ලොව පුරා සිටින මුස්ලිම් ජනගහනයෙන් සියයට 85 ත් 90 ත් අතර ප්රමාණයක් සුන්නි ඉස්ලාම් දහම අනුගමනය කරන අතර, සියයට 10 ත් 15 ත් අතර ප්රමාණයක් ෂියා ඉස්ලාම් දහම අනුගමනය කරති. ෂියා බහුතරයක් වෙසෙන ඉරානයේ මුස්ලිම් ජනගහනයෙන් සියයට 85 ත් 90 ත් අතර පිරිසක් එරට නිල ආගමික ශාඛාව වන ට්වෙල්වර් (Twelver) හෙවත් ඉත්නා අෂාරි ෂියා දහමට අයත් වෙති.
එහි සුන්නි මුස්ලිම් සුළුතරය සියයට 7 ත් 10 ත් අතර ප්රතිශතයක් ගන්නා අතර, ඔවුන් ප්රධාන වශයෙන් කුර්දි, බලුච්, ටර්ක්මෙන් සහ ඇතැම් අරාබි ප්රජාවන් අතර කේන්ද්රගත වී ඇත. ගෝලීය වශයෙන් ගත් කල, ඕමානය සහ උතුරු අප්රිකාවේ ඇතැම් ප්රජාවන් කුඩා ප්රතිශතයක් ලෙස ඉබාඩි ඉස්ලාම් දහම අනුගමනය කරන අතර, අප්රිකාව, මධ්යම ආසියාව සහ බෝල්කන් කලාපයේ බොහෝ පිරිසක් කිසිදු නිකායකට අයත් නොවන සාමාන්ය මුස්ලිම්වරුන් ලෙස පමණක් පෙනී සිටිති.ඉරානයට සමාන ආගමික පසුබිමක් සහිත තවත් රටවල් කිහිපයක් මැදපෙරදිග සහ ඒ අවට කලාපයේ පිහිටා තිබේ. අසර්බයිජානයේ මුස්ලිම් ජනගහනයෙන් සියයට 65 ත් 75 ත් අතර ප්රමාණයක් ද, ඉරාකයේ සියයට 60 ත් 70 ත් අතර ප්රමාණයක් ද, බහරේනයේ සියයට 60 ත් 70 ත් අතර ප්රමාණයක් ද ෂියා මුස්ලිම්වරුන් වෙති. මීට අමතරව, ලෙබනනයේ මුළු ජනගහනයෙන් සියයට 45 ත් 55 ත් අතර ප්රමාණයක් ද, යේමනයේ ජනගහනයෙන් සියයට 35 ත් 40 ත් අතර ප්රමාණයක් ද (ප්රධාන වශයෙන් සයිඩි ෂියා), සිරියාවේ ජනගහනයෙන් සියයට 15 ත් 20 ත් අතර ප්රමාණයක් ද, කුවේටයේ ජනගහනයෙන් සියයට 20 ත් 25 ත් අතර ප්රමාණයක් ද ෂියා නිකායික හෝ ඊට සම්බන්ධ ප්රජාවන්ගෙන් සමන්විත වේ. සෞදි අරාබිය, පකිස්ථානය, තුර්කිය සහ ඊජිප්තුව වැනි රටවල් සුන්නි බහුතරයක් සහිත රාජ්යයන් වුවද, එහි සැලකිය යුතු ෂියා සුළුතරයක් ද වාසය කරති.
මෙම ආගමික බෙදීම කලාපයේ දේශපාලනික සහ ආරක්ෂක සබඳතා කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර ඇතත්, එය හුදෙක් ආගමික සබඳතාවක් පමණක් නොව භූ දේශපාලනික බල අරගලයකි. "ප්රතිරෝධයේ අක්ෂය" (Axis of Resistance) ලෙස හැඳින්වෙන ඉරාන හිතවාදී කඳවුරට, ඉරාකයේ ෂියා බහුතර රජය, සිරියාවේ අසාද් රජය, ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය සහ යේමනයේ හවුති සංවිධානය අයත් වෙති. මීට ප්රතිවිරුද්ධව, කලාපයේ ප්රධාන සුන්නි රාජ්යය වන සෞදි අරාබිය ඇමෙරිකානු හිතවාදී කඳවුරට නායකත්වය දෙමින් ඉරානය සිය ප්රධාන කලාපීය ප්රතිවාදියා ලෙස සලකයි. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, බහරේනය, ඊජිප්තුව සහ ජෝර්දානය යන රටවල් ද මෙම සෞදි - ඇමෙරිකානු හිතවාදී කඳවුර නියෝජනය කරති. කෙසේ වෙතත්, චීනය, රුසියාව සහ ඉන්දියාව වැනි රටවල් මෙම සුන්නි-ෂියා බෙදීම මත පදනම් නොවී දෙපාර්ශ්වය සමඟම ආර්ථික සහ රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා පවත්වාගෙන යති.
ඉරානය සහ සෞදි අරාබිය අතර පවතින ගැටුම බොහෝ විට "සීතල යුද්ධයක්" ලෙස විස්තර කෙරෙන අතර, එය ආගමික මුහුණුවරක් ගත්තද එහි මූලික අරමුණ වන්නේ මැදපෙරදිග කලාපයේ ආධිපත්යය තහවුරු කර ගැනීමයි. සිරියාව, යේමනය, ඉරාකය සහ ලෙබනනය යන රටවල සිදුවන නියෝජිත යුද්ධ (proxy wars) හරහා මෙම දෙරට එකිනෙකාට එරෙහිව සිය බලය ක්රියාත්මක කරති. විශේෂයෙන් 1979 ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවය සහ 1980 ගණන්වල ඉරාන-ඉරාක යුද්ධය වැනි ඓතිහාසික සිදුවීම්, මෙම කලාපීය බල අරගලය තවදුරටත් තීව්ර කිරීමට හේතු වී ඇත. එමෙන්ම ලෝක තෙල් වෙළඳපොලේ ආධිපත්යය සහ බටහිර රටවල් සමඟ පවතින සබඳතා ද මෙම රාජ්යයන් දෙක අතර පවතින දේශපාලනික එදිරිවාදිකම් වලට ප්රබල හේතු සාධක වී තිබේ.
මෙම කලාපීය අර්බුදයේ නවතම උච්චතම අවස්ථාව ලෙස 2026 පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ සහ මාර්තු 1 වැනිදා දක්වා අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වන ඊශ්රායල - ඇමෙරිකානු ඒකාබද්ධ හමුදා ප්රහාර සැලකිය හැකිය. මෙම ප්රහාරවලින් ඉරාන උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඇතුළු ඉහළ පෙළේ නායකයින් මියගොස් ඇති අතර, ඉරානයේ න්යෂ්ටික සහ මිසයිල මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කරගෙන මෙම මෙහෙයුම දියත් වී තිබේ. මීට ප්රතිචාර දක්වමින් ඉරානය විසින් ඊශ්රායලයේ ජනාවාස වෙත මෙන්ම, ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරු පිහිටා ඇති බහරේනය, කුවේටය, කටාරය, ජෝර්දානය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය සහ සෞදි අරාබිය වැනි ගල්ෆ් කලාපීය රටවල් වෙත ද මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කර ඇත. වාර්තාවලට අනුව මෙය 1400 වසරක් පැරණි සුන්නි-ෂියා බෙදීම මත පදනම් වූ ආගමික යුද්ධයක් නොව, ඉරානය සහ ඇමෙරිකානු-ඊශ්රායල සන්ධානය අතර හටගත් දැවැන්ත භූ දේශපාලනික යුදමය තත්වයකි. ඊශ්රායලය විසින් සෞදි අරාබියට හෝ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයට කිසිදු ප්රහාරයක් එල්ල කර නොමැති අතර, එම රටවලට එල්ල වී ඇති ප්රහාර හුදෙක් ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරු ඉලක්ක කරගනිමින් ඉරානය විසින් සිදු කරන ලද පළිගැනීමේ ප්රහාර බව තහවුරු වී තිබේ.
මධ්යධරණී කලාපය තුළ ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය ඉතා පුළුල් හා සංකීර්ණ හමුදා කඳවුරු ජාලයක් පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර, විශේෂයෙන්ම පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපීය අරාබි රටවල් සහ ඒ අවට රාජ්යයන් කේන්ද්ර කරගනිමින් මෙම ක්රියාවලිය සිදුවේ. කලාපය පුරා විසිරී ඇති මෙවැනි හමුදා මධ්යස්ථාන දහස් ගණනක් වන සෙබළුන්, ප්රහාරක ගුවන් යානා, නියමුවන් රහිත යානා සහ නාවික බලකායන් සඳහා අවශ්ය පහසුකම් සපයන ප්රධාන මධ්යස්ථාන ලෙස ක්රියාත්මක වෙමින් පවතී. විශ්ලේෂකයින් පවසන පරිදි මධ්යධරණී කලාපයේ ස්ථාන 16ත් 19ත් අතර ප්රමාණයක ඇමරිකානු හමුදාමය රැඳවුම් පවතින අතර බහරේනය, ඊජිප්තුව, ඉරාකය, ජෝර්දානය, කුවේටය, කටාර් රාජ්යය, සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය යන රටවල පිහිටි කඳවුරු අටක් ස්ථීර මට්ටමේ පවතින ප්රධාන ස්ථාන ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
කටාර් රාජ්යයේ පිහිටා ඇති අල් උඩෙයිඩ් (Al Udeid) ගුවන් හමුදා කඳවුර සමස්ත මධ්යධරණී කලාපය තුළම පවතින විශාලතම ඇමරිකානු කඳවුර ලෙස සැලකෙන අතර එය ඇමරිකානු මධ්යම විධානයේ (CENTCOM) ඉදිරි මෙහෙයුම් මූලස්ථානය ලෙස ද ක්රියා කරයි. ආසන්න වශයෙන් භට පිරිස් 10,000කට අධික සංඛ්යාවක් මෙහි ස්ථාපනය කර ඇති අතර එමඟින් කලාපීය ආරක්ෂක මෙහෙයුම් රැසක් සම්බන්ධීකරණය කරනු ලැබේ. මේ අතර කුවේටය ද අතිශය තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරන්නේ කැම්ප් අරිෆ්ජාන් (Camp Arifjan) වැනි ප්රධාන සැපයුම් සහ විධාන මධ්යස්ථාන මෙන්ම ඉරාකය සහ සිරියාවේ මෙහෙයුම් සඳහා සහාය වන කැම්ප් බියුරිං (Camp Buehring) වැනි ස්ථාන හරහාය.
නාවික මෙහෙයුම් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල බහරේනයේ මනමා අගනුවර කේන්ද්ර කරගනිමින් පවත්වාගෙන යන ඇමරිකානු පස්වන නාවික බලඇණියේ මූලස්ථානය සුවිශේෂී වැදගත්කමක් උසුලයි. මෙම මූලස්ථානය මගින් පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ පමණක් නොව රතු මුහුදේ සහ ඉන්දියන් සාගරයේ කොටසක නාවික ආරක්ෂාව සහ නිරීක්ෂණ කටයුතු අධීක්ෂණය කරනු ලබයි. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ අබුඩාබි නගරයට ආසන්නව පිහිටි අල් දෆ්රා (Al‑Dhafra) ගුවන් කඳවුර F-22 වැනි දියුණු ප්රහාරක යානා සඳහා මෙන්ම ගුවන් නිරීක්ෂණ කටයුතු සඳහා භාවිත කෙරෙන තවත් ප්රබල මධ්යස්ථානයකි.
ඉරාකය තුළ තවදුරටත් අයින් අල් අසාද් (Ain Al Asad) සහ එර්බිල් (Erbil) වැනි ගුවන් කඳවුරු පවත්වාගෙන යමින් ත්රස්තවාදයට එරෙහි මෙහෙයුම් සහ උපදේශන කටයුතු සිදු කිරීමට ඇමරිකාව පියවර ගෙන ඇත. ජෝර්දානය තුළ ද සැපයුම් සහ ගුවන් සහාය ලබා දීම සඳහා අස්රාක්හි පිහිටි මුවාෆාක් සල්ටි (Muwaffaq Salti) වැනි ගුවන් කඳවුරු භාවිතයට ගනු ලැබේ. මීට අමතරව සෞදි අරාබිය සහ සිරියාව තුළ ද ගුවන් බලය සහ විශේෂ මෙහෙයුම් සඳහා සහාය වන කුඩා ප්රමාණයේ කඳවුරු රැසක් පවතින අතර එම සියලුම ස්ථාන එක්ව කලාපය තුළ ඇමරිකානු හමුදාමය පැවැත්ම ශක්තිමත් කිරීමට දායක වේ.
