ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර මේ වන විට ක්රියාත්මක වන සටන් විරාමය තවදුරටත් දීර්ඝ කරමින්, දෙරට අතර සාම ගිවිසුමක් (MoU) ඇති කර ගැනීමේ තීරණාත්මක සාකච්ඡා මේ දිනවල ඉතා වේගවත්ව සිදුවෙමින් පවතී. 2026 වසරේ මැයි මස 25 වන විට වාර්තා වන අන්දමට, පාකිස්ථානයේ මැදිහත්වීමෙන් මූලිකවම ක්රියාත්මක වන මෙම සාකච්ඡා සඳහා සෞදි අරාබිය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, කටාර්, ඊජිප්තුව, ජෝර්දානය සහ බහරේනය යන කලාපීය රටවල සහයෝගය ද හිමිව තිබේ.
ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සිය 'Truth Social' ගිණුම ඔස්සේ සහ විවිධ සම්මුඛ සාකච්ඡා වලදී ප්රකාශ කර ඇත්තේ මෙම ගිවිසුම මේ වන විට බොහෝ දුරට සාකච්ඡා කර අවසන් බවත්, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීම එහි ප්රධාන අංගයක් බවත්ය. කෙසේ වෙතත්, සාකච්ඡා සඳහා හදිසි නොවන ලෙස ඔහු සිය නියෝජිතයින්ට උපදෙස් දී ඇති අතර, ඉරානය විසින් මීට පෙර ඉදිරිපත් කළ යෝජනා මුළුමනින්ම පිළිගත නොහැකි බව ද ඔහු අවධාරණය කර ඇත.මෙම සාකච්ඡා සඳහා පසුබිම නිර්මාණය වන්නේ 2026 පෙබරවාරි 28 වන දින ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයට එරෙහිව දියත් කළ 'Operation Epic Fury' නමැති දැවැන්ත හමුදා මෙහෙයුමත් සමගිනි. ඉරානයේ මිසයිල මධ්යස්ථාන, ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති, හමුදා යටිතල පහසුකම් සහ නායකත්වය ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වූ ප්රහාර 900කට අධික සංඛ්යාවක් මීට ඇතුළත් වූ අතර, එහිදී ඉරාන උත්තරීතර නායක අලි කමේනි ද ඝාතනය වූ බව වාර්තා විය. මීට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය විසින් ඊශ්රායලයට, ඇමෙරිකානු කඳවුරු වලට සහ ගල්ෆ් කලාපීය රටවලට ඩ්රෝන සහ මිසයිල ප්රහාර එල්ල කරන ලදී. මෙම ගැටුම් හේතුවෙන් ඉරානය, ලෙබනනය සහ ඊශ්රායලය යන රටවල යටිතල පහසුකම් වලට දැඩි හානි සිදු වූ අතර, දහස් ගණනක් ජනතාවට ජීවිත අහිමි වී තවත් විශාල පිරිසක් අවතැන් වූහ. අනතුරුව චීන බලපෑම ද සහිතව පාකිස්ථානයේ මැදිහත්වීම මත අප්රේල් 7 සහ 8 යන දිනවලදී සති දෙකක කොන්දේසි සහිත සටන් විරාමයක් ප්රකාශයට පත් කළ අතර, පසුව එය සාකච්ඡා පැවැත්වෙන අතරතුර තවදුරටත් දීර්ඝ කෙරිණි.
සටන් විරාමය ක්රියාත්මක වුවද සාකච්ඡා අතරමග මන්දගාමී වීම හේතුවෙන් ඇමෙරිකාව විසින් ඉරාන වරායන් සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා සිදුවන නාවික ගමනාගමනයට දැඩි බාධා පනවනු ලැබීය. ලෝක ඛනිජ තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 20ක් පමණ ප්රවාහනය කෙරෙන මෙම තීරණාත්මක මුහුදු මාර්ගය අවහිර වීමත් සමග ගෝලීය තෙල් මිල බැරලයක් ඩොලර් 110 සීමාව ඉක්මවා ගිය අතර, එය ගෝලීය ආර්ථිකයට ද දැඩි බලපෑමක් එල්ල කළේය. පාකිස්ථානයේ පැවති සාකච්ඡා සඳහා දශක කිහිපයකට පසු ඉහළම මට්ටමේ ඇමෙරිකානු සහභාගීත්වයක් සනිටුහන් කරමින් උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් ඇතුළු නියෝජිතයින් පිරිසක් එක්වූහ. ඇමෙරිකානු හමුදා කලාපයෙන් ඉවත් කර ගැනීම සහ සම්බාධක ලිහිල් කිරීම සාකච්ඡා සඳහා පූර්ව කොන්දේසි ලෙස ඉරානය විසින් මෙහිදී ඉදිරිපත් කර තිබුණි.
යෝජිත නව සාම ගිවිසුමේ ප්රධානතම අංගයක් වන්නේ ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළ පාලනය කිරීමයි. න්යෂ්ටික අවි තැනීමට ආසන්න මට්ටමකට යුරේනියම් බලගැන්වීම නවතා දැමීම සහ දැනට පවතින සංචිත විනාශ කිරීම හෝ වෙනත් රටකට පැවරීම ඇමෙරිකාවේ ප්රධාන ඉල්ලීමක් වී ඇත. සීබීඑස් (CBS) ප්රවෘත්ති සේවයට අදහස් දක්වමින් ට්රම්ප් පරිපාලනයේ ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරියෙකු ප්රකාශ කළේ, බලගන්වන ලද යුරේනියම් බැහැර කිරීමේ ප්රතිපත්තියට ඉරානය මූලික වශයෙන් එකඟ වී ඇති බවයි. ලෙබනනයේ ගැටුම් ද ඇතුළුව සියලු සතුරුකම් අවසන් කිරීම, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ක්රමයෙන් විවෘත කරමින් ඇමෙරිකානු අවහිරතා ඉවත් කිරීම, ඉරානයට තෙල් අපනයනය සඳහා අවසර දීම සහ දින 30ත් 60ත් අතර කාලයක් තුළ න්යෂ්ටික සාකච්ඡා සඳහා කවුළුවක් විවෘත කිරීම මෙම ගිවිසුමේ මූලික ව්යුහය ලෙස සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, ආරම්භයේදීම සම්පූර්ණ සම්බාධක ඉවත් කිරීමක් මින් අපේක්ෂා නොකෙරේ.
මෙම ප්රගතිය සම්බන්ධයෙන් ඇමෙරිකානු රාජ්ය ලේකම් මාර්කෝ රුබියෝ ද සිය ප්රසාදය පළ කර ඇති අතර, කලාපීය නායකයින් ද මෙම එකඟතා රාමුව පිළිගන්නා ලෙස බලපෑම් කරමින් සිටිති. මේ හේතුවෙන් ගෝලීය වෙළඳපොළේ ද ධනාත්මක වර්ධනයක් දක්නට ලැබෙන අතර තෙල් මිල පහළ යමින් කොටස් වෙළඳපොළ ඉහළ යාමක් පෙන්නුම් කරයි. එහෙත්, ඉරානය පවසන්නේ තවමත් අවසන් එකඟතාවයකට පැමිණ නොමැති බවත්, ඔවුන් අපේක්ෂා කරන්නේ තම කොන්දේසි වලට යටත් වූ පර්සියානු මාදිලියේ සාමයක් බවත්ය. විශේෂයෙන්ම න්යෂ්ටික සහන ලබා දීම කල් දැමීමට ඔවුන් උත්සාහ කරමින් සිටී. මේ අතරතුර, ඊශ්රායලය සහ අග්රාමාත්ය බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු මෙම එකඟතාවන් පිළිබඳව දැඩි අවධානයෙන් පසුවන්නේ, ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළ සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ නොකිරීම සම්බන්ධයෙන් පවතින ගැටලු සහගත තත්ත්වය නිසාවෙනි. තවද, අවසන් ගිවිසුමේ වචන භාවිතය පිළිබඳව පවතින එකඟ නොවීම්, ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) දැඩිමතධාරීන්ගේ තර්ජන සහ ලෙබනනයේ අඛණ්ඩව සිදුවන සටන් විරාම උල්ලංඝනය කිරීම් හේතුවෙන් මෙම සාම ක්රියාවලිය තවදුරටත් අවදානම් සහගත තත්ත්වයක පවතී.
