වයසට යාම යනු අපගේ ජීවිතයේ සුන්දරම මතකයන් ක්රමක්රමයෙන් සොරකම් කරන අදෘශ්යමාන සොරෙකු යැයි අප බොහෝ දෙනා සිතමු. එහෙත් එම කාලයේ රුදුරු සොරකමට කිසිදා ඉඩ නොදෙන, වයස අවුරුදු අසූව පසුවුවද පනස් හැවිරිදි තරුණ ජවයකින් යුතු මතකයක් හිමි අපූරු මිනිසුන් පිරිසක් ගැන ඔබ මීට පෙර අසා තිබේද?
ඇමරිකාවේ නෝර්ත්වෙස්ටර්න් විශ්වවිද්යාලයේ (Northwestern University) වෛද්ය පර්යේෂකයන් පසුගිය වසර විසිපහකට අධික කාලයක් පුරා මෙම සුවිශේෂී පුද්ගලයන් පිළිබඳව ගැඹුරු අධ්යයනයක නිරත විය. "සුපිරි වයෝවෘද්ධයන්" (SuperAgers) ලෙස හැඳින්වෙන මෙම පිරිස, වයසින් මුහුකුරා ගියද තම මනසේ තියුණු බව සහ මතක ශක්තිය තමන්ට වඩා වසර තිහකින් පමණ ලාබාල පුද්ගලයන්ට සමාන මට්ටමක පවත්වා ගැනීමට සමත් වී ඇත. ඔවුන්ගේ මෙම අද්විතීය හැකියාව, වයසට යාමත් සමඟ මතකය දුර්වල වීම අනිවාර්යය යන සම්ප්රදායික මතය මුළුමනින්ම අභියෝගයට ලක් කර තිබේ.
මෙම පර්යේෂණයට අනුව, වයසට ගියද මතකය අඩුවීමට ඉඩ නොදුන් මෙම පිරිසේ ජීවන රටාවන්හි සුවිශේෂී පොදු ලක්ෂණ කිහිපයක් දක්නට ලැබේ. ඔවුන් බොහොමයක් සමාජශීලී, බාහිර ලෝකය සමඟ නිරන්තරයෙන් සබඳතා පවත්වන ඉතා ක්රියාශීලී පුද්ගලයන් ය. ඔවුන්ගේ ව්යායාම සහ ආහාර රටාවන් පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වුවද, සමීප මානව සබඳතා පවත්වා ගැනීම ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ අනිවාර්ය අංගයක් බව පර්යේෂකයෝ නිරීක්ෂණය කළහ.
එහෙත් විද්යාඥයන් වඩාත්ම මවිතයට පත් කළ විශ්මයජනක කරුණු අනාවරණය වී ඇත්තේ ඔවුන්ගේ බාහිර ජීවන රටාවෙන් නොව, ඔවුන්ගේ මොළයේ අභ්යන්තර ව්යුහයෙනි. මහාචාර්ය සැන්ඩ්රා වයින්ට්රෝබ් පවසන පරිදි, මෙම සුපිරි වයෝවෘද්ධයන්ගේ මොළය ක්රියාත්මක වන්නේ සාමාන්ය මිනිසුන්ට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් ස්වභාවයකටය. වර්ෂ 2000 සිට මේ දක්වා පුද්ගලයන් 290 දෙනෙකු යොදාගනිමින් සිදුකළ මෙම දීර්ඝකාලීන වැඩසටහනේදී, මරණින් පසු පර්යේෂණ සඳහා පරිත්යාග කෙරුණු මොළ 77ක් සූක්ෂමව පරීක්ෂා කර ඇත. එහිදී ඔවුන්ට මෙම තරුණ මතකය රඳවා ගැනීමේ ප්රධාන යාන්ත්රණ දෙකක් හඳුනා ගැනීමට හැකිවිය.
ඉන් පළමුවැන්න 'ප්රතිරෝධයයි'. එනම් ඇල්සයිමර් වැනි මතකය විනාශ කරන දරුණු රෝගවලට බලපාන ඇමයිලොයිඩ් සහ ටවු යන හානිකර ප්රෝටීන බැඳීම් මෙම පුද්ගලයන්ගේ මොළයේ නිර්මාණය වන්නේ නැත. දෙවැන්න 'ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවයි'. ඇතැම් සුපිරි වයෝවෘද්ධයන්ගේ මොළය තුළ එම හානිකර ප්රෝටීන සාමාන්ය පරිදි තැන්පත් වී තිබුණද, ඉන් ඔවුන්ගේ මොළයේ සෛලවලට හෝ මතකයේ ක්රියාකාරීත්වයට කිසිදු බලපෑමක් සිදු කිරීමට නොහැකි වී තිබීම වෛද්ය විද්යාවේ විශාල පෙරළියක් විය.
සාමාන්යයෙන් මිනිසෙකු වයසට යනවිට මොළයේ බාහිර ස්ථරය (cortex) තුනී වීම ස්වාභාවිකය. නමුත් මෙම විශේෂිත පිරිසේ මොළයේ එම ස්ථරය එලෙස තුනී වී නොමැති අතර, තීරණ ගැනීම සහ හැඟීම් පාලනය කරන මොළයේ ඇතැම් කොටස් තරුණ අයගේ මොළයටත් වඩා ඝනකමින් යුක්ත බව හෙළි වී තිබේ. තවද, සමාජශීලී හැසිරීම්වලට සෘජුවම බලපාන සුවිශේෂී නියුරෝන සහ මතකයට අත්යවශ්ය වන නියුරෝන සාමාන්ය ප්රමාණයට වඩා විශාලව ඔවුන්ගේ මොළය තුළ සක්රීයව පවතී. 1990 දශකයේ අගභාගයේදී වෛද්ය මාර්සෙල් මෙසුලම් විසින් මුලින්ම හඳුන්වා දුන් මෙම පර්යේෂණයේ නවතම ප්රතිඵල, ඇල්සයිමර් සහ ඩිමෙන්ශියාව වැනි රෝග වළක්වා ගැනීමේ අනාගත වෛද්ය විද්යාත්මක සොයාගැනීම් සඳහා සුවිසල් දොරටුවක් විවෘත කර ඇත.
තමන්ගේ මරණින් පසුවද තම මොළය පර්යේෂණ සඳහා ස්වේච්ඡාවෙන් පරිත්යාග කළ මෙම උදාර මිනිසුන්, වෛද්ය තමාරා ගෙෆෙන් පවසන පරිදි සැබවින්ම ලෝකයට ලබා දී ඇත්තේ 'විද්යාත්මක අමරණීයත්වයකි'. අනාගතයේ දිනෙක මහලු වියේදී අහිමි වන මිනිසාගේ මතකය සදහටම සුරක්ෂිත කරන ඖෂධයක් ලොවට බිහි වුවහොත්, එහි නිහඬ ගෞරවය හිමිවිය යුත්තේ දශක කිහිපයක් පුරා තම තරුණ මනස නොනසා රැකගත් මේ අපූරු 'සුපිරි වයෝවෘද්ධයන්ට' බව නොඅනුමානය.
මූලාශ්ර - (Northwestern University. "These 80-year-olds have the memory of 50-year-olds. Scientists now know why." ScienceDaily
