කැලණිය විශ්වවිද්යාලයේ කුලපති ධුරයෙහි සුවිශේෂී වෙනස්වීමක් සනිටුහන් කරමින්, 2026 ජූලි 2 වන දින ශ්රී ලංකා ප්රජාතාන්ත්රික සමාජවාදී ජනරජයේ ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා විසින් මහා විහාරවංශික ස්යාමෝපාලි මහා නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ අනුනායක අතිපූජ්ය නාරම්පනාවේ ආනන්ද අනුනායක ස්වාමින්ද්රයන් වහන්සේ නව කුලපතිවරයා ලෙස පත් කරනු ලැබූහ. මෙම නව පත්කිරීම සිදුවන්නේ 2021 වසරේ නොවැම්බර් මාසයේ සිට එම ධුරය හොබවනු ලැබූ කැලණිය රජමහා විහාරාධිපති, පාලි හා බෞද්ධ අධ්යයන අංශයේ ජ්යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය අතිපූජ්ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සන්ඝරක්ඛිත නායක ස්වාමින්ද්රයන් වහන්සේගේ ධුර කාලය අවසන් කරමිනි.
ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේදී නිල පත්වීම් ලිපිය ප්රදානය කරමින් සිදුකළ මෙම පරිපාලනමය වෙනස්කම, මෙරට උසස් අධ්යාපන ක්ෂේත්රයේ mෙන්ම බෞද්ධ අධ්යාපන උරුමය තුළද සුවිශේෂී අවධානයක් දිනා ගැනීමට සමත්ව තිබේ.නව පත්කිරීමත් සමඟ කැලණිය විශ්වවිද්යාලයේ කුලපති ධුරයෙන් සමුගන්නා අතිපූජ්ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සන්ඝරක්ඛිත නායක ස්වාමින්ද්රයන් වහන්සේ වසර හතරකුත් මාස අටක පමණ කාලයක් එම සුවිශේෂී ධුරයෙහි කටයුතු කරනු ලැබූහ. හිටපු ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා විසින් 2021 වසරේ නොවැම්බර් මස මුල් සතියේදී උන්වහන්සේව මෙම ධුරයට පත් කරනු ලැබුවේ, ඊට පෙර දීර්ඝ කාලයක් කුලපති ධුරය හෙබවූ අතිපූජ්ය වැලමිටියාවේ කුසලධම්ම නාහිමියන්ගේ අපවත් වීමෙන් පසුව ඇතිවූ පුරප්පාඩුව පියවීම සඳහාය.
කැලණිය රජමහා විහාරයේ විහාරාධිපති මෙන්ම පාලි හා බෞද්ධ අධ්යයන අංශයේ ජ්යෙෂ්ඨ මහාචාර්යවරයෙකු වන පූජ්ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සංඝරක්ඛිත හිමියන් සම්බන්ධයෙන් 2019 වසරේ පැවැති ජනාධිපතිවරණ සමයේදී දැඩි කතාබහක් සහ ආන්දෝලනාත්මක තත්ත්වයක් නිර්මාණය විය. 2026 වසරේ ජූලි මාසය වන විටත් උන්වහන්සේගේ ශාස්ත්රීය හෝ පැවිදි ජීවිතයට අදාළව කිසිදු මූල්ය වංචාවක්, සදාචාරාත්මක නීති උල්ලංඝනය කිරීමක් හෝ වෙනත් බරපතළ පෞද්ගලික මට්ටමේ චෝදනාවක් ප්රසිද්ධ වාර්තාවල සඳහන් නොවන නමුත්, එම මැතිවරණ සමයේ සිදු වූ එක්තරා සිදුවීමක් උන්වහන්සේ පිළිබඳ විවිධ කටකතා පැතිර යාමට ප්රධාන හේතුවක් වී තිබේ.
එම වකවානුවේදී උදාර නමැති පුද්ගලයෙකු විසින් කැලණි ගඟ පතුලේ පිහිටි නාග ලෝකයෙන් විශේෂ බුද්ධ ශ්රී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා පිරිසක් මතු කරගත් බවට මහාචාර්ය පූජ්ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සංඝරක්ඛිත හිමියන් ප්රසිද්ධ ප්රකාශයක් සිදු කරන ලදී. බුදුන් වහන්සේගේ කැලණි ගමනට සබැඳි ඓතිහාසික ස්ථානයකින් මෙම ධාතූන් වහන්සේලා හමු වූ බව ප්රකාශ කෙරුණු අතර, ශ්රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ ජනාධිපති ධුර අපේක්ෂක ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතාට සහය දක්වන මාධ්ය ආයතන මඟින් මේ සඳහා විශාල ප්රචාරණයක් ලබා දෙනු ලැබීය. අනතුරුව මහජන ගෞරව බහුමාන මධ්යයේ මෙම ධාතූන් වහන්සේලා කැලණිය රජමහා විහාරස්ථානයේදී ප්රදර්ශනය කිරීමටද පියවර ගැනුණි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සිදුවීම සිදුවූ කාලවකවානුව සහ ඊට ලැබුණු අධික මාධ්ය ප්රචාරණය, බෞද්ධ ජාතිකවාදී හැඟීම් ඉස්මතු කරමින් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතාගේ ඡන්ද පදනම ශක්තිමත් කිරීම සඳහා දේශපාලනිකව මෙහෙයවූවක් බවට විවේචකයෝ චෝදනා කළහ. ධාතූන් වහන්සේලාගේ සත්යතාව මෙන්ම විද්යාත්මක හා ඓතිහාසික පසුබිම පිළිබඳවද, නාග ලෝකයෙන් ධාතූන් වහන්සේලා වැඩමවීම පිළිබඳ ආශ්චර්යමත් කතාව පිළිබඳවද බොහෝ දෙනා ප්රශ්න කරන්නට වූහ. උදාර නමැති පුද්ගලයා සමඟ ගිය පිරිස් සර්පයන් විසින් මඟ පෙන්වූ බවට සාක්ෂි ඉදිරිපත් කළද, එය සමාජය තුළ දැඩි සැකයකට මෙන්ම උපහාසාත්මක විවේචන රැසකට භාජනය විය. පසුව 2021 වසරේදී උන්වහන්සේ කැලණිය විශ්වවිද්යාලයේ කුලපති ධුරයට පත් කරන අවස්ථාවේදීද මෙම අතීත ආන්දෝලනාත්මක සිදුවීම නැවත වරක් ප්රසිද්ධ වාර්තාවල කරළියට පැමිණියේය.
රාජපක්ෂ පවුලේ සාමාජිකයන් සහ ශ්රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණට සම්බන්ධ උත්සව සමඟ සංඝරක්ඛිත හිමියන් පවත්වා ඇති ප්රසිද්ධ සබඳතා හේතුවෙන් උන්වහන්සේට දේශපාලන පක්ෂග්රාහීත්වයක් ඇති බවට චෝදනා එල්ල වීමට මඟ පෑදී ඇත.
ඓතිහාසික විද්යාලංකාර පිරිවෙන ඇසුරින් විකාශනය වී 1978 වර්ෂයේදී පූර්ණ රාජ්ය විශ්වවිද්යාලයක් බවට පත්වූ කැලණිය විශ්වවිද්යාලයේ ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී, මෙම කුලපති ධුරය සඳහා මෙරට වැඩසිටි ප්රමුඛ පෙළේ වියත් මහා සංඝරත්නය නායකත්වය ලබා දී ඇති බව පෙනී යයි. විශ්වවිද්යාලයේ ප්රථම කුලපතිවරයා ලෙස 1978 සිට 1997 සැප්තැම්බර් 18 වන දින දක්වා කටයුතු කරනු ලැබුවේ ලෝකපූජිත බෞද්ධ විද්වතෙකු වූ අතිපූජ්ය ආචාර්ය වල්පොළ රාහුල නායක ස්වාමින්ද්රයන් වහන්සේය. ඉන් අනතුරුව 1997 සැප්තැම්බර් 19 වන දින දෙවන කුලපතිවරයා ලෙස පත් වූ අතිපූජ්ය ආචාර්ය වැලමිටියාවේ කුසලධම්ම නායක ස්වාමින්ද්රයන් වහන්සේ 2021 ඔක්තෝබර් 27 වන දින අපවත් වන තෙක්ම එම ධුරය ඉතා ගෞරවනීය අයුරින් හොබවනු ලැබූහ. එම ඓතිහාසික අනුපිළිවෙලට අනුව විශ්වවිද්යාලයේ තෙවන කුලපතිවරයා ලෙස අතිපූජ්ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සන්ඝරක්ඛිත හිමියන් කටයුතු කළ අතර, වත්මන් ජනාධිපතිවරයා විසින් පත්කරන ලද අතිපූජ්ය නාරම්පනාවේ ආනන්ද අනුනාහිමියන් සනිටුහන් වන්නේ කැලණිය විශ්වවිද්යාලයේ සිව්වන කුලපතිවරයා ලෙසය.
ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය විශ්වවිද්යාල පද්ධතිය තුළ කුලපති ධුරය යනු විධායක ජනාධිපතිවරයා සතු සෘජු බලතල ප්රකාරව සිදු කරනු ලබන පත් කිරීමක් වන අතර, එය බහුතරයක් දුරට සම්මානනීය, ගෞරවනීය මෙන්ම උත්සව අවස්ථාවන්ට පමණක් සීමා වූ නාමික ධුරයක් ලෙස සැලකේ. විශ්වවිද්යාලයේ දෛනික විධායක, අධ්යයන හා පරිපාලන කටයුතු මෙහෙයවීම උපකුලපතිවරයා සහ පාලක සභාව මඟින් සිදුකරන අතර, කුලපතිවරයාගේ ප්රධානතම කාර්යභාරය වන්නේ වාර්ෂික උපාධි ප්රදානෝත්සවයන්හි මුලසුන හෙබවීම සහ විශ්වවිද්යාලයට පදනම වූ බෞද්ධ ශාස්ත්රීය උරුමය සංකේතවත් කිරීමයි.
දේශපාලනමය හා පරිපාලනමය දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල, රාජ්ය විශ්වවිද්යාලවල කුලපති ධුරයන් සඳහා පත්කිරීම් සිදු කිරීමේදී බලයේ සිටින රජයේ සහ විධායක ජනාධිපතිවරයාගේ කැමැත්ත සහ ප්රතිපත්තිමය තීරණ සෘජුවම බලපානු ලබයි. ඒ අනුව 2021 වසරේදී සිදුවූ පත්කිරීම එවකට පැවති රාජපක්ෂ රජය යටතේ සිදුවූවක් වන අතර, 2026 වසරේ සිදුවූ මෙම නව වෙනස්කම ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජාතික ජන බලවේග රජය යටතේ සිදුවූ සාමාන්ය පරිපාලනමය ක්රියාවලියකි. මෙම ධුර මාරුව සම්බන්ධයෙන් කිසිදු ආකාරයක මතභේදාත්මක තත්ත්වයක්, ගැටුමක් හෝ පරිපාලනමය දුර්වලතාවක් මාධ්ය මඟින් වාර්තා වී නොමැත.
