ශ්රී ලංකාව තුළ භාෂණයේ සහ ප්රකාශනයේ නිදහසට එල්ල වී ඇති අභියෝග මෙන්ම මාධ්යවේදීන්ගේ වෘත්තීය කටයුතුවලට එල්ල වන බාධා කිරීම් සම්බන්ධයෙන් ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව සිය බලවත් අවධානය යොමු කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම, නීතිය ක්රියාත්මක කරන නිලධාරීන් විසින් මාධ්යවේදීන් ඇතුළු පුරවැසියන් සිදු කරන ප්රකාශ අපහාසාත්මක යැයි උපකල්පනය කරමින් ඔවුන්ව විමර්ශනවලට භාජනය කිරීම තුළින් ප්රකාශනයේ නිදහසට අවහිරයක් මතුව ඇති බව එම කොමිෂන් සභාව නිරීක්ෂණය කර ඇත.
මෙම තත්ත්වය පැහැදිලි කිරීම සඳහා මෑතකදී සිදු වූ සිදුවීමක් ද කොමිසම විසින් නිදසුන් ලෙස ගෙනහැර දක්වා තිබේ. ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ ප්රකාශනයේ නිදහස පිළිබඳ උප කමිටු සාමාජිකයෙකු මෙන්ම මාධ්යවේදියෙකු ද වන තරිඳු ජයවර්ධන මහතා, නිශ්චිත හේතුවක් අනාවරණය නොකර පොලිස් ස්ථානය වෙත කැඳවීමේ සිද්ධිය ඊට ආසන්නතම උදාහරණයයි. පොදු අරමුදල් අවභාවිතයක් සම්බන්ධයෙන් ඔහු කළ ප්රකාශයක් අපහාසාත්මක යැයි පවසමින් මෙම කැඳවීම සිදු කර ඇති බව පසුව හෙළි වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, පුද්ගලයන් කැඳවීමේදී ඊට හේතු දැක්විය යුතු බවට පොලිස්පතිවරයා විසින් 2025 ජූලි 02 දින නිකුත් කළ අංක RTM 101/CRTM 61 දරන චක්රලේඛය පවා මෙම ක්රියාවලියේදී උල්ලංඝනය වී ඇති බව කොමිසම පෙන්වා දෙයි.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 14(1)(අ) වගන්තිය මගින් තහවුරු කර ඇති අදහස් පළ කිරීමේ අයිතිය පුරවැසියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකමක් වන අතර එය අන්තර්ජාලය ඇතුළු සියලු මාධ්ය වේදිකා සඳහා වලංගු වේ. ආණ්ඩුවට හෝ බහුතර මතයට එකඟ නොවන, විවේචනාත්මක අදහස් දැරීමට සහ ඒවා ප්රකාශ කිරීමට ඇති අයිතිය ද මෙ මගින් ආරක්ෂා කර ඇති බව කොමිෂන් සභාව අවධාරණය කරයි. මෙම අයිතිය සීමා කළ හැක්කේ ව්යවස්ථාවේ 15(2) සහ 15(7) වගන්ති යටතේ නියම කර ඇති නීතිමය රාමුව තුළ අවශ්යතාවය, සාධාරණත්වය සහ සමානුපාතිකත්වය යන මූලධර්මවලට අනුකූලව පමණි.
අපහාසාත්මක ප්රකාශ සිදු කිරීම අපරාධමය වරදක් ලෙස බොහෝ දෙනා වරදවා වටහාගෙන ඇතත්, ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් නීතිය අනුව එය සිවිල් වරදක් පමණක් බව කොමිෂන් සභාව පැහැදිලි කරයි. 2002 අංක 12 දරන දණ්ඩ නීති සංග්රහය (සංශෝධිත) පනත මගින් අපහාස කිරීම අපරාධ නීතියෙන් ඉවත් කර ඇත. එබැවින් අපහාසාත්මක ප්රකාශ සම්බන්ධයෙන් විමර්ශනය කිරීමට පොලිසියට නීතිමය බලයක් නොමැති අතර, එවැනි පැමිණිලි භාරගැනීම හෝ විමර්ශනය කිරීම පොලිසිය විසින් නොකළ යුතු ක්රියාවකි. යම් අයෙකුට අපහාසාත්මක ප්රකාශයක් මගින් අගතියක් සිදුවී ඇත්නම්, ඔවුන් ඊට එරෙහිව විසඳුම් ලබාගත යුත්තේ සිවිල් අධිකරණය හරහා මිස අපරාධ නීතිය හරහා නොවේ.
විශේෂයෙන්ම දේශපාලනඥයන් සහ රජයේ නිලධාරීන් වැනි ප්රසිද්ධ පුද්ගලයන් සාමාන්ය වැසියන්ට වඩා විවේචන ඉවසා දරාගත යුතු බව ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් ප්රමිතීන් අනුව පිළිගැනේ. තමන්ට එරෙහිව එල්ල වන විවේචන හමුවේ අපරාධ නීතිය හෝ පොලිස් බලය යොදවා එම හඬවල් නිහඬ කිරීමට උත්සාහ නොකළ යුතු බවත්, ඒ වෙනුවට කරුණු පැහැදිලි කිරීම වැනි ප්රජාතන්ත්රවාදී ක්රමවේද අනුගමනය කළ යුතු බවත් කොමිසම පෙන්වා දෙයි. කාන්තාවන් ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු කරන ද්වේශ සහගත ප්රකාශ වැනි ගැටලු විසඳිය යුත්තේ ද දීර්ඝකාලීන සමාජ මැදිහත්වීම් මගින් මිස නීතිය අවභාවිත කිරීමෙන් නොවන බව ද ඔවුහු සඳහන් කරති.
අන්තර්ජාලය තුළ සිදුවන සැබෑ සයිබර් අපරාධ මැඩපැවැත්වීමේ වැදගත්කම කොමිසම පිළිගන්නා නමුත්, භාෂණයේ නිදහස සීමා කිරීමට අණපනත් භාවිත නොකළ යුතුය. 2024 අංක 9 දරන මාර්ගගත ක්රමවල සුරක්ෂිතභාවය පිළිබඳ පනත භාවිත කරමින් අපහාසාත්මක ප්රකාශ වැළැක්වීමට යාම තුළින් ප්රකාශනයේ නිදහසට බාධා එල්ල විය හැකි බවට ද අනතුරු අඟවා ඇත. හැකින් (Hacking), දත්ත සොරකම් කිරීම් (Phishing), අනිෂ්ට මෘදුකාංග (Malware) සහ ළමා අපචාර වැනි තාක්ෂණික අපරාධ විමර්ශනය කිරීම කෙරෙහි රජයේ සහ විමර්ශන අංශවල පූර්ණ අවධානය යොමු විය යුතුය.
මේ අනුව, සැබෑ සයිබර් අපරාධ විමර්ශනය සඳහා ප්රමුඛත්වය ලබා දෙන ලෙසත්, සිවිල් අපහාස කිරීම් සම්බන්ධ පැමිණිලි අපරාධමය කරුණු ලෙස සලකා කටයුතු නොකරන ලෙස සියලු පොලිස් ස්ථාන වෙත උපදෙස් ලබා දෙන ලෙසත් ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව රජයෙන් සහ පොලිස්පතිවරයාගෙන් ඉල්ලා සිටී. දේශපාලනඥයන් හෝ රජයේ නිලධාරීන් තමන්ට එරෙහි විවේචන මර්දනය කිරීමට පොලිස් බලතල අවභාවිත නොකළ යුතු බව ද එම නිවේදනය මගින් වැඩිදුරටත් අවධාරණය කර තිබේ.