2026 වසරේ අප්රේල් මස 26 සහ 27 යන දිනවල ඇමරිකානු-ඊශ්රායල සහ ඉරාන ගැටුමේ තත්ත්වය සැලකීමේදී, මීට පෙර ඇති කරගත් තාවකාලික සටන් විරාමය මේ වන විට නාවික අවහිරතා සහ රාජ්ය තාන්ත්රික එකඟතාවයන් බිඳවැටීම් දක්වා වර්ධනය වී තිබේ. මෙම තත්ත්වය යටතේ පසුගිය පැය 24 තුළ නව මිසයිල හෝ ඩ්රෝන ප්රහාර කිසිවක් වාර්තා වී නොමැති වුවද, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය අවට කලාපය තුළ දැඩි උණුසුම් තත්ත්වයක් නිර්මාණය වී ඇත.
විශේෂයෙන්ම ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් සාම සාකච්ඡා සඳහා ඇමරිකානු නියෝජිතයින් වන ස්ටීව් විට්කොෆ් (Steve Witkoff) සහ ජාරෙඩ් කුෂ්නර් (Jared Kushner) පාකිස්තානයේ ඉස්ලාමාබාද් නුවරට යැවීමට තිබූ සැලසුම අප්රේල් 26 වන දින හදිසියේම අවලංගු කිරීම මෙහිදී කැපී පෙනෙන සිදුවීමක් විය. ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි පාකිස්තාන අග්රාමාත්ය ෂෙබාස් ෂරීෆ් සහ යුද හමුදා ප්රධානී අසිම් මුනීර් සමඟ පමණක් සාකච්ඡා පවත්වා පිටව යාමෙන් අනතුරුව මෙම තීරණය ගනු ලැබූ අතර, ඒ සඳහා කිසිදු ඇමරිකානු නියෝජිතයෙකු සහභාගී වී නොතිබුණි. "කිසිදු පලක් නොමැති සාකච්ඡා සඳහා පැය 18ක ගුවන් ගමන්වල නිරත වීමට අවශ්ය නැති බවත්, ඔවුන්ට කතා කිරීමට අවශ්ය නම් ඇමතුමක් ලබා ගැනීම පමණක් ප්රමාණවත් බවත්" ජනාධිපති ට්රම්ප් ෆොක්ස් නිව්ස් (Fox News) නාලිකාව වෙත ප්රකාශ කර තිබුණි. ඉරානය විසින් සංශෝධිත සාම යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කර තිබූ අතර, එය වඩාත් යහපත් වුවද ඉරානයට න්යෂ්ටික අවි ලබා ගැනීමට ඉඩ නොදෙන බව පවසමින් ට්රම්ප් එයද ප්රතික්ෂේප කර ඇත.
මේ අතර, අප්රේල් මැද භාගයේ සිට ක්රියාත්මක වන ඇමරිකානු නාවික අවහිර කිරීම් හේතුවෙන් මේ වන විට නෞකා 38ක ගමනාගමනය නතර වී ඇති අතර, ලෝකයේ ඛනිජ තෙල් සහ ද්රවකෘත ස්වභාවික වායු (LNG) සැපයුමෙන් 20-25%ක් පමණ ප්රවාහනය කෙරෙන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ ගමනාගමනය දැඩි ලෙස සීමා වී තිබේ. ඊට ප්රතිචාර දක්වමින් ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ අධිවේගී බෝට්ටු යොදාගනිමින් ලයිබීරියානු ධජය සහිත 'Epaminondas' සහ පැනමා ධජය සහිත 'MSC Francesca' යන භාණ්ඩ ප්රවාහන නෞකා දෙකක් අත්අඩංගුවට ගැනීමට ඉරානය කටයුතු කර ඇත. එක්සත් රාජධානියේ සමුද්රීය වෙළඳ මෙහෙයුම් ආයතනය (UKMTO) පසුගිය පැය 24 තුළ නව ප්රචණ්ඩකාරී සිදුවීම් වාර්තා කර නොමැති වුවද, කලාපය තුළ අඛණ්ඩව මිලිටරි ක්රියාකාරකම් පවතින බව පෙන්වා දෙයි. මෙම සමුද්රීය අවහිරතා සහ සාකච්ඡා ඇනහිටීම හේතුවෙන් අප්රේල් 26 වන දින ලෝක වෙළඳපොලේ බොරතෙල් මිල ගණන් ද ඉහළ ගියේය. ඒ අනුව, බ්රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 2.22 කින් (2.11%) ඉහළ ගොස් ඩොලර් 107.55 ක් ලෙසද, WTI බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 2.02 කින් (2.14%) ඉහළ ගොස් ඩොලර් 96.42 ක් ලෙසද සටහන් විය. ඉරානය අප්රේල් මාසයේදී දිනකට බැරල් මිලියන 1.71 ක තෙල් අපනයනයක් සහ බැරල් මිලියන 4.6 ක තෙල් පැටවීමක් සිදු කර ඇතත්, සමස්ත අපනයනය යුද්ධයට පෙර පැවති තත්ත්වයට වඩා පහත වැටී තිබේ.
මෙවන් පසුබිමක් තුළ, පාකිස්තානයෙන් පිටත් වූ ඉරාන විදේශ අමාත්ය අරග්චි අප්රේල් 26 වන දින ඕමානය බලා පිටත්ව ගිය අතර, එහිදී සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිත ආරක්ෂිත ගමනාගමනය පිළිබඳව අවධාරණය කරමින් "අපගේ අසල්වැසියන් අපගේ ප්රමුඛතාවයයි" යනුවෙන් X සමාජ මාධ්යයේ සටහනක්ද තබා තිබුණි. ඉන්පසුව ඔහු රුසියාවේ ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නුවර බලා ගොස් රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැදිමීර් පුටින් සහ විදේශ අමාත්ය සර්ජි ලැව්රොව් හමුවී ඇමරිකානු-ඊශ්රායල යුද්ධය අවසන් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා පවත්වා ඇත. ඉරානය විසින් පැනවූ සම්බාධක ඉවත් කිරීම, යුද වන්දි ලබා දීම සහ ඊශ්රායල ප්රහාර නතර කිරීම වැනි දැඩි කොන්දේසි ඇතුළත් කරමින් පාකිස්තානය සහ රුසියාව හරහා ඇමරිකාවට ජාත්යන්තර බලපෑමක් එල්ල කිරීම ඉරානයේ වර්තමාන උපායමාර්ගය වී ඇති බව මෙමගින් පැහැදිලි වේ. මෙම අර්බුදයේ මැදිහත්කරුවෙකු ලෙස චීනයේ කාර්යභාරය ද සැලකිල්ලට ගනිමින් ජනාධිපති ට්රම්ප් විසින් එළඹෙන මැයි මාසයේදී චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පිං සමඟද සාකච්ඡා පැවැත්වීමට නියමිතව තිබේ.
මෙම රාජ්ය තාන්ත්රික සහ ආර්ථික අර්බුදයන්ට අමතරව, කලාපීය ගැටුම් තවදුරටත් ව්යාප්ත වීමේ අවදානමක්ද මතු වී ඇත. ඇමරිකාවේ මැදිහත්වීමෙන් ලෙබනනයේ ඇති කරගත් සති තුනක සටන් විරාමය (අප්රේල් 16 සිට) නොසලකා හරිමින් ඊශ්රායලය විසින් අප්රේල් 26 වන දින දකුණු ලෙබනනයට එල්ල කළ මාරාන්තික ගුවන් ප්රහාරවලින් පුද්ගලයින් 14 දෙනෙකු පමණ මිය ගොස් තිබේ. මීට ප්රතිචාර දක්වමින් හිස්බුල්ලා සංවිධානය විසින් ඊශ්රායලයේ බියියාඩා (Biyyada) හි පිහිටි කාලතුවක්කු ඒකක, ටේබේ (Taybeh) හි භට පිරිස්, තල් අල්-නහාස් (Tal al-Nahas) හි මුදාගැනීමේ බලකා සහ වාහන මෙන්ම මර්කාවා (Merkava) යුද ටැංකියක් ඉලක්ක කර ගනිමින් ඩ්රෝන සහ මිසයිල ප්රහාර මාලාවක් දියත් කර ඇත. මෙම තත්ත්වය සමනය කිරීම සඳහා කටාර් සහ සෞදි අරාබි රාජ්ය තාන්ත්රිකයින් සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටින අතර, ඊශ්රායලයේ මෙහෙයුම් සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීම පුළුල් සාම ගිවිසුමක් සඳහා වන මූලික කොන්දේසියක් බව ඉරානය විසින් තරයේ අවධාරණය කරනු ලබයි.
