2026 අගෝස්තු 26 වන දින උදෑසන නේපාලයේ රසුවා දිස්ත්රික්කය සහ ටිබෙට් දේශසීමාව යා කෙරෙන භෝටේ කෝෂි සහ ත්රිශූලී ගංගා පද්ධති ඔස්සේ ඇති වූ දැවැන්ත හදිසි ගංවතුර සහ හිම පතනය හේතුවෙන් විශාල විනාශයක් සිදු විය. අගෝස්තු 27 වන දින උදෑසන වන විට නේපාල පොලිසිය විසින් මෘත ශරීර 157 ක් සොයාගෙන ඇති අතර, ටිබෙට් සීමාවේ පුද්ගලයින් තිදෙනෙකු මියගොස් 265 දෙනෙකු අතුරුදහන් වී ඇති බව චීනය වාර්තා කරයි.
විපතට පත්වූවන් සොයා තවදුරටත් මෙහෙයුම් ක්රියාත්මක වන බැවින් මරණ සංඛ්යාව තවදුරටත් ඉහළ යා හැකි බවට බලධාරීන් භීතිය පළ කරයි.දේශීය වේලාවෙන් පෙ.ව. 8:30 ත් 9:00 ත් අතර කාලය තුළ ලැංටැං සංචාරක මාර්ගයේ මෙන්ම කයිලාශ් මානසසරෝවර් වන්දනා ගමනේ ප්රධාන පිවිසුම් ප්රදේශ වන රසුවාගධි, තිමුරේ සහ ස්යාප්රූබේසි යන ජනාවාස ආශ්රිතව මෙම අනතුර සිදු විය. සිද්ධිය සිදු වූ අවස්ථාවේ එම ප්රදේශයට අධික වර්ෂාපතනයක් පැවැති බවක් වාර්තා වී නොතිබූ අතර, මෙය හදිසි හිම කඳුවැටියක් කඩා වැටීම හේතුවෙන් හටගත් ස්වාභාවික විපතක් බව හඳුනාගෙන ඇත.
මුලදී මෙය භූමිකම්පාවක් නිසා සිදු වූවක් බවට මත පළ වූවද, පසුව එක්සත් ජනපද භූ විද්යාත්මක සමීක්ෂණ ආයතනය තහවුරු කළේ රික්ටර් මාපක 4.4 සිට 5.2 දක්වා සටහන් වූ කම්පනය මෙම දැවැන්ත හිම සහ පාෂාණ තට්ටුව කඩා වැටීමෙන්ම ජනනය වූවක් බවයි. ලැංටැං ලිරුන්ග් කඳුවැටිය ආශ්රිතව අඩි 2,000 ක් පමණ පළලැති දැවැන්ත හිම කොටසක් කඩා වැටී ලෙන්ඩේ කෝලා ගඟ අවහිර වී ඇති අතර, පසුව එම තාවකාලික බැම්ම බිඳී යාමෙන් පහළට ගලා ආ මඩ, හිම, ජලය සහ ගල් සහිත සැඩ පහර මගින් මෙම විනාශය සිදු කර ඇත. උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම මත හිමාලයානු හිම කඳු අස්ථාවර වීම මෙවැනි හිම සුනාමි තත්ත්වයන්ට හේතු වන බව විද්යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.
නේපාල සංචාරක මණ්ඩලයට අනුව සංචාරකයින් සහ වන්දනාකරුවන් 384 ත් 403 ත් අතර සංඛ්යාවක් අතුරුදහන් වී ඇති අතර, ඒ අතර රටවල් 20 කට වැඩි ප්රමාණයක විදේශිකයින් 291-341 ක් සහ නේපාල ජාතිකයින් 62-93 ක් ඇතුළත් වේ. අතුරුදහන් වූවන් අතර ඉන්දියාවෙන් පැමිණි වන්දනාකරුවන් 105-142 ක්, ඇමරිකානු ජාතිකයන් 47-54 ක්, බ්රිතාන්ය, ඕස්ට්රේලියානු, කැනේඩියානු, මැලේසියානු සහ තවත් රටවල් ගණනාවක වැසියන් සිටිති. ජනෙයි පූර්ණිමා උත්සවය සඳහා ගෝසායිකුන්ද විල වෙත යමින් සිටි දේශීය වන්දනාකරුවන්, ජල විදුලි ව්යාපෘති සේවකයින්, රේගු සහ දේශසීමා පොලිස් නිලධාරීන් ද මේ අතර වෙති.
මෙම මහා සැඩ පහරට ගංඟා ඉවුරු ආශ්රිත ගොඩනැගිලි, වාහන, වෙළඳසැල් මෙන්ම කත්මණ්ඩු-රසුවාගධි මහා මාර්ගය සහ මිත්රත්ව පාලම ඇතුළු පාලම් 19 ක් සහ කිලෝමීටර් 40 කට ආසන්න මාර්ග පද්ධතියක් විනාශ වී ඇත. නේපාලයේ සමස්ත ජල විදුලි උත්පාදනයෙන් සියයට 12 කට ආසන්න ප්රමාණයක් වන මෙගාවොට් 430 ක බලශක්ති පද්ධතියකට හානි සිදුව ඇති අතර, රසුවාගධි, සංජෙන් කෝලා සහ ඉහළ ත්රිශූලී 3A වැනි ජල විදුලි බලාගාරවල කටයුතු අඩපණ වී තිබේ. අනතුරේ බලපෑම නිසා පහළ පිහිටි ඉන්දියාවේ බිහාර් සහ උත්තර ප්රදේශ් ප්රාන්ත ද ඉහළ අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කර ඇත.
නේපාල අගමැති බාලේන්ද්ර ෂා විසින් හදිසි රැස්වීමක් කැඳවා සහන සේවා සංවිධානය කළ අතර, නේපාල හමුදාව, පොලිසිය සහ හෙලිකොප්ටර් 12 කට වැඩි ප්රමාණයක් මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් සඳහා යොදවා ඇත. චීනය ද ගිරොන්ග් වරාය ප්රදේශයට සහන කණ්ඩායම් යවා ඇති අතර ජනාධිපති ෂී ජින්පිං විශේෂ ප්රකාශයක් නිකුත් කරමින් සියලු සෙවීම් වේගවත් කරන ලෙස උපදෙස් දී තිබේ. ඉන්දියාව විසින් ටොන් 10 ක හදිසි සහනාධාර ගුවන් මගින් එවීමට පියවර ගෙන ඇති අතර, ජාත්යන්තර රෙඩ්ක්රොස් සංවිධානය මගින් ඩොලර් මිලියන 1.2 කට අධික හදිසි ප්රතිපාදන වෙන් කර ඇත. පහළ ගංගා නිම්නවල වෙසෙන ජනතාවට සුපරීක්ෂාකාරී වන ලෙස බලධාරීන් උපදෙස් දෙයි.
