ඉරානය විසින් අනෙකුත් මුස්ලිම් බහුතරයක් වෙසෙන රටවලට එල්ල කරන ප්රහාරයන්ට ප්රධාන වශයෙන්ම බලපා ඇත්තේ සරල ආගමික වෛරයකට වඩා භූ දේශපාලනික සහ ආරක්ෂක අරමුණු බව විචාරකයෝ පෙන්වා දෙති. විශේෂයෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපය තුළ පවතින සුන්නි සහ ෂියා නිකායික බෙදීම, කලාපීය බල අරගලය මෙන්ම ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඔවුන්ගේ ගල්ෆ් කලාපීය මිත්ර රටවල් සමග පවතින ගැටුම්කාරී තත්ත්වය මෙම අර්බුදයේ ස්වභාවය තීරණය කර ඇත.
මෙම තත්ත්වය තුළ ෂියා සහ සුන්නි නිකායික බෙදීම ප්රධාන සාධකයක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබුණද, එය වත්මන් අර්බුදයේ මූලික හේතුව නොවේ. ෂියා බහුතරයක් වෙසෙන ඉරානය තමන්ව ෂියා ප්රජාවගේ නායකයා ලෙස සලකන අතර, සෞදි අරාබිය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, බහරේනය සහ කුවේටය වැනි ගල්ෆ් රටවල් සුන්නි පාලනයක් සහිත රාජ්යයන් වේ. ඓතිහාසික වශයෙන් ඉරානය විසින් ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා, ඉරාකයේ ෂියා සන්නද්ධ කණ්ඩායම් සහ යේමනයේ හවුති වැනි ෂියා කණ්ඩායම් වෙත ලබාදෙන සහයෝගය, තමන්ගේ කලාපය තුළ ඉරාන බලය ව්යාප්ත කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ගල්ෆ් රාජ්යයන් විසින් දකිනු ලබයි. කෙසේ වෙතත්, ඉරානය විසින් මෙම රටවලට පහර දෙන්නේ හුදෙක්ම ඔවුන් සුන්නි මුස්ලිම්වරුන් වන නිසාම නොව, තම සතුරන් සමග පෙළගැසී සිටින දේශපාලනික සහ මිලිටරි තර්ජනයක් ලෙස ඔවුන්ව සලකන බැවිනි.
වත්මන් ප්රහාර මාලාව සඳහා ප්රධානතම හේතුවක් වී ඇත්තේ ඇමෙරිකානු එක්සත් ජනපදය සහ මෙම ගල්ෆ් රාජ්යයන් අතර පවතින දැඩි මිත්රත්වයයි. බොහෝ ගල්ෆ් අරාබි රටවල් ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරුවලට පහසුකම් සපයන අතර, ඉරානය මෙය සලකන්නේ දැඩි තර්ජනයක් ලෙසිනි. විශේෂයෙන්ම 2026 වසරේ පෙබරවාරි 28 වන දින ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයට එල්ල කරන ලද ප්රහාරයෙන් ආරම්භ වූ යුද්ධයට ප්රතිචාර දැක්වීමක් ලෙස, ඉරානය විසින් ඇමෙරිකානු කඳවුරු පිහිටා ඇති සෞදි අරාබිය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, කටාර්, බහරේනය, කුවේටය සහ ඕමානය වැනි රටවලට මෙන්ම එහි පිහිටි ඇමෙරිකානු ඉලක්ක වෙත මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කරමින් සිටියි.
මෙලෙස ඇමෙරිකානු මිත්ර රටවලට පහර දීම හරහා ඉරානය අපේක්ෂා කරන්නේ ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල ප්රහාරවලට එරෙහිව දැඩි පීඩනයක් එල්ල කිරීමයි. මෙම කඳවුරු ඉරාන මිසයිලවලට පහසුවෙන් ඉලක්ක කළ හැකි ඒවා වන අතර, කලාපයේ ආර්ථිකය සහ බලශක්ති සැපයුම අඩාල කිරීම මගින් යුද්ධයේ පිරිවැය ඉහළ නැංවීමටද ඉරානය උත්සාහ කරයි. තවද, මෙම ගැටුම හුදෙක් ඉරානය සහ ඇමෙරිකාව හෝ ඊශ්රායලය අතර පමණක් පවතින එකක් නොවී, තවත් රටවල් ඊට ඈඳා ගැනීම ඔවුන්ගේ උපක්රමය වී තිබේ. ඉරානය පලස්තීනයේ හමාස් වැනි සුන්නි කණ්ඩායම් සමග පවා අවශ්ය වූ විට සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමෙන් මෙන්ම, 2024 වසරේදී ආගමික හේතුවක් මත නොව දේශසීමා ගැටලුවක් මත සුන්නි බහුතරයක් වෙසෙන පාකිස්තානයට පහර දීමෙන්ද පෙනී යන්නේ ඔවුන්ගේ සැබෑ අරමුණ ආගමික නොව දේශපාලනික එකක් බවයි.
මෙය හුදෙක්ම භූ දේශපාලනික බල අරගලයක් ලෙස විශේෂඥයින් විසින් පෙන්වා දෙනු ලබයි. කලාපීය බලවතා වීමට ඉරානය උත්සාහ කරන අතරතුර, ගල්ෆ් රාජ්යයන් සහ ඇමෙරිකාව උත්සාහ කරන්නේ ඉරාන බලය පාලනය කිරීමටයි. ඉරානය සමග ඇතිවන ඕනෑම යුද්ධයක් සමස්ත මැදපෙරදිග කලාපයටම දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරන බව පෙන්වා දීම සඳහා ඔවුන් මෙලෙස ප්රහාර සහ අන්ය කණ්ඩායම් භාවිත කරනු ලබයි. වසර 1400ක් පමණ පැරණි සුන්නි සහ ෂියා නිකායික මතවාදයන් දෙපාර්ශ්වය විසින්ම ජනතා සහයෝගය ලබා ගැනීම සඳහා ප්රචාරක අවියක් ලෙස භාවිත කළද, සැබෑ තීරණ ගැනීමේදී මූලික වන්නේ ආගම නොව බලය, තෙල් සම්පත සහ දේශපාලනික සන්ධානගත වීම් බව පැහැදිලි වේ. ඇමෙරිකානු එක්සත් ජනපදය සමග පවතින මිත්රත්වය නොමැති වූවා නම්, ඉරානය විසින් කිසිසේත්ම මෙම ගල්ෆ් රාජ්යයන් වෙත මේ මොහොතේ ප්රහාර එල්ල කරන්නේ නැති බව සනාථ වේ.