මේ දිනවල නිතර කථාබහට ලක්වන තිත්තගල්ලේ හිමිගේ ආරම්භය සනිටුහන් වන්නේ අභිධර්මය සහ විපස්සනා භාවනාව පිළිබඳව අන්තර්ජාලය හරහා දේශනා පවත්වන හිමිනමක ලෙසිනි. එහෙත් 2026 වසරේ ඔක්තෝබර් මාසය වන විට පූජ්‍ය තිත්තගල්ලේ ආනන්දසිරි හිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික දේශපාලන සහ ආගමික පුවත් මවන ප්‍රධානතම ආන්දෝලනාත්මක චරිතයක් බවට පත්ව සිටී.
අහංගම, තිත්තගල්ලේ පිහිටි මෙත් බෝ සෙවන ජාත්‍යන්තර විපස්සනා භාවනා මධ්‍යස්ථානයේ නිර්මාතෘවරයා වන උන්වහන්සේගේ වර්තමාන භූමිකාව, සාම්ප්‍රදායික භාවනා ගුරුවරයෙකුගේ ස්වරූපයෙන් ඔබ්බට ගොස් දේශපාලන වේදිකාව සහ සමාජ මාධ්‍ය දැඩි ලෙස කැළඹූ එකක් බවට පත්ව තිබේ.මෙම වෙනස වඩාත් තීව්‍ර ලෙස සමාජය හමුවට පැමිණියේ බෝදු බල සේනා සංවිධානයේ පූජ්‍ය ගලගොඩඅත්තේ ඥානසාර හිමියන්ට ජනාධිපති පොදු සමාව ලබාගැනීම වෙනුවෙන් දියත් කළ දැවැන්ත ව්‍යාපාරයත් සමගිනි. මානවවාදය, ආදරය සහ කරුණාව මෙන්ම ශ්‍රී ලාංකේය වගකීමක් ඉටුකිරීම යන තේමාවන් යටතේ මිහින්තලයෙන් සහ දෙවුන්දරින් ආරම්භ වූ ලක්ෂ පනහක අත්සන් ලබාගැනීමේ පෙත්සම් ව්‍යාපාරයේ සහ පාගමන්වල ප්‍රධාන සංවිධායකයෙකු ලෙස තිත්තගල්ලේ හිමියෝ පෙරමුණ ගත්හ. ඔක්තෝබර් 11 වැනිදා ගාල්ල බස් නැවතුම්පොළේදීද අත්සන් ලබාගැනීමේ මෙහෙයුමක නිරත වූ උන්වහන්සේ, ජනතා ඉල්ලීම්වලට සවන් නොදෙන නායකයින් පිළිබඳව දැඩි විවේචන එල්ල කළහ. අනතුරුව ඔක්තෝබර් 13 වැනිදා ආන්දෝලනාත්මක ප්‍රකාශයක් කරමින් උන්වහන්සේ කියා සිටියේ ඥානසාර හිමියන් බන්ධනාගාරය තුළ දැඩි මානසික පීඩාවකින් පසුවන බවත්, විෂ පානය කර මියයාමට තැත් කළ බවත්ය.
එම ප්‍රවෘත්තියේ උණුසුම මැකී යාමටත් මත්තෙන්, ඔක්තෝබර් මැද භාගයේදී Truth with Chamuditha මාධ්‍ය වැඩසටහනට එක්වූ තිත්තගල්ලේ හිමියෝ තවත් සුවිශේෂී ප්‍රකාශ මාලාවක් සිදු කළහ. එහිදී උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කළේ සිරගත කර සිටින පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී නාමල් රාජපක්ෂ මහතා තමන් වහන්සේ විසින් ලබාදුන් සතිපට්ඨාන කමටහන් ඔස්සේ බන්ධනාගාරය තුළ දිනකට පැය තුනහමාරක් හෝ හතරක් පමණ, එනම් උදෑසන පැය දෙකක් සහ රාත්‍රියේ පැය දෙකක් ලෙස භාවනා කරන බවයි. තමා පෞද්ගලිකවම බන්ධනාගාරයට ගොස් නිලධාරීන් සමග කතා කර මෙම තත්ත්වය තහවුරු කරගත් බවද උන්වහන්සේ කියා සිටියහ. රජය විසින් නාමල් රාජපක්ෂ මහතාව දිගින් දිගටම සිරගත කර තැබුවහොත් ඔහුට දේශපාලනය කිරීමට නොහැකි වන බවත්, අංගුලිමාල තෙරුන් මෙන් දිනපතා අඛණ්ඩව භාවනාවේ යෙදීමෙන් වසර පහළොවක් හෝ දහසයක් ඇතුළත ඔහුට රහත් ඵලය පවා ලබාගත හැකිවනු ඇති බවත් හිමියෝ පැවසූහ. කාර්යබහුල දේශපාලන කටයුතු භාවනාවට බාධාවක් වුවද, කැපවීමෙන් දිනපතා පුහුණු වන්නේ නම් ඕනෑම අයෙකුට මෙම තත්ත්වයට පත්විය හැකි බව උන්වහන්සේගේ අදහස විය.
එම සාකච්ඡාවේදී තිත්තගල්ලේ හිමියන් තමන් වහන්සේද මාර්ගඵල අවබෝධ කරගත් බවට හැඟවෙන අයුරින් අදහස් පළ කළ අතර, පස්වග තවුසන් අතරින් කොණ්ඩඤ්ඤ තාපසයා බුදුන් වහන්සේව පළමුවෙන්ම හඳුනාගත් ආකාරය ඊට උපමා කළහ. කෙසේ වෙතත්, වචනයෙන් කරන ප්‍රකාශයක් මත පමණක් එය පිළිගත නොහැකි බවත්, එය ප්‍රායෝගික පුහුණුවෙන් තමා විසින්ම අවබෝධ කරගත යුත්තක් බවත් උන්වහන්සේ වැඩිදුරටත් සඳහන් කළහ. ඔක්තෝබර් 1 සහ 2 දිනවල පැවති මාධ්‍ය හමුවකදී ද උන්වහන්සේ කියා සිටියේ තම ධර්ම දේශනා ශ්‍රවණය කර නිවන් දුටු පිරිස් සිටින බවයි. ථෙරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ තමාගේ හෝ අනුන්ගේ ආධ්‍යාත්මික තත්ත්වයන් පිළිබඳව මෙවැනි ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශ සිදුකිරීම අතිශයින් දුර්ලභ වන අතර, තිත්තගල්ලේ හිමියන්ගේ මෙම ප්‍රකාශ සාම්ප්‍රදායික සංඝ සමාජය තුළ දැඩි මතභේදයකට තුඩු දී තිබේ.
තිත්තගල්ලේ හිමියන්ගේ මෙම මතභේදාත්මක ගමන්මග ආරම්භ වන්නේ මෑතකදී නොවේ. 2015 වසරේදී පමණ යූටියුබ් නාලිකාවක් හරහා තම අභිධර්ම පන්ති මාලාව ආරම්භ කළ උන්වහන්සේ, සාම්ප්‍රදායික සූත්‍ර මූලික ඉගැන්වීම්වලින් ඔබ්බට ගිය ප්‍රායෝගික ධර්මාවබෝධයක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළහ. උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන යූටියුබ් නාලිකාව මේ වන විට ග්‍රාහකයින් ලක්ෂය ඉක්මවා ඇති අතර, එහි සමස්ත නැරඹුම් වාර ගණන මිලියන දහහතර ද පසුකර තිබේ. ඊට අමතරව විදේශිකයන් ඉලක්ක කරගත් Meth Bo Sewana English නාලිකාව හරහා Wisdom Sri Lanka සහ Spiritual Tourism වැනි වැඩසටහන් ද දියත් විය. 2017 වසරේ එක්සත් රාජධානියේ ලන්ඩන් බෞද්ධ විහාරය ඇතුළු විහාරස්ථානවල මෙන්ම, 2025 වසරේ ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙල්බර්න් සහ කීස්බරෝ ප්‍රදේශවල ද උන්වහන්සේ ධර්ම දේශනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ.
එහෙත් මෙම ජනප්‍රියත්වය සමගම උන්වහන්සේ දැඩි විවේචනවලට ද ලක්විය. 2018 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි සහ වල්පොල ගෝතම හිමි වැනි ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලා විවේචනය කිරීමත් සමග පළමු වරට සමාජ මාධ්‍ය තුළ දැඩි මතභේදයක් නිර්මාණය විය. 2020 වසරේදී බුදුන් වහන්සේගේ සිත පිළිබඳව කළ ප්‍රකාශයක් අධර්මයක් ලෙස විවේචනයට ලක්වූ අතර, 2021 දී ශ්‍රී බෝධිරාජ පදනම විසින් උන්වහන්සේව විවේචනය කරමින් විශේෂ වීඩියෝවක් ද මුදාහරින ලදී. 2023 වසරේ නොවැම්බර් මාසයේදී පිටිදුවේ සිරිධම්ම හිමියන් සම්බන්ධයෙන් කළ ප්‍රකාශයක් ද අන්තර්ජාලය තුළ වේගයෙන් පැතිර ගියේය.
තිත්තගල්ලේ හිමියන්ගේ ඇතැම් දේශනාවලින් කර්මය, පුනරුත්පත්තිය, පටිච්ච සමුප්පාදය සහ පින් පව් සම්බන්ධ ත්‍රිපිටකයේ මූලික ඉගැන්වීම් විකෘති වන බවට චෝදනා කරමින් 2023 වසරේ මැද භාගයේදී බෞද්ධ සංවිධාන කිහිපයක් මල්වතු සහ අස්ගිරි මහානායක හිමිවරුන්ට, බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවට සහ සමස්ත ලංකා ශාසනාරක්ෂක මණ්ඩලයට පැමිණිලි කළහ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස උන්වහන්සේ අයත් වන ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ කාරක සංඝ සභාව මගින් උන්වහන්සේව කැඳවා දැඩි ලෙස අවවාද කරන ලදී. එහිදී මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සහ කාරක සංඝ සභාව වෙත ලිඛිත සමාව අයැදීමක් ඉදිරිපත් කළ තිත්තගල්ලේ හිමියෝ, ත්‍රිපිටකයට පටහැනිව යමක් ප්‍රකාශ වී ඇත්නම් සමාව අයදින බවත්, මින් ඉදිරියට සම්ප්‍රදායික ථෙරවාදී ඉගැන්වීම්වලට පටහැනිව දේශනා නොකරන බවටත් පොරොන්දු වූහ.
2023 සිද්ධිය කෙටියෙන් මෙසේය
තිත්තගල්ලේ ආනන්දසිරි හිමියන්ගේ ඇතැම් දේශනාවල අන්තර්ගතය සම්බන්ධයෙන් සමාජයෙන් සහ විවිධ බෞද්ධ සංවිධානවලින් මල්වතු-අස්ගිරි උභය මහා විහාරීය මහානායක හිමිවරුන් වෙත සහ රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ කාරක සංඝ සභාව වෙත පැමිණිලි රැසක් ලැබී තිබුණි. ඒ අනුව, එවකට මහානායක ධුරය දැරූ අතිපූජ්‍ය මකුලෑවේ විමල මහානායක හිමියන් ඇතුළු කාරක සංඝ සභාව විසින් උන්වහන්සේව කැඳවා විශේෂ විනය පරීක්ෂණයක් පවත්වන ලදී. එහිදී නිකාය පාර්ශවයෙන් අවධාරණය කෙරුණේ,
බුදුදහමේ මූලික පදනම වන කර්ම ඵල, පටිච්චසමුප්පාදය සහ පුනරුත්පත්තිය වැනි විග්‍රහයන් සම්ප්‍රදායික ථෙරවාදී ත්‍රිපිටක ධර්මයට අනුකූලවම සිදුවිය යුතු බවයි. ඉන් බැහැරව ධර්මය විකෘති වන අයුරින් සිදුකරන ප්‍රකාශ බුදු සසනේ පැවැත්මට හානිකර බව දන්වමින් නිකාය මඟින් උන්වහන්සේ වෙත දැඩි අවවාද සහ නියෝග නිකුත් කෙරිණි. තිත්තගල්ලේ හිමියන් ඉදිරිපත් කළ සමාව ඉල්ලීමේ ලිපියේ ප්‍රධාන අන්තර්ගතය මෙසේ විය.
මෙම අවවාද කිරීම්වලින් පසුව, තිත්තගල්ලේ ආනන්දසිරි හිමියන් විසින් තම නිකායේ මහානායක හිමියන් සහ කාරක සංඝ සභාව වෙත නිල ලිඛිත ප්‍රකාශයක් (සමාව අයැදීමේ ලිපියක්) භාර දෙන ලදී. එම ලිපියේ මූලික වශයෙන් පහත කරුණු අන්තර්ගත විය:
• ත්‍රිපිටකයට පටහැනි කරුණු පිළිබඳ කණගාටුව: තමන් වහන්සේ විසින් විවිධ අවස්ථාවලදී පවත්වන ලද ධර්ම දේශනාවල හෝ සාකච්ඡාවල අන්තර්ගත වූ ඇතැම් කරුණු, සම්ප්‍රදායික ථෙරවාදී බුදුදහමේ මූලික ඉගැන්වීම්වලට සහ ත්‍රිපිටක ධර්මයට පටහැනි හෝ ව්‍යාකූල තත්ත්වයක් ඇති කිරීමට හේතු වී ඇත්නම්, ඒ පිළිබඳව මහා සංඝරත්නයෙන් සහ බෞද්ධ සමාජයෙන් අවංකවම සමාව අයදින බව.
• දේශනා ශෛලිය සහ අර්ථ නිරූපණ වෙනස් කිරීමේ පොරොන්දුව: මින් ඉදිරියට තමන් වහන්සේ විසින් සිදු කරනු ලබන සියලුම ධර්ම දේශනාවලදී ථෙරවාදී සම්ප්‍රදාය, අටුවා සහ ත්‍රිපිටක විග්‍රහයන් දැඩි ලෙස අනුගමනය කරන බවත්, ව්‍යාකූලත්වයක් ඇති වන අයුරින් ධර්ම කරුණු ස්වයංව අර්ථ නිරූපණය නොකරන බවටත් පොරොන්දු වීම. • සංඝ සභාවේ මඟපෙන්වීමට යටත් වීම: නිකායේ කාරක සංඝ සභාව සහ මහානායක හිමිවරුන් විසින් පනවනු ලබන විනය නීති සහ මඟපෙන්වීම්වලට ඉදිරියටත් ගරු කරමින් කටයුතු කරන බවට ප්‍රතිඥා දීම. මෙම ලිඛිත එකඟතාවයෙන් පසුව, උන්වහන්සේට එරෙහිව ගැනීමට තිබූ දැඩි විනය ක්‍රියාමාර්ග (නිකායෙන් තාවකාලිකව ඉවත් කිරීම වැනි පියවර) අත්හිටුවීමට කාරක සංඝ සභාව තීරණය කරන ලදි.
එහෙත් එම ගැටුම එතෙකින් නිමාවට පත් වූයේ නැත. සමාව ගැනීමෙන් පසුව ද උන්වහන්සේ දිගින් දිගටම ධර්මය විකෘති කරන බවට චෝදනා කරමින් සිංහල රාවය, බෞද්ධ තොරතුරු කේන්ද්‍රය සහ පූජ්‍ය පාහියන්ගල ආනන්ද සාගර හිමි ඇතුළු පාර්ශව කිහිපයක් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට පැමිණිලි කළහ. ආගමික සහජීවනයට බාධා කිරීම සහ සංස්කෘතික ගැටුම් ඇතිකිරීම යන ICCPR පනතේ ප්‍රතිපාදන යටතේ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව පරීක්ෂණ ආරම්භ කළ අතර, ඒ සඳහා ප්‍රකාශ ලබාදීමට උන්වහන්සේට කිහිපවරක්ම පෙනී සිටීමට සිදුවිය. බුද්ධ ශාසන අමාත්‍යාංශය සහ බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව විසින් උන්වහන්සේගේ මතභේදාත්මක ග්‍රන්ථ කිහිපයක් මුද්‍රණය කිරීම සහ බෙදාහැරීම තහනම් කළ අතර,
ප්‍රසිද්ධ දේශනා සඳහා ද සීමා පැනවිණි. අධිකරණය මගින් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර පසුව ඇප මත මුදා හැරීමෙන් අනතුරුව වුවද, නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග මෙන්ම නිකායික කතිකාවත් අනුව ගනු ලබන විනය ක්‍රියාමාර්ග තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී.
මෙවැනි දැඩි ආයතනික සහ නීතිමය පීඩනයක් මධ්‍යයේ වුවද, තිත්තගල්ලේ හිමියන් සිය සමාජ හා දේශපාලනික මැදිහත්වීම් නතර කර නැත. 2024 ජනාධිපතිවරණය ආසන්නයේදී ඡන්දය භාවිත කිරීමේ රහස්‍යභාවය පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් ලක්ෂ ගණනක් නැරඹූ සාකච්ඡාවකට එක්වූ උන්වහන්සේ, 2025 පෙබරවාරි මාසයේදී දඹාන ආදිවාසී ගම්මානයේ පැවති Earth Summit 2025 සමුළුවේදී පරිසර අමාත්‍යවරයා සහ ඌව ආණ්ඩුකාරවරයා ඉදිරියේ මානව ආශාව සහ ලෝක විනාශය පිළිබඳව දේශනාවක් පැවැත්වූහ. කොවිඩ් වසංගත සමයේදී දුප්පත් ජනතාවට සේවය කරන ලෙස පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටි හිමිනම, අද වන විට බන්ධනාගාරගතව සිටින දේශපාලනඥයින්ගේ ආධ්‍යාත්මික විමුක්තිය ගැන ප්‍රසිද්ධියේ සහතික වෙමින් සිටී.
මෑතකදී පැවති මාධ්‍ය හමුවේදී සොක්‍රටීස්ගේ දර්ශනය ද උපුටා දක්වමින් උන්වහන්සේ අවධාරණය කළේ තමන්ට මරණය පිළිබඳ කිසිදු බියක් නොමැති බවයි. තිත්තගල්ලේ ආනන්දසිරි හිමියන් යනු එක් පසෙකින් මිලියන ගණනක අන්තර්ජාල ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් අනුගමනය කරන භාවනා ගුරුවරයෙකි. අනෙක් පසින්, සම්ප්‍රදායික සංඝ සමාජයේ සහ නීතියේ දැඩි විවේචනයට ලක්වූ, දේශපාලන බලවේගයන්ගේ සහ ආගමික අන්තවාදී ගැටලුවල කේන්ද්‍රස්ථානයක් බවට පත්වූ නොවිසඳුණු සමාජ සංසිද්ධියකි.
