ප්‍රංශය පුරා ජීවන වියදම ඉහළ යාමට එරෙහිව ඇරඹි දැවැන්ත විරෝධතා මේ වන විට දරුණු කෝලාහල මාලාවක් බවට පත්ව ඇත. ලෝක යුද්ධ දෙකකින් පවා බේරුණු ඓතිහාසික ගොඩනැගිලි ගිනිදැල්වලට ගොදුරු වෙද්දී, එරට රක්ෂණ කර්මාන්තය යුරෝ බිලියන 1.2ක ඓතිහාසික වන්දියක් ගෙවීමේ අවදානමකට මුහුණ දී සිටී.
ඔක්තෝබර් 17 වැනිදා පුද්ගලයින් ලක්ෂ පහකට අධික පිරිසක් වීදි බැසීමත් සමඟ මෙම අර්බුදය ආරම්භ විය. අධ්‍යාපන පහසුකම් ඉල්ලා සිටි පාසල් සහ විශ්වවිද්‍යාල සිසුන් සමඟින්, ඉන්ධන සහ භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාමට එරෙහිව වෘත්තීය සමිති, ගොවීන් සහ විශ්‍රාමිකයන් ද මීට එක්වූහ. ඊට අමතරව, ප්‍රංශ සමාජය කෙරෙහි කලකිරී සිටි සංක්‍රමණිකයන් සහ අන්තවාදී ඉස්ලාමීය කණ්ඩායම් ද මෙම විරෝධතාවලට එක්වීමත් සමඟ පැරිස්, මාර්සේ, ලියොන් සහ බෝඩෝ වැනි ප්‍රධාන නගර ගිනි තැබීම් සහ කොල්ලකෑම්වලින් පිරී ගියේය.
මධ්‍යම ප්‍රංශයේ ලීමෝජ් නගරයේ ලෝක යුද්ධ දෙකක් මැද නොනැසී පැවති ඓතිහාසික නගර ශාලාව ගිනි බත් වූ අතර, එහි ඔරලෝසු කණුව ද කඩා වැටුණි. එදින පමණක් පුද්ගලයින් 2,397 දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගත් බව ප්‍රංශ අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශය නිවේදනය කළේය.
වාණිජ ආයතනවලට සිදුවූ හානිය ද අතිමහත්ය. ප්‍රකට කැරෆෝ (Carrefour) වෙළඳ ජාලයට අයත් වෙළඳසැල් 50කට හානි සිදුවී ඇති අතර, ඉන් 20ක් කොල්ලකෑමට ලක්වූ බව ඔක්තෝබර් 20 වැනිදා අනාවරණය විය. දකුණුදිග ප්‍රධාන නගරයක් වන මාර්සේ හි ලුවී විටොන් (Louis Vuitton) සහ කෙන්සෝ (Kenzo) වැනි සුඛෝපභෝගී සන්නාමවල වෙළඳසැල් ද කොල්ලකරුවන්ගේ ඉලක්ක බවට පත්ව තිබුණි. ව්‍යාපාරික ස්ථාන 2,000කට වැඩි ප්‍රමාණයකට සෘජු බලපෑම් එල්ල වී ඇති බවත්, සිදුවී ඇති හානිය යුරෝ මිලියන සිය ගණනක් ඉක්මවා යා හැකි බවත් ප්‍රංශ වාණිජ හා කර්මාන්ත මණ්ඩලයේ (CCI) සභාපති ඇලයින් ඩි ක්‍රෙසෙන්සෝ ප්‍රකාශ කළේය.
මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් ව්‍යාප්ත නොවුවහොත්, ඔක්තෝබර් 17 වැනිදා ප්‍රධාන නගරවලින් ඇරඹි මෙම කෝලාහල හේතුවෙන් රක්ෂණ සමාගම්වලට දැරීමට සිදුවන පාඩුව යුරෝ බිලියන 1.2ක් දක්වා ඉහළ යා හැකි බව ගෝලීය ණය ශ්‍රේණිගත කිරීමේ නියෝජිතායතනයක් වන DBRS මෝර්නිංස්ටාර් ආයතනය ඔක්තෝබර් 20 වැනිදා නිවේදනය කළේය. මෙම උපරිම අගය තහවුරු වුවහොත්, එය ප්‍රංශ ප්‍රධාන භූමිය තුළ සිවිල් කෝලාහලයක් හේතුවෙන් ගෙවීමට සිදුවන විශාලතම රක්ෂණ වන්දිය ලෙස ඉතිහාසගත වනු ඇත.
මීට පෙර ප්‍රංශයේ විශාලතම රක්ෂණ වන්දිය වාර්තා වූයේ 2023 ග්‍රීෂ්ම සෘතුවේදීය. පැරිස් නුවරට බටහිරින් පිහිටි නැන්ටෙරේ හි රථවාහන පරීක්ෂාවකදී 17 හැවිරිදි නාහෙල් නැමැති තරුණයා පොලිස් වෙඩි පහරින් මියයාමෙන් පසු දින 11ක් පුරා මහනගර සභා 672ක ඇතිවූ කෝලාහල සඳහා යුරෝ මිලියන 793ක රක්ෂණ වන්දි ගෙවීමට සිදුවිය. එයට අමතරව, 2005 පැරිස් තදාසන්න කෝලාහල සඳහා යුරෝ මිලියන 200ක් ද, 2018-2019 සමයේ ඉන්ධන බදු ඉහළ නැංවීමට එරෙහිව ඇතිවූ 'කහ කබා' (Yellow Vests) විරෝධතා වෙනුවෙන් යුරෝ මිලියන 220ක් ද රක්ෂණ සමාගම් විසින් ගෙවා ඇත.
ප්‍රංශයෙන් පිටත භූමි ප්‍රදේශ ද සැලකූ විට, 2024 මැයි මාසයේදී නව කැලිඩෝනියාවේ මැතිවරණ ප්‍රතිසංස්කරණවලට එරෙහිව නිදහස පතන ජනතාව විසින් සිදුකළ කෝලාහල හේතුවෙන් යුරෝ බිලියන 1ක පාඩුවක් වාර්තා විය. කෙසේ වෙතත්, වර්තමාන ප්‍රංශ කෝලාහලයේ අපේක්ෂිත යුරෝ බිලියන 1.2ක පාඩුව එම සියලු වාර්තා අභිබවා යයි. මෙය 2023 වසරට වඩා යුරෝ මිලියන 407කින් ද, නව කැලිඩෝනියානු කෝලාහලයට වඩා සියයට 20කින් ද ඉහළ අගයකි. 2005 අර්බුදය හා සැසඳීමේදී වර්තමාන පාඩුව හය ගුණයකින් විශාලය.
"ප්‍රංශයේ කෝලාහල දැන් ස්වභාවික විපත් බවට පත්වෙමින් තිබෙනවා," යනුවෙන් DBRS මෝර්නිංස්ටාර් හි විශ්ලේෂක මාකෝස් අල්වාරෙස් ෆයිනෑන්ෂල් ටයිම්ස් පුවත්පතට ප්‍රකාශ කළේය. මෑත වසරවලදී වීදි ප්‍රචණ්ඩත්වය වඩාත් තීව්‍ර හා පුළුල් වී ඇති බව ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දුන්නේය.
ස්වභාවික විපත්වලදී මෙන් සිදුවන පාඩු බෙදාගැනීම සඳහා වන විධායක නියෝගයක් ප්‍රංශය තුළ ක්‍රියාත්මක නොවන බැවින්, සම්පූර්ණ මූල්‍ය බර පෞද්ගලික රක්ෂණ සමාගම්වලට දැරීමට සිදුව තිබේ. එහෙත්, රක්ෂණ නොකළ අංශ හේතුවෙන් මෙම කෝලාහලවල සැබෑ ආර්ථික බලපෑම රක්ෂණ පාඩුවට වඩා බෙහෙවින් වැඩි වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. 2023 වසරේ රක්ෂණ පාඩුව යුරෝ මිලියන 793ක් වුවද, සැබෑ දේපළ හානිය යුරෝ බිලියනයකට ආසන්න වූ බව ප්‍රංශ සෙනෙට් මණ්ඩල විමර්ශනයකින් හෙළි විය.
සාමාන්‍ය දේපළ සහ පූර්ණ වාහන රක්ෂණ මගින් ගිනි තැබීම් සහ දේපළ හානි ආවරණය කළ ද, තෙවන පාර්ශ්වීය රක්ෂණ පමණක් සහිත පැරණි වාහන හිමිකරුවන්ට තම වාහන ගිනි තැබීමෙන් සිදුවන හානි සඳහා කිසිදු වන්දියක් හිමි නොවේ. කොල්ලකෑම් හා සොරකම් බොහෝවිට රක්ෂණ නිදහස් කිරීමේ වගන්තිවලට හෝ ආවරණ සීමාවලට යටත් වේ. බ්‍රිතාන්‍ය නීති සමාගමක් වන HCR ආයතනය Insurance Business වෙත පෙන්වා දුන්නේ, කෝලාහල හානි සඳහා වන දින හතක කෙටි වාර්තා කිරීමේ කාලසීමාව වැනි දැඩි රක්ෂණ කොන්දේසි හේතුවෙන් බොහෝ දෙනෙකුට වන්දි අහිමි විය හැකි බවයි.
අර්බුදය උත්සන්න වීමත් සමඟ, බලපෑමට ලක්වූ ව්‍යාපාරවල සේවක වැටුප් ගෙවීම සඳහා අර්ධ විරැකියා දීමනා ලබාදෙන බව ප්‍රංශ අග්‍රාමාත්‍ය සෙබස්තියන් ලෙකෝර්නු ඔක්තෝබර් 19 වැනිදා නිවේදනය කළේය. එදිනම පැවති හදිසි කැබිනට් රැස්වීමේදී, ප්‍රතිසංස්කරණ වියදම් සඳහා කැරලිකරුවන් මූල්‍යමය වශයෙන් වගකිව යුතු නව නීතියක් ද යෝජනා විය. බලපෑමට ලක්වූ ව්‍යාපාර සඳහා සහාය වීම පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීමට මුදල් අමාත්‍ය රෝලන්ඩ් ලෙස්කුවර් ඔක්තෝබර් 20 වැනිදා බැංකු සහ රක්ෂණ සමාගම් හමුවිය. කෙසේ වෙතත්, මෙම වසරේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් සියයට 5.4ක මූල්‍ය හිඟයක් සහ සියයට 119ක ජාතික ණය බරක් සහිත ප්‍රංශයට, මෙම සහන වැඩසටහන් හරහා තවත් දැවැන්ත මූල්‍ය අභියෝගයකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇති බව යුරෝනිව්ස් (Euronews) පෙන්වා දෙයි.
