ශ්‍රී ලංකාවට දැඩි ලෙස විදේශීය ඍජු ආයෝජන (FDI) අවශ්‍යව පවතින තීරණාත්මක මොහොතක, කලාපයේ ප්‍රධාන නෞකා ප්‍රතිනැව්ගත කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයක් වන කොළඹ වරාය කේන්ද්‍ර කරගනිමින් සැලසුම් කර තිබූ දැවැන්ත ව්‍යාපෘතියක් හදිසියේම අතහැර දැමීමට එහි ප්‍රධාන ආයෝජකයා තීරණය කර තිබේ. ඒ අනුව, ඩොලර් මිලියන 392 ක වියදමින් ඉදිවීමට නියමිතව තිබූ දකුණු ආසියානු වාණිජ හා සැපයුම් මධ්‍යස්ථාන (Logistics Hub) හවුල් ව්‍යාපාරයෙන් චීන ජාතික China Merchants Port Holdings සමාගම නිල වශයෙන් ඉවත් වී ඇත.
මෙය හුදෙක් එක් පාර්ශ්වයක වාණිජමය තීරණයක් පමණක් නොවන බවත්, ඒ පිටුපස භූ-දේශපාලනික සහ දේශීය ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිවල සෘජු බලපෑමක් පවතින බවත් ශ්‍රී ලංකා නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති. ශ්‍රී ලංකා තීරපත සහ මාර්ග වැඩසටහන් (BRISL) අධ්‍යක්ෂ මායා මජූරන් මහතා පවසන පරිදි, මෙම දැවැන්ත සමාගම ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් වීම ශ්‍රී ලංකාවට අවාසනාවන්ත තත්ත්වයක් වුවද, එය තනි කරුණක් මත පමණක් සිදුවූවක් නොවේ. ව්‍යාපෘතිය ඉදිරියට ගෙනයාමට නොහැකි මට්ටමේ අවදානමක් නිර්මාණය වීම සඳහා ප්‍රධාන කරුණු තුනක් එකට එක්වී තිබේ.
ඉන් පළමුවැන්න වන්නේ කොළඹ වරාය කේන්ද්‍ර කරගත් සැපයුම් යටිතල පහසුකම් සඳහා චීනය දක්වන මැදිහත්වීම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අඛණ්ඩවම දැඩි අවධානයකින් පසුවීමයි. මෙම භූ-දේශපාලනික තත්ත්වය මත ව්‍යාපෘතියේ දේශපාලනික පිරිවැය ඉහළ ගොස් ඇත. දෙවනුව, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ මූල්‍ය ඒකාබද්ධතා වැඩසටහනට සමගාමීව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් බදු සහන කාලසීමාවන් කෙටි කිරීමට ගත් තීරණයයි. මේ හේතුවෙන් දිගුකාලීන සැපයුම් පහසුකමක් ලෙස මෙම ව්‍යාපෘතියෙන් අපේක්ෂා කළ ආර්ථික ප්‍රතිලාභ සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටී තිබේ. තෙවනුව, දේශීයව පවතින පරිපාලනමය ගැටලුය. මන්දගාමී අනුමැති ක්‍රියාවලීන්, ඉඩම් ආරවුල්, අධිකරණ අභියෝග සහ රාජ්‍ය ආයතන අතර පවතින ප්‍රමාදයන් හේතුවෙන් ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රාග්ධන පිරිවැය මෙන්ම ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අවදානම ද දැඩි ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත.
කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය පෙන්වා දෙන්නේ ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක වන පරිසරයේ, කාලරාමුවේ සහ පාර්ශ්වයන්ගේ වාණිජමය කරුණුවල සිදුවූ වෙනස්කම් නැවත තක්සේරු කිරීමෙන් අනතුරුව මෙම තීරණයට එළඹි බවයි. ඒ අනුව ව්‍යාපෘතිය අවසන් කිරීම සියලුම පාර්ශ්වයන්ගේ යහපතට හේතු වනු ඇතැයි ඔවුන් තීරණය කර තිබේ.
2025 දෙසැම්බර් 31 දිනට විගණනය කරන ලද ගිණුම් වාර්තාවලට අනුව, අදාළ ව්‍යාපෘති සමාගමේ ශේෂය ඩොලර් මිලියන 37.14 කි (රුපියල් බිලියන 12.3 ක් පමණ). මෙයින් ඩොලර් මිලියන 26 ක් (රුපියල් බිලියන 8.6 ක් පමණ) ආයෝජනය කර තිබුණේ වර්ජින් අයිලන්ඩ් හි ලියාපදිංචි Fortune Centre Group සමාගම විසිනි. ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය සහ කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළේ ලියාපදිංචි ඇක්සස් ඉංජිනේරු සමාගම ඩොලර් මිලියන 5.57 බැගින් (රුපියල් බිලියන 1.84 ක් පමණ) ඊට මුදල් යොදවා තිබුණි.
දැන් එළඹ ඇති නව එකඟතාවට අනුව, බදු සහ ප්‍රමාද ගාස්තු අය කරගැනීමෙන් පසු ඉතිරි වන ඩොලර් මිලියන 26 ක මුදල කොටස්කරුවන් අතර යළි බෙදා හැරීමට නියමිතය. මෙම අයකිරීම්වලට ඩොලර් මිලියන 3.9 ක (රුපියල් බිලියන 1.29 ක් පමණ) එකතු කළ අගය මත බදු (VAT) මුදලක් ද අයත් වේ. ඒ අනුව, ඉතිරි වන ඩොලර් මිලියන 21.905 ක මුදල (රුපියල් බිලියන 7.25 ක් පමණ) දින 30 ක් ඇතුළත එකවර ගෙවා දැමීමට වරාය අධිකාරිය කටයුතු කරනු ඇත.
අනතුරුව ඩොලර් මිලියන 7.85 ක (රුපියල් බිලියන 2.6 ක් පමණ) මුදලක් එක්රැස් කර අයිතියේ ප්‍රතිශතය අනුව බෙදා දීමට වරාය අධිකාරිය නියමිතව තිබේ. එහිදී China Merchants සමාගමට ඩොලර් මිලියන 20.83 ක් (රුපියල් බිලියන 6.89 ක් පමණ) හිමිවන අතර, ඇක්සස් ඉංජිනේරු සමාගමට සහ වරාය අධිකාරියට ඩොලර් මිලියන 4.46 බැගින් (රුපියල් බිලියන 1.48 ක් පමණ) හිමි වනු ඇත. මෙම එකඟතාව හරහා සෑම කොටස්කරුවෙකුටම තමන් යෙදවූ ආයෝජනයෙන් සියයට 80 ක පමණ ප්‍රමාණයක් නැවත ලබාගැනීමට අවස්ථාව සැලසේ.
China Merchants සමාගම ශ්‍රී ලංකාවට නුහුරු ආයෝජකයෙකු නොවේ. මේ වන විටත් ඔවුන් කොළඹ වරාය තුළ ඩොලර් මිලියන 500 ක ගැඹුරු දිය කන්ටේනර් පර්යන්තයක් මෙහෙයවන අතර හම්බන්තොට වරායේ මෙහෙයුම් කටයුතු ද සිදු කරනු ලබයි. එහෙත්, රටට දැඩි ලෙස විදේශ ආයෝජන අවශ්‍ය වී ඇති තීරණාත්මක වකවානුවක, මෙතරම් ප්‍රධාන පෙළේ ව්‍යාපෘතියක් අතහැර දැමීමට සිදුවීම ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ආයෝජන පරිසරය පිළිබඳව යහපත් චිත්‍රයක් මවා නොපාන බව විශ්ලේෂකයෝ අවධාරණය කරති.