිබූ මෙම සමුළුවේදී වර්තමානයේ බුද්ධ ශාසනය, භික්ෂූන් වහන්සේ සහ ජනතාව මුහුණ දෙන අර්බුද සමනය කිරීම උදෙසා කරුණු 10කින් යුත් සංඝ ප්රතිඥාවක් ප්රකාශයට පත් කෙරිණි. මොරටුව ලුනාව බෝධිරාජාරාමාධිපති, කොළඹ විශ්වවිද්යාලයේ සිංහල අධ්යයනාංශාධිපති පූජ්ය මහාචාර්ය අගලකඩ සිරිසුමන හිමියන් සඳහන් කළේ, අදාළ සංඝ ප්රතිඥාව සියලුම හිමිවරුන්ගේ අත්සන් සහිතව ඉදිරියේදී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා වෙත පිළිගැන්වීමට නියමිත බවයි.
මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ආගමනයේ සිට පැවත එන රාජ්යය සහ බුදුදහම අතර පවතින ඓතිහාසික සබැඳියාව සහ භික්ෂූන් වහන්සේලාට රාජ්යානුශාසනා කිරීම සඳහා ඇති අයිතිය පිළිගන්නා ලෙස අදාළ ප්රතිඥාව හරහා රජයට දන්වා ඇත. අතීත ශිලා ලේඛනවලට අනුව 'නොබොහොසත්හු ලක්දිව රජ නොවිය යුතු' බව දැක්වෙන බැවින් රටේ ඉහළම තනතුරු සඳහා බෞද්ධ නොවන පුද්ගලයන් පත් නොකළ යුතු බවත්, දසරාජ ධර්මය ඇතුළු බෞද්ධ දේශපාලන දර්ශනයට අනුගතව පාලකයන් සතර අගතියෙන් තොරව කටයුතු කළ යුතු බවත් එහි තවදුරටත් දැක්වේ.
අනුරාධපුර මහා විහාරය කේන්ද්ර කරගත් බෞද්ධ අධ්යාපන මූලධර්ම පදනම් කරගනිමින් නූතන පාසල් අධ්යාපනය සහ විෂය මාලාවන් සකස් කිරීමේ අවශ්යතාව ද මෙම සමුළුවේදී සාකච්ඡාවට ලක්විය. එහිදී පාසල් තුළට ලිංගික අධ්යාපනය හඳුන්වාදීමේ සූදානම දැඩිව ප්රශ්න කළ මහාචාර්ය පූජ්ය කොටපිටියේ රාහුල හිමියන් පෙන්වා දුන්නේ, එවැනි විධිමත් ඉගැන්වීම්වලින් තොරව වුවද අතීත ශ්රී ලාංකිකයන් ලජ්ජා භය සහ සංස්කෘතික වටිනාකම් සුරකිමින් අතිශය සාර්ථක පවුල් ජීවිත ගත කළ බවයි.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් සහ උඩරට ගිවිසුමෙන් බුදුදහමට හිමිව ඇති අයිතිය සුරැකීම රජයේ වගකීමක් බව මෙමගින් පෙන්වා දී තිබේ. එසේම අතීතයේ සිට පැවත එන ගිහි-පැවිදි සබඳතාව බිඳ දැමීමට බටහිර කුමන්ත්රණකරුවන්ට හෝ කොටි සංවිධානයට පවා නොහැකි වූ බවත්, වර්තමානයේ රාජ්ය නොවන සංවිධාන සහ සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට එල්ල වන අපහාස සහ බලපෑම් වළක්වාලීමට නීතිමය පියවර ගත යුතු බවත් මහා සංඝරත්නය අවධාරණය කරති. මීට අමතරව බුද්ධ ප්රතිමා ඇතුළු පුරාවිද්යාත්මක වටිනාකමකින් යුත් විහාරස්ථාන සහ දේවාලගම් ජාතික උරුමයන් ලෙස සුරක්ෂිත කිරීමේ වගකීම රජය සතු බවද එහි සඳහන් වේ.
කිසිදු ප්රචණ්ඩකාරී සිදුවීමකින් තොරව සාමකාමීව නිමාවට පත් වූ මෙම විරෝධතාවයේදී, නිසි අමාත්යවරයෙකු නොමැති වීමෙන් මේ වන විට අකර්මණ්ය වී ඇති බුද්ධ ශාසන අමාත්යාංශය සහ බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව යළි කාර්යක්ෂම ආයතන බවට පත් කිරීමේ අවශ්යතාව ද මහා සංඝරත්නය විසින් රජයට දැඩිව ප්රකාශ කර සිටියහ.
