නින්දේදී ඇති වන බරපතළ සෞඛ්ය ගැටලුවක් ලෙස හඳුනාගත හැකි ‘ස්ලීප් ඇප්නියා’ (Sleep Apnea) හෙවත් නිද්රාශ්වසන අපහසුතාව, පුද්ගලයෙකු නිදා සිටින අතරතුර වරින් වර ශ්වසනය නතර වීම සහ නැවත ආරම්භ වීම සිදු වන රෝගී තත්ත්වයකි. මේ හේතුවෙන් ශරීරයට ලැබෙන ඔක්සිජන් මට්ටම පහත වැටෙන අතර, සුවදායක මෙන්ම ගැඹුරු නින්දක් ලබා ගැනීමට ඇති ඉඩකඩ මුළුමනින්ම අහිමි වී යයි.
මෙහිදී තත්පර 10ක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් පවතින ශ්වසන නැවතීම් (Apneas) හෝ නොගැඹුරු ශ්වසන අවස්ථා (Hypopneas) එක් රාත්රියක් තුළ දුසිම් ගණනක් හෝ සිය ගණනක් වුවද සිදු විය හැකිය.මෙම රෝගී තත්ත්වය ප්රධාන ආකාර තුනකින් දැකගත හැකි අතර, ඉන් වඩාත්ම බහුලව වාර්තා වන්නේ බාධාකාරී නිද්රාශ්වසන අපහසුතාවයි (Obstructive Sleep Apnea - OSA). එහිදී උගුරේ මාංශ පේශි අධික ලෙස ලිහිල් වීම නිසා දිව සහ මෘදු තාලය වැනි පටක කඩා වැටී ශ්වසන මාර්ගය අවහිර වන අතර, හුස්ම ගැනීමට උත්සාහ කළද වායු ගමනාගමනය අඩාල වේ. මීට අමතරව, මොළය මගින් ශ්වසන මාංශ පේශි වෙත නිසි සංඥා නිකුත් නොකිරීම නිසා ඇති වන මධ්යම නිද්රාශ්වසන අපහසුතාව (Central Sleep Apnea - CSA) හෘදයාබාධ, අංශභාගය හෝ ඔපියොයිඩ් ඖෂධ භාවිතය වැනි තත්ත්වයන් සමඟ බැඳී පවතී. තෙවැනි වර්ගය වන්නේ මෙම තත්ත්වයන් දෙකෙහිම එකතුවක් ලෙස හඳුනාගත හැකි සංකීර්ණ හෝ මිශ්ර නිද්රාශ්වසන අපහසුතාවයි.
ස්ලීප් ඇප්නියා රෝගයේ රෝග ලක්ෂණ බොහෝ විට රෝගියාට වඩා අවබෝධ වන්නේ ඔහු හෝ ඇය සමඟ එකට නිදන සහකරුටය. අධික ලෙස සහ දිගින් දිගටම ගොරවීම, නින්දෙන් හුස්ම හිරවීම හෝ ගැස්සී අවදි වීම, දහවල් කාලයේදී අධික ලෙස නිදිමත ගතිය සහ විඩාව දැනීම මෙහි මූලික ලක්ෂණ වේ. තවද, උදෑසන කාලයේදී ඇති වන හිසරදය, කට සහ උගුර වියළීම, අවධානය යොමු කිරීමේ අපහසුතාව, කේන්ති යාම, මනෝභාවයන් වෙනස් වීම මෙන්ම රුධිර පීඩනය ඉහළ යාමද මෙහි සෙසු ලක්ෂණ වන අතර, මේ පිළිබඳ ඇති නොදැනුවත්කම නිසා රෝගීන්ගෙන් සියයට 80 ත් 90 ත් අතර ප්රමාණයක් නිසි ලෙස රෝග විනිශ්චයකට ලක් නොවී ජීවත් වන බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.
ලොව පුරා මිලියන සංඛ්යාත ජනයා පීඩා විඳින මෙම රෝගය වයස සහ තරබාරුකම සමඟ ඉහළ යන අතර, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ දත්තවලට අනුව මැදිවියේ පසුවන පිරිමින්ගෙන් සියයට 25 ත් 30 ත් අතර ප්රමාණයක් සහ කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 9 ත් 17 ත් අතර ප්රමාණයක් මීට ගොදුරු වී සිටිති. විශේෂයෙන්ම හිස්පැනික්, කළු ජාතික සහ ආසියාතික ජනගහනය අතර මෙහි ප්රවණතාව ඉහළ අගයක් ගනී. මෙම රෝගය නිසි ලෙස පාලනය නොකළහොත් අධි රුධිර පීඩනය, හෘද රෝග, අංශභාගය, දෙවන වර්ගයේ දියවැඩියාව, පරිවෘත්තීය සින්ඩ්රෝමය (Metabolic Syndrome), විශාදය සහ මතකය දුර්වල වීම වැනි බරපතළ සංකූලතා ඇති විය හැකි අතර, නිදිමත පාලනය කරගත නොහැකිව සිදු වන රිය අනතුරු නිසා මරණීය අවදානමද ඉහළ යයි. වැඩිහිටියන්ට පමණක් නොව, විශාල වූ ටොන්සිල් ග්රන්ථි හේතුවෙන් දරුවන්ටද මෙම තත්ත්වය ඇති විය හැකි අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස නින්දෙන් මුත්රා පිටවීම සහ අධ්යාපන කටයුතු අඩාල වීම වැනි ගැටලු දැකගත හැකිය.
මෙම රෝගී තත්ත්වය ඇති වීමට බලපාන ප්රධානතම සාධකයක් වන්නේ ශ්වසන මාර්ගය වටා මේදය තැන්පත් වීම සිදුවන අධික බර හෝ තරබාරුකමයි. එසේම විශාල ටොන්සිල් පටක පැවතිම, කුඩා හකු ව්යුහය, පිරිමින්ගේ බෙල්ලේ වටප්රමාණය අඟල් 17 කට වඩා සහ කාන්තාවන්ගේ අඟල් 16 කට වඩා වැඩි වීම වැනි ශාරීරික ව්යුහයන් මෙන්ම ජානමය බලපෑමද මීට හේතු වේ. මීට අමතරව, මත්පැන් පානය, නිදි පෙති භාවිතය සහ දුම්පානය වැනි ජීවන රටාවන් මඟින් උගුරේ මාංශ පේශි ලිහිල් වී ශ්වසන මාර්ගය ඉදිමීමට ලක් කරන අතර, තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියේ ක්රියාකාරිත්වය අඩුවීම (Hypothyroidism) සහ ඇක්රොමෙගාලි වැනි වෛද්යමය තත්ත්වයන්ද මඟ පාදයි.
රෝගය විනිශ්චය කිරීම සඳහා රසායනාගාරයකදී හෝ නිවසේදී සිදු කරනු ලබන ‘පොලිසොම්නෝග්රැෆි’ (Polysomnography) නම් නින්ද පිළිබඳ පරීක්ෂණයක් භාවිත කෙරේ. එහිදී පැයකට සිදුවන ශ්වසන බාධා සංඛ්යාව මනින ‘ඇප්නියා-හයිපොප්නියා දර්ශකය’ (AHI) අනුව රෝගී තත්ත්වය වර්ග කෙරේ. එම අගය 5 ත් 14 ත් අතර වුවහොත් සුළු වශයෙන්ද, 15 ත් 29 ත් අතර වුවහොත් මධ්යස්ථ වශයෙන්ද, 30 ට වඩා වැඩි වුවහොත් එය දැඩි බලපෑම් සහගත තත්ත්වයක් ලෙසද හඳුනාගැනේ.
සුළු සහ මධ්යස්ථ මට්ටමේ පවතින බාධාකාරී නිද්රාශ්වසන අපහසුතාවන් යහපත් ජීවන රටා වෙනස්කම් මඟින් සම්පූර්ණයෙන්ම සුව කර ගැනීමට හෝ අවදානම අඩු කර ගැනීමට හැකියාව පවතී. ශරීර බරෙන් සියයට 10 ක් වැනි සුළු ප්රමාණයක් හෝ අඩු කර ගැනීම මඟින් ශ්වසන මාර්ගයේ තැන්පත් වී ඇති මේදය අඩු වී රෝග ලක්ෂණ කැපී පෙනෙන ලෙස පාලනය වන අතර, නිතිපතා සිදු කරන වායුගෝලීය සහ ශක්තිජනක ව්යායාම මඟින් මාංශ පේශිවල ශක්තිමත්භාවය වර්ධනය වේ. උඩුබැලි අතට නිදා ගැනීම වෙනුවට පැත්තකට හැරී නිදා ගැනීම මඟින් ශ්වසන මාර්ගය විවෘතව තබා ගත හැකි අතර, ඒ සඳහා විශේෂිත කොට්ට හෝ උපක්රම භාවිත කළ හැකිය. මීට අමතරව, නින්දට පෙර මත්පැන්, කැෆේන් සහ නිදි පෙති භාවිතයෙන් වැළකීම, දුම්පානය නතර කිරීම, නාසයේ සිරවීම් සහ අසාත්මිකතා සඳහා ප්රතිකාර කිරීම සහ නිසි සෞඛ්යාරක්ෂිත නින්දක් පුරුදු කර ගැනීම අතිශය වැදගත් වේ.
වෛද්ය ප්රතිකාර ක්රම පිළිබඳ සලකා බැලීමේදී, ශ්වසන මාර්ගය විවෘතව තැබීම සඳහා මුඛ ආවරණයක් හරහා අඛණ්ඩව වායු පීඩනය ලබා දෙන ‘සීපැප්’ (CPAP) යන්ත්රය ලොව පිළිගත් සාර්ථකම ප්රතිකාරයයි. මීට අමතරව, හකු සහ දිව ඉදිරියට තල්ලු කර තබන මුඛ උපකරණ (Oral Appliances), විශාල වූ ටොන්සිල් ඉවත් කිරීම වැනි ශල්යකර්ම මෙන්ම දිව සහ උගුරේ මාංශ පේශි ශක්තිමත් කරන ව්යායාමද මේ සඳහා භාවිත කෙරේ. පුද්ගල ඵලදායිතාව, පවුල් සබඳතා සහ පොදු ආරක්ෂාව කෙරෙහි සෘජුවම බලපාන මෙම රෝගී තත්ත්වයෙන් මිදීම සඳහා තමන් විසින්ම තීරණවලට නොඑළඹ, වෛද්යවරයෙකු හෝ නින්ද පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු හමුවී නිසි උපදෙස් සහ පරීක්ෂණ ලබා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
(BBC ඇසුරිනි)
