නූතන ලෝකයේ කාර්යාලයීය කටයුතු, රාජ්‍ය පාලනය සහ අත්‍යවශ්‍ය මහජන සේවාවන් එකම ඩිජිටල් ජාලයක් මත කොතරම් දුරට රඳා පවතින්නේද යන්න ලොවටම පසක් කර දෙමින්, පසුගිය වසරක කාලය තුළ වාර්තා වූ විශාලතම සහ දීර්ඝතම මයික්‍රොසොෆ්ට් 365 (Microsoft 365) සේවා බිඳවැටීම නොවැම්බර් 12 වැනිදා සිට 14 වැනිදා දක්වා ක්‍රියාත්මක විය. පැය 20ත් 24ත් අතර කාලයක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් ඉහළ තීව්‍රතාවයකින් පැවති මෙම බිඳවැටීම, පසුගිය මාස 12 තුළ සිදු වූ අනෙකුත් ප්‍රධාන සේවා බිඳවැටීම් මෙන් දෙගුණයක කාලයක් පැවති බව වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
නොවැම්බර් 12 වැනිදා විශ්ව වේලාවෙන් (UTC) පස්වරු 4:17ත් 5:30ත් අතර කාලයේදී ඇමෙරිකානු කලාපයේ 'එක්ස්චේන්ජ් ඔන්ලයින්' (Exchange Online) විද්‍යුත් තැපැල් පද්ධතියෙන් ආරම්භ වූ මෙම දෝෂය, පැයක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ ගෝලීය වශයෙන් ව්‍යාප්ත විය. අවුට්ලුක් (Outlook) සේවාවට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපෑම් එල්ල කළ මෙම තත්ත්වය අනතුරුව මයික්‍රොසොෆ්ට් ටීම්ස් (Teams), ශෙයාර්පොයින්ට් (SharePoint), වන්ඩ්‍රයිව් (OneDrive) සහ කෝපයිලට් (Copilot) ඇතුළු සෙසු සේවාවන් වෙත ද පැතිර ගියේය. කාල කලාපයන් අනුව ලොව පුරා රටවල රාජකාරි දිනය ආරම්භ වීමත් සමඟ මෙහි බලපෑම උත්සන්න වූ අතර, බ්‍රහස්පතින්දා පස්වරුවේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයෙන් ඇරඹි අර්බුදය සිකුරාදා උදෑසන වන විට ආසියා-පැසිෆික් සහ යුරෝපීය කලාපයන් වෙත දැඩි ලෙස දැනෙන්නට විය.
සේවා බිඳවැටීම් නිරීක්ෂණය කරන ඌක්ලා සහ ඩවුන්ඩිටෙක්ටර් (Ookla/Downdetector) විශ්ලේෂණයන්ට අනුව මෙය 2026 වසරේ මේ දක්වා වාර්තා වූ විශාලතම සේවා බිඳවැටීම වන අතර, පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේ සිදු වූ යූටියුබ් බිඳවැටීම ද ඉක්මවා ගියේය. රටවල් සහ කලාප 74කට අධික සංඛ්‍යාවකින් ඉතා ඉක්මනින් පැමිණිලි ගලා ආ අතර, නොවැම්බර් 13 වැනිදා මධ්‍යහ්නය වන විට වාර්තා වූ මුළු පැමිණිලි සංඛ්‍යාව මිලියන 7 ඉක්මවීය. ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තුළ පමණක් අවුට්ලුක් සේවාව සම්බන්ධයෙන් පැමිණිලි 130,000ත් 140,000ත් අතර උපරිමයකට ළඟා වී තිබිණි.
මෙම අර්බුදය මිලියන 430ත් 450ත් අතර ගෙවන ලද වාණිජ ග්‍රාහකයින් මෙන්ම සාමාන්‍ය පාරිභෝගිකයින්ගේ දෛනික කටයුතු අඩාල කිරීමට සමත් විය. 'ෆෝචූන් 500' (Fortune 500) සමාගම්වලින් 90%කට වඩා භාවිත කරන කෝපයිලට් සේවාව මෙන්ම වර්ඩ්, එක්සෙල්, පවර්පොයින්ට් සහ ආරක්ෂක පද්ධතිවලට ද මෙයින් බාධා එල්ල විය. මේ හේතුවෙන් ලොව පුරා මූල්‍ය හා ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයට සිදු වූ ඵලදායීතා අලාභය එක් විශ්ලේෂණයකට අනුව ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 7ක් පමණ වෙතැයි ඇස්තමේන්තු කර තිබේ. 2024 වසරේ සිදු වූ ක්‍රවුඩ්ස්ට්‍රයික් (CrowdStrike) සිදුවීමට වඩා බෙහෙවින් අඩු වුවද, මෙම බිඳවැටීමෙන් සිදු වූ රක්ෂණ අලාභය ඩොලර් මිලියන 300ත් 500ත් අතර වනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.
විද්‍යුත් තැපැල් සහ ඩිජිටල් සන්නිවේදන මාර්ග ඇහිරී යාමත් සමඟ ඇතැම් ආයතනවලට යළිත් පැරණි ක්‍රමවේද වෙත යොමු වීමට සිදු විය. තායිවානයේ මූල්‍ය සමාගම් ගනුදෙනු තහවුරු කිරීම සඳහා ෆැක්ස් යන්ත්‍ර භාවිත කළ අතර, සමාගම්වල ඉපැයීම් නිවේදන සහ බැඳුම්කර ගනුදෙනු කල් දැමීමට හෝ අවලංගු කිරීමට සිදු විය. මර්ස්ක් (Maersk) වැනි නාවික සමාගම් ප්‍රමාදයන් වාර්තා කළ අතර ගුවන් සේවා සමාගම් සන්නිවේදන ප්‍රමාදයන් පිළිබඳව අනතුරු ඇඟවීය. ජර්මනිය, බ්‍රිතාන්‍යය සහ කැනඩාව යන රටවල දුම්රිය ප්‍රවේශපත්‍ර සහ කාලසටහන් සම්බන්ධ ගැටලු මතු වූ අතර පාසල්, විශ්වවිද්‍යාල සහ අධිකරණ කටයුතු ද අඩාල විය.
රාජ්‍ය පාලනය සහ සෞඛ්‍ය සේවා කෙරෙහි මෙම බිඳවැටීම එල්ල කළ බලපෑම අතිශය තීරණාත්මක විය. ඕස්ට්‍රේලියාවේ ෆෙඩරල් පොලිසිය, බුද්ධි අංශ, අධිකරණ සහ බදු ආයතන මෙන්ම ජපානය, සිංගප්පූරුව සහ පිලිපීනය යන රටවල රාජ්‍ය ආයතනවල විද්‍යුත් තැපැල් සේවා ඇණහිටියේය. ඇමෙරිකානු නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය, නෝර්වේ පාර්ලිමේන්තුව සහ ඩෙන්මාර්කයේ නගර සභා 80ත් 90ත් අතර සංඛ්‍යාවක කටයුතුවලට ද බාධා එල්ල විය. බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවයේ (NHS) රෝහල් සහ ඖෂධහල් කඩදාසි ලේඛන භාවිතයට මාරු වූ අතර, ඕස්ට්‍රේලියාවේ වෛද්‍ය පරීක්ෂණ ප්‍රමාද වීම සහ කැනේඩියානු රෝහල්වල සේවා බාධා ද වාර්තා විය. ඇමෙරිකාවේ කොලරාඩෝ ප්‍රාන්තයේ ඇරපහෝ ප්‍රාන්ත ෂෙරිෆ් කාර්යාලයට මාර්ගගත ඇප මුදල් ගෙවීම් සැකසීමට නොහැකි වීම තවත් එක් උදාහරණයකි.
මෙම දැවැන්ත බිඳවැටීම සයිබර් ප්‍රහාරයක් හෝ කෘත්‍රිම බුද්ධි නියෝජිතයින් (AI agents) සම්බන්ධ ගැටලුවක් නොවන බව මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම තහවුරු කළේය. මීට පෙර සිදු කළ ජාල ධාරිතා වැඩිදියුණු කිරීමක තිබූ තාක්ෂණික දෝෂයක්, මෑතකදී සිදු කළ ජාල වෙනස්කමකින් පසු මතු වීම මෙයට හේතු වී තිබේ. එමගින් සර්වර් රැසක ස්වයංක්‍රීය සෞඛ්‍ය පරීක්ෂාවන් අසාර්ථක වී ඒවා සේවාවෙන් ඉවත් වීම නිසා ඉතිරි පද්ධති මත අධික බරක් පැටවී දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් ලෙස සේවාවන් බිඳ වැටී ඇත. සිදු වූ අපහසුතාවය පිළිබඳව සමාව අයැද සිටි මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම, පෝලිම් ගැසී තිබූ විද්‍යුත් තැපැල් පණිවුඩ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා විද්‍යුත් තැපැල් කල් ඉකුත් වීමේ කාලය (email timeout) පැය 48 දක්වා දීර්ඝ කිරීමට පියවර ගත්තේය.
නොවැම්බර් 13 වැනිදා විශ්ව වේලාවෙන් පස්වරු 4:10 පමණ වන විට පාරිභෝගික මයික්‍රොසොෆ්ට් 365 සේවාවන් සම්පූර්ණයෙන්ම යථා තත්ත්වයට පත් වූ අතර, නොවැම්බර් 14 වැනිදා වන විට සියලුම වාණිජ සේවාවන් ද සාමාන්‍ය පරිදි ක්‍රියාත්මක වන බව සමාගම නිවේදනය කළේය. ගොඩගැසී තිබූ විද්‍යුත් තැපැල් පණිවුඩ සැකසීම සහ පද්ධති නිරීක්ෂණය තවදුරටත් සිදු වුවද, සිද්ධිය සම්පූර්ණයෙන්ම විසඳා ඇති බවත් ඒ පිළිබඳ පූර්ණ පසු විපරම් වාර්තාවක් ලබා දෙන බවත් මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම පොරොන්දු විය.
ඩිජිටල් ඉල්ලීම්වලින් තාවකාලික විරාමයක් ලැබුණු බව ඇතැමුන් පැවසුවද, දුරකථන, විකල්ප පණිවුඩ සේවා සහ කඩදාසි කටයුතු වෙත මාරු වීමට සිදු වූ මෙම පැය විසිහතර, ලොව පුරා මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවගේ දෛනික වැඩකටයුතු සහ අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන් එකම සේවා සපයන්නෙකු මත කේන්ද්‍රගත වීමේ ඇති දැඩි අවදානම පිළිබඳව බරපතළ විවේචන මතු කිරීමට සමත් විය.
