ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පාකිස්තානයේ ඉස්ලාමාබාද් නුවරදී පැවති තීරණාත්මක සාම සාකච්ඡා බිඳවැටීමත් සමඟ මැදපෙරදිග කලාපය යළිත් වරක් දැඩි යුද උණුසුමකට මැදිවී තිබේ. ඇමරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී.
වෑන්ස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඉහළ පෙළේ නියෝජිත පිරිසක් සහ ඉරාන නියෝජිතයන් අතර පැය 21ක කාලයක් පුරා පැවති මෙම දීර්ඝ සාකච්ඡා අප්රේල් 12 වැනිදා රාත්රියේදී කිසිදු එකඟතාවයකින් තොරව අවසන් විය.තම පාර්ශ්වය ලබාදිය හැකි හොඳම සහ අවසන් යෝජනාව ඉදිරිපත් කළද සාකච්ඡා අසාර්ථක වූ බව උප ජනාධිපතිවරයා ප්රකාශ කළ අතර, ඉරානය චෝදනා කළේ ඇමරිකාව අසාධාරණ ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කළ බවයි. කෙසේ වෙතත්, න්යෂ්ටික ගැටළු සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියට ප්රවේශ වීම සම්බන්ධයෙන් ඉරානය දැක්වූ දැඩි ස්ථාවරය මෙම අසාර්ථකත්වයට හේතු වූ බව ඇමරිකාව පෙන්වා දෙයි. මේ අනුව 2026 පෙබරවාරි අග භාගයේ ආරම්භ වූ යුදමය තත්ත්වයෙන් පසු ඉහළම මට්ටමින් පැවති මෙම සෘජු සබඳතාවය බිඳවැටීමත් සමඟ, අප්රේල් 8 වැනිදා සිට ක්රියාත්මක වූ සති දෙකක බිඳෙනසුලු සටන් විරාමය මුළුමනින්ම අවදානමට ලක්ව ඇත.
මෙම සාකච්ඡා අසාර්ථක වී පැය කිහිපයක් ගතවීමටත් මත්තෙන්, ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ඉරානයේ සියලුම වරායන් සහ වෙරළබඩ ප්රදේශ ඉලක්ක කරගනිමින් පූර්ණ නාවික සම්බාධකයක් පැනවීමට එරට නාවික හමුදාවට නියෝග කර තිබේ. ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 20ක් පමණ ප්රවාහනය කෙරෙන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය කේන්ද්ර කරගනිමින් නැගෙනහිර සම්මත වේලාවෙන් සඳුදා උදෑසන 10.00ට මෙම අවහිර කිරීම් ආරම්භ වීමට නියමිතය. සමුද්ර සන්ධිය අවහිර කිරීමට උත්සාහ කරන ඕනෑම ඉරාන පාර්ශ්වයකට දැඩි ප්රහාර එල්ල කරන බවට ජනාධිපති ට්රම්ප් දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කර ඇති අතර, ආරක්ෂිත ගමන් මාර්ගයක් තහවුරු කිරීම සිය අරමුණ බව ඔහු සඳහන් කර ඇත. මෙය 1970 දශකයෙන් පසු ලෝකය මුහුණ දෙන දැවැන්තම බලශක්ති අර්බුදය නිර්මාණය කරමින් ගෝලීය තෙල් මිල ක්ෂණිකව ඉහළ යාමටද මේ වනවිටත් හේතු වී තිබේ.
ඇමරිකාවේ මෙම දැඩි ක්රියාමාර්ගයට සමගාමීව ඊශ්රායලයද ඉරානය සමඟ යළි යුද වැදීම සඳහා සිය හමුදාවන්ට ඉහළම මට්ටමේ සූදානමක සිටින ලෙස නියෝග කර තිබේ. ඊශ්රායල ආරක්ෂක අංශ ප්රධානී එයාල් සමීර් විසින් ඉරාන යටිතල පහසුකම් සහ බලශක්ති මධ්යස්ථාන වෙත ප්රහාර එල්ල කිරීම සඳහා සියලුම අංශ වෙත උපදෙස් ලබා දී ඇති අතර, ප්රහාරක ඉලක්ක පුළුල් කිරීමට සහ ප්රතිචාර දැක්වීමේ කාලය අවම කිරීමටද පියවර ගෙන ඇත. පසුගිය පැය 24 තුළ ඉරාන භූමියට කිසිදු ප්රහාරයක් එල්ල වී නොමැති වුවද, ඊශ්රායලය සෘජු ප්රහාරයක් ආරම්භ කිරීම සඳහා ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ අනුමැතිය අපේක්ෂාවෙන් පසුවන බව ඊශ්රායල ආරක්ෂක අංශ ආරංචි මාර්ග තහවුරු කරයි. ඉරාන පාලන තන්ත්රයට එරෙහිව ඉදිරියේදී තවදුරටත් ක්රියාමාර්ග ගැනීමට සිදුවනු ඇතැයි අග්රාමාත්ය බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ප්රකාශ කර ඇති අතර, මෙය ඊශ්රායලය විසින් ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානයට එරෙහිව මේ වනවිටත් ගෙන යන මෙහෙයුම්වලට අමතරව සිදුවන පෙරමුණු කිහිපයක යුද ගැටුමක් දක්වා වර්ධනය වීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී.
මේ අතර, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියට ළඟා වන ඕනෑම විදේශීය හමුදා යාත්රාවකට අතිශය කෲර සහ තීරණාත්මක ප්රතිචාරයක් දක්වන බවට ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කර ඇත. ඇමරිකානු නාවික සම්බාධකය මුළුමනින්ම අසාර්ථක වීමට නියමිත එකක් බව ඉරාන උත්තරීතර නායකයාගේ ජ්යෙෂ්ඨ හමුදා උපදේශකවරයා ප්රකාශ කර ඇති අතර, සමුද්ර සන්ධියේ පූර්ණ පාලනය තම රජය සතුව පවතින බවත් වර්තමාන තත්ත්වය යටතේ ගමන් කිරීමට අවසර ලබා දෙන්නේ හමුදාමය නොවන යාත්රාවලට පමණක් බවත් ඉරානය අවධාරණය කරයි. පසුගිය පැය 24 තුළ ඉරානය විසින් ඇමරිකානු හෝ ඊශ්රායල ඉලක්ක වෙත නව මිසයිල හෝ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කර නොමැති වුවද, ටෙහෙරාන් නුවර පවත්වන ලද රජයට පක්ෂපාතී රැලියකින් පෙනී යන්නේ ඔවුන් අමෙරිකානු ක්රියාමාර්ග හමුවේ කිසිදු පසුබෑමකට ලක්ව නොමැති බවයි. මෙම තත්ත්වය මගින් සෘජු නාවික ගැටුම් ඇතිවීමේ අවදානම මෙන්ම, මුහුදු බෝම්බ අතුරා හෝ වේගවත් ප්රහාරක බෝට්ටු හරහා ඉරානය විසින් අසමමිතික යුද උපක්රම භාවිත කිරීමේ හැකියාවද බෙහෙවින් වැඩි කර තිබේ.
සාම සාකච්ඡා බිඳවැටීම සහ නාවික සම්බාධක පැනවීමත් සමඟ මතුව ඇති මෙම අර්බුදය හේතුවෙන් සමස්ත කලාපයම යළිත් පූර්ණ පරිමාණයේ යුද්ධයක් කරා ඇදී යාමේ තර්ජනයකට මුහුණ දී සිටී. ඊශ්රායලය විසින් ලෙබනනය තුළ ඉලක්ක 100කට අධික ප්රමාණයකට ප්රහාර එල්ල කරමින් සිය මෙහෙයුම් තීව්ර කර ඇති අතර, මෙය ලෙබනන සටන් විරාම සාකච්ඡා තවදුරටත් සංකීර්ණ කර ඇත. චීනය විසින් ඉරානය වෙත ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති ලබා දීමට සූදානම් වන බවට වාර්තා වීමත් සමඟ ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ඔවුන්ටද දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කර තිබේ. පාකිස්තානයේ මැදිහත්වීමෙන් පැවති සාකච්ඡා බිඳවැටීම හරහා රාජ්යතාන්ත්රික සබඳතාවල පවතින දැඩි පීඩනය මනාව පිළිබිඹු වේ. මේ වනවිට ගෝලීය බලශක්ති පිරිවැය ඉහළ යාම සහ පොහොර සැපයුම අඩාල වීම හේතුවෙන් ලෝක ආහාර සුරක්ෂිතතාවයද දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇති බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙයි. ගතවූ පැය 24 තුළ කිසිදු ජීවිත හානියක් වාර්තා වී නොමැති වුවද, ගල්ෆ් කලාපයේ නාවික ගමනාගමනයට, රතු මුහුදේ වෙළඳ මාර්ගවලට මෙන්ම හූති සහ හිස්බුල්ලා වැනි සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට මෙම ගැටුමේ බලපෑම ඉතා වේගයෙන් ව්යාප්ත විය හැකි බවට බියක් හටගෙන ඇත.
