මැතිවරණ වේදිකාවේදී ලබා දෙන පොරොන්දු ඉටු නොවන විට ඇතිවන දේශපාලන අර්බුදය ශ්රී ලංකාවට අලුත් දෙයක් නොවේ. 1970 දී ශ්රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය ප්රමුඛ සමගි පෙරමුණ ‘හඳෙන් හාල්’ ගෙනත් දෙන බවට පොරොන්දු වී තුනෙන් දෙකක බලයක් ලබා ගත්තද, අවසානයේ ජනතාවට සිදුවූයේ වසර හතක් පුරා සහල් ඇතුළු අත්යවශ්ය ද්රව්යවල උග්ර හිඟයකට මුහුණ දීමටය.
2024 මැතිවරණ ජයග්රහණය සඳහා ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ ප්රමුඛ ජාතික ජන බලවේගය (NPP) ද සෑම කෙනෙකුටම යමක් පොරොන්දු වෙමින් ජනතා අපේක්ෂා ඉහළ නැංවූ පසුබිමක, අද වන විට එම පොරොන්දු ඉටු කරන ලෙස බලකරමින් ජනතා අප්රසාදය මහමඟට බසින ලකුණු පෙනෙන්නට තිබේ.2027 අයවැයට එරෙහි වෘත්තීය සමිති විරෝධතා මේ වන විට වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතී. රාජ්ය අංශයේ වෘත්තීය සමිති කිහිපයක් දැනටමත් වෘත්තීය ක්රියාමාර්ගවලට එළඹ සිටින අතර තවත් පිරිසක් වැඩවර්ජනවලට අනතුරු අඟවා තිබේ. ඉංජිනේරුවන්, වෛද්යවරුන්, විශ්වවිද්යාල සේවකයින්, ගුරුවරුන්, විදුහල්පතිවරුන්, හෙදියන්, තාක්ෂණික නිලධාරීන් සහ පශු වෛද්යවරුන් ඇතුළු වෘත්තීය සමිති රැසක් සැබෑ සහනයක් ඉල්ලා සටන් බිමට පිවිස සිටිති.
වත්මන් රජයේ අයවැය තුනක් හරහා ලබා දුන් රාජ්ය අංශයේ වැටුප් වැඩිවීම් ඉහළ යන ජීවන වියදමට සරිලන මට්ටමක නොමැති බව කෘෂිකර්ම අමාත්ය කේ. ඩී. ලාල් කාන්ත මහතා බ්රහස්පතින්දා පාර්ලිමේන්තුවේදී පිළිගත්තේය. දීමනා මූලික වැටුපට එකතු කිරීම සහ ජීවන වියදමට සරිලන පරිදි වැටුප් වැඩි කිරීම යන වෘත්තීය සමිතිවල දිගුකාලීන ඉල්ලීම් දෙකෙන් පළමුවැන්න පසුගිය අයවැය මගින් ඉටු කළද, දෙවැන්න තවමත් ඉටු වී නොමැති බවත් 2027 අයවැයට ජීවන වියදම් වැටුප් වැඩිවීමක් ඇතුළත් කර නොමැති බවත් ඔහු සඳහන් කළේය. තවත් වැටුප් සංශෝධනයක් අවශ්ය බව පිළිගත් අමාත්යවරයා, දෙසැම්බර් 31 වනදාට පෙර රාජ්ය සේවා වැටුප් හා විශ්රාම වැටුප් කොමිෂන් සභාවට සිය ගැටලු සහ යෝජනා ඉදිරිපත් කරන ලෙස වෘත්තීය සමිතිවලින් ඉල්ලා සිටියේය. කොමිසමේ නිර්දේශ ලැබුණු පසු රජය සුදුසු පියවර සලකා බලන බව පැවසූ ඔහු, නොවිසඳුණු ගැටලු වෙනුවෙන් විරෝධතා දැක්වීමට වෘත්තීය සමිතිවලට ඇති අයිතියද ආරක්ෂා කළේය.
එහෙත් 2024 දී ජාතික ජන බලවේගය බලය ඉල්ලා සිටියේ මෙවැනි පොරොන්දු මත නොවේ. ඔවුන්ගේ ‘පොහොසත් රටක් - ලස්සන ජීවිතයක්’ ප්රතිපත්ති ප්රකාශනයෙන් ජීවන මට්ටම ඉහළ නැංවීමට, ජීවන වියදම් බර ලිහිල් කිරීමට සහ රාජ්ය පරිපාලනය ප්රතිසංස්කරණය කිරීමට රාජ්ය අංශයේ වැටුප් වැඩි කරන බවට පොරොන්දු විය. 2024 ජනාධිපතිවරණ අපේක්ෂකයා ලෙස අනුර කුමාර දිසානායක මහතා ප්රතිඥා දුන්නේ ජීවන වියදමට සරිලන පරිදි සෑම මාස හයකට වරක්ම වැටුප් තල සංශෝධනය කරන බවයි. 2025 අයවැයෙන් රාජ්ය අංශයේ වැටුප් වැඩි කිරීම සඳහා රුපියල් බිලියන 110ක් වෙන් කළ අතර ඉදිරි මාස 18 තුළ තවත් රුපියල් බිලියන 300ක් වැය කිරීමට සැලසුම් කෙරුණි. එය යම් ප්රගතියක් වුවද, උද්ධමනය සහ ඉහළ යන ගෘහස්ථ වියදම් හමුවේ එහි ප්රමාණවත් බව පිළිබඳ ප්රශ්න මතුවී තිබේ.
චිනුවා අචෙබේගේ ‘නෝ ලෝන්ගර් ඇට් ඊස්’ නවකතාවේ එන තරුණ සිවිල් සේවකයෙකු වන ඕබි ඔකොන්ක්වෝ සිහිපත් කරන පරිදි, එක් අමාත්යවරයෙකු පවසා ඇත්තේ ගැටලුව ඇත්තේ අල්ලසක් ගැනීමේ නොව, එය ලබා දුන් කාර්යය ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වීමේ බවයි. ඡන්දය වෙනුවෙන් දෙන මැතිවරණ පොරොන්දු සම්බන්ධයෙන්ද එය එසේමය. කෙසේ වෙතත් රජයට ඇති ලොකුම අභියෝගය රාජ්ය සේවක විරෝධතා පමණක් නොවේ. මෙරට රැකියා නියුක්ත ශ්රම බලකායෙන් රාජ්ය සේවකයින් නියෝජනය කරන්නේ දළ වශයෙන් සියයට 15.2ක් පමණි. ආර්ථික ප්රකෘතිය සහ අයවැය සහන නිසි ලෙස නොලැබෙන මිලියන 3.8ක පෞද්ගලික අංශයේ සේවකයින් සහ මිලියන 2.5ත් 2.6ත් අතර ස්වයං රැකියා නියුක්තිකයින් අද නිහඬ බහුතරය බවට පත්ව සිටිති. අඩුවන මිලදී ගැනීමේ හැකියාව, අස්ථිර රැකියා සහ දැරිය හැකි ණය පහසුකම් නොමැතිකමින් පීඩා විඳින ඔවුන් ආර්ථික, සමාජීය සහ දේශපාලනික වශයෙන් නොසලකා හැරිය නොහැකි බලවේගයකි.
ජවිපෙ ප්රබලයන් මාක්ස්ට වඩා මැකියාවෙලි හදාරා ඇති බවක් පෙනී යන්නේ, ‘අතීතයේ දුන් පොරොන්දුව එදා අවශ්යතාවක් වූ අතර, අද එය කඩ කිරීම වර්තමාන අවශ්යතාවක්’ යන මැකියාවෙලිගේ උපදෙස ඔවුන් අනුගමනය කරන බවක් පෙනෙන නිසාය. ජීවන වියදම් සහන සඳහා මීළඟ අයවැය තෙක් ඉවසා සිටින ලෙස අමාත්ය ලාල් කාන්ත මහතා විරෝධතා දක්වන රාජ්ය සේවකයින්ගෙන් ඉල්ලා ඇති බව වාර්තා වේ. එහෙත් ගැටලුව ඇත්තේ ඔවුන්ගේ ඉවසීම දැනටමත් අවසන් වෙමින් තිබීමයි.