එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර අටවන මසටත් සක්‍රියව පවතින ගැටුම්කාරී තත්ත්වය නිමා කිරීම සඳහා සාම ගිවිසුමකට එළඹීමේ අරමුණින් කටාර් රාජ්‍යය දෙපාර්ශ්වය අතර මැදිහත්කාර රාජ්‍යයක් ලෙස යළිත් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්නයන් ආරම්භ කර තිබේ. ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන සීමා කිරීමේ එකඟතාවන් හමුවේ සම්බාධක ලිහිල් කිරීමට සහ අත්හිටුවා ඇති අරමුදල් මුදා හැරීමට ඇමරිකාව සූදානම් වන බවට පළ වන මාධ්‍ය වාර්තා ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රතික්ෂේප කර තිබියදීත්, මෙම සාකච්ඡා මගින් සාර්ථක ප්‍රතිඵලයක් ලබා ගැනීමට හැකිවනු ඇතැයි කටාර් රාජ්‍යය විශ්වාසය පළ කරයි.
ගැටුමේ අහිතකර බලපෑම්වලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා පොදු එකඟතාවයකට පැමිණීමේ අරමුණින් දෙපාර්ශ්වය අතර පණිවිඩ හුවමාරු කර ගනිමින් සිටින බව කටාර් විදේශ අමාත්‍යාංශ ප්‍රකාශක මජෙඩ් අල් අන්සාරි මාධ්‍ය වෙත ප්‍රකාශ කළේය. පසුගිය ජූනි මාසයේ පැවැති කෙටි සූදුවකට මඟ පෑදූ අවබෝධතා ගිවිසුමට සහාය දුන් කටාර් රාජ්‍යය, සඳුදා දිනයේදීද ඇමරිකානු සහ ඉරාන නිලධාරීන් සමඟ වෙන වෙනම සාකච්ඡා පවත්වා ඇති අතර, අඟහරුවාදා දිනයේදීද එවැනි සාකච්ඡා පැවැත්වුණේද යන්න පැහැදිලි නැත. පසුගිය සතියේ නිව්යෝර්ක් හි පැවැති එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල රැස්වීමට සමගාමීව සාකච්ඡා තීව්‍ර වුවද, ලෝක වෙළඳාමට උපායමාර්ගිකව වැදගත් වන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීම සම්බන්ධයෙන් මෙතෙක් අවසාන එකඟතාවකට පැමිණීමට නොහැකි වී තිබේ. මෙම දීර්ඝ ගැටුම හේතුවෙන් ඉරානයේ හමුදා බලයට සහ ආර්ථිකයට දැඩි හානි සිදු වී ඇති අතර, ඊට ප්‍රතිචාර ලෙස ඉරානය ද ගල්ෆ් කලාපයේ ඇමරිකානු හිතවාදී ඉලක්ක වෙත මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර එල්ල කරමින් හා හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ තෙල් නැව් ගමනාගමනය සීමා කරමින් ලෝක බලශක්ති මිල ගණන් ඉහළ නැංවීමට කටයුතු කර ඇත.
ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සඳහන් කළේ ඉරානය ඉතා අසතුටුදායක මට්ටමක පසුවන බවත්, ඔවුන් ඉක්මනින්ම යටත් වනු ඇති බවත්ය. ඉරානය න්‍යෂ්ටික ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රගතියක් පෙන්නුම් කළහොත් සම්බාධක ලිහිල් කරන බවට Axios සහ CNN මාධ්‍ය වාර්තා කර තිබූ පුවත් 'Truth Social' ඔස්සේ සටහනක් තබමින් ප්‍රතික්ෂේප කළ ට්‍රම්ප්, තමා ඉරානයට කිසිදු සහනයක් ලබා දී නොමැති බව පැවසීය. ඉරානයට න්‍යෂ්ටික බෝම්බයක් ලබා ගැනීමට ඉඩ නොදීම, අසල්වැසි රටවලට එල්ල වන ප්‍රහාර නතර කිරීම සහ ඉරාන ජනතාවට තම නායකත්වය පෙරළා දැමීමට සුදුසු වාතාවරණයක් සකස් කිරීම මෙම යුද්ධයේ ප්‍රධාන අරමුණු ලෙස ඔහු පෙන්වා දෙයි. තමන් සතුව න්‍යෂ්ටික ආයුධ නොමැති බවත් එවැනි ආයුධ නිපදවීමට අදහස් නොකරන බවත් පවසන ඉරානය, සිවිල් කටයුතු සඳහා න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය භාවිත කිරීමට තමන්ට අයිතියක් ඇති බව අවධාරණය කරයි. CBS නාලිකාවේ "Face the Nation" වැඩසටහනට එක්වෙමින් ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් සඳහන් කළේ බලපෑම් හෝ තර්ජන හමුවේ නම්‍යශීලී නොවූවත් සාකච්ඡා සඳහා ඉරානය සූදානම් බවයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේදී ඉරානය ඉදිරිපත් කළ සාම යෝජනාවට අනුව හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය විවෘත කිරීමට දින හතක කාලයක් ලබා දීම සහ සටන් විරාමයක් යෝජනා කර තිබුණද, ජනාධිපති ට්‍රම්ප් එම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඇමරිකාව නිල වශයෙන් එවැනි ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් මැදිහත්කරුවන් මාර්ගයෙන් දැනුම් දී නොමැති බව ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි ප්‍රකාශ කර තිබේ.
මෙම ගැටුම හේතුවෙන් දහස් සංඛ්‍යාත පිරිසක් මියගොස් ඇති අතර ලෝක බලශක්ති සැපයුමට සහ උද්ධමනයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල වී තිබේ. යේමනයේ හවුති කැරලිකරුවන් සවුදි අනුග්‍රහය ලබන රජයේ හමුදා පරාජය කරමින් ඉදිරියට පැමිණීමත් සමඟ සවුදි අරාබිය ද මෙම ගැටුමට වැඩි වශයෙන් ඇදී ගොස් ඇති අතර, රතු මුහුද හරහා සිදුවන සවුදි තෙල් අපනයනයට ද තර්ජන එල්ල වී ඇත. මේ අතර, මැදපෙරදිග තෙල් අපනයනය යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ සලකුණු හේතුවෙන් අඟහරුවාදා තෙල් මිල සියයට 2.5 කින් පහත වැටුණද, සැපයුම් බිඳවැටීම් පිළිබඳ බිය නිසා මාසිකව මිල ඉහළ යාමේ ප්‍රවණතාවක් පවතී. ඇමරිකානු රජය බලශක්ති සමාගම් සඳහා උපායමාර්ගික ඛනිජ තෙල් සංචිතයෙන් බරල් මිලියන 40 ක් දක්වා ණයට දීමට පියවර ගෙන ඇති අතර, ඉරානයට ආයුධ සහ අමතර කොටස් ලබා ගැනීමට උපකාර කළ බවට චීනය, හොංකොං සහ පකිස්ථානය පදනම් කරගත් පුද්ගලයින් සහ ආයතන 10 කට අලුතින් සම්බාධක පනවා ඇත. එමෙන්ම 2026 සැප්තැම්බර් 28 වන දින තෙහෙරානයේ බහරෙස්තාන් චතුරස්‍රයේ ප්‍රදර්ශනය කර තිබූ ඉරානයේ නිෂ්පාදිත 'සුල්ෆාගාර්' මිසයිල සහ උත්තරීතර නායක මොජ්තාබා ඛමේනිගේ විශාල ඡායාරූපයක් අසලින් ඉරාන කාන්තාවන් ගමන් කරන අයුරු ද වාර්තා වේ
