2026 ඔක්තෝබර් 11 වන ඉරිදා අලුයම 4:00 ට පමණ නේපාලයේ ගෝර්කා දිස්ත්‍රික්කයේ ගම්වාසීන්ට සිය නිවෙස් අතහැර අඳුරේම උස් බිම් කරා පලා යාමට සිදුවූයේ බුධි ගන්ඩකි නදියේ හටගත් හදිසි ගංවතුර තත්ත්වයක් හේතුවෙනි. කිසිදු පූර්ව වර්ෂාපතනයකින් තොරව සිදුවූ නායයාමක් හේතුවෙන් ගංගාව අවහිර වී තාවකාලික වේල්ලක් නිර්මාණය වීමත්, පසුව එය බිඳී යාමෙන් මඩ සහ ගල් පර්වත සහිත දැවැන්ත ජල කඳක් පහළට ගලා ඒමත් මෙම හදිසි තත්ත්වයට හේතු වී ඇත.
මෙම ව්‍යසනය සිදුවන්නේ, පුද්ගලයින් 1,450 කට අධික පිරිසකට ජීවිත අහිමි කරමින් නේපාලයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කළ අගෝස්තු 26 වන දින භෝටේ කෝෂි සහ ත්‍රිශූලි ඛේදවාචකයට දින 46 කට පමණ පසුව වීම මෙහි ඇති ඛේදනීයම කරුණයි.
මෙම නවතම ගංවතුර තත්ත්වය හේතුවෙන් මේ වන විට කිසිදු මරණයක් හෝ බරපතල තුවාල ලැබීමක් නිල වශයෙන් වාර්තා වී නොමැති වුවද, පුද්ගලයින් කිහිප දෙනෙකු අතුරුදන් වී ඇති බවට තොරතුරු වාර්තා වේ. හිමාලයානු ටයිම්ස් පුවත්පතේ නවතම වාර්තාවලට අනුව, චුම්නුබ්‍රි හි උන්ගිලුන්ග් ප්‍රදේශයේ බැටළු ගාලක සිටි කාන්තාවන් දෙදෙනෙකු සහ පිරිමින් තුන් දෙනෙකු ඇතුළු පස් දෙනෙකු මෙලෙස අතුරුදන් වී ඇත. මීට පෙර වාර්තා සඳහන් කළේ එඬේරුන් සිව් දෙනෙකු සහ යක් ගවයින් 15 දෙනෙකු පමණ ගංවතුරට ගසාගෙන ගොස් ඇති බවයි. සමස්තයක් ලෙස පුද්ගලයින් 10 දෙනෙකු පමණ අතුරුදන් වී ඇති බවටද ඇතැම් වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
නදියේ ගලා යාම විටින් විට නතර වෙමින් නැවත ආරම්භ වූ බව ප්‍රදේශවාසීන් නිරීක්ෂණය කර ඇති අතර, අනතුරුව මඩ සහ රොන්මඩ සහිත ප්‍රධාන ජල කඳ පහළට කඩා වැදී ඇත. උදෑසන 7:30 පමණ වන විට මෙම ජල පහර සෝටි වැනි පහළ ප්‍රදේශ දක්වා ගලා ගොස් තිබේ.
මෙම ජල පහර හේතුවෙන් චුම්නුබ්‍රි හි පයින්යු සහ බගර් යන ගම්මානවල නිවාස 35 ක් පමණ මුළුමනින්ම ගසාගෙන ගොස් ඇත. මීට අමතරව ජගත්, සල්ලේරි, දෝභාන් සහ ඝට්ටෙකෝලා යන ප්‍රදේශවලටද දැඩි හානි සිදුවී ඇති අතර, තවත් නිවාස 20 ත් 22 ත් අතර ප්‍රමාණයක් දැඩි අවදානමකට ලක්ව තිබේ. සර්ඩිබාස් හි පදිංචි රාම් බහදූර් ගුරුං මහතාගේ නිවසද සම්පූර්ණයෙන්ම ජලයට ගසාගෙන ගොස් ඇති බව තහවුරු වී ඇත.
යටිතල පහසුකම් වලට සිදුව ඇති හානිය අතිවිශාලය. ගෝර්කා සහ ධඩිං යා කෙරෙන නයාපුල් මහාමාර්ග පාලමේ කොටසක් ද ඇතුළුව ප්‍රධාන පාලම් හයකට වඩා විනාශ වී හෝ දැඩි ලෙස හානි වී ඇත. මීට අමතරව සල්ලේරි ප්‍රදේශයේ ඉදිවෙමින් පවතින මෙගාවොට් 341 ක ධාරිතාවකින් යුත් බුධි ගන්ඩකි ජල විදුලි ව්‍යාපෘතියේ කඳවුරට සහ උපකරණවලට ද ගංවතුරෙන් දැඩි හානි සිදුවී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එහි සේවය කළ සේවකයින් 18 දෙනෙකු පමණ අනතුරට පෙර ආරක්ෂිතව පලා යාමට සමත් වී ඇත. විදුලි කණු සහ දුරකථන කුළුණු විනාශ වීම හේතුවෙන් බලපෑමට ලක්වූ ප්‍රදේශවල විදුලි සැපයුම ද මුළුමනින්ම බිඳ වැටී තිබේ.
සංචාරක කර්මාන්තයට ද මෙයින් දැඩි බලපෑමක් එල්ල වී ඇති අතර, මනස්ලු සංරක්ෂණ ප්‍රදේශ ව්‍යාපෘතිය වාර්තා කරන පරිදි විදේශීය සංචාරකයින් 211 දෙනෙකු පමණ පහළ මාර්ගවල සිරවී සිටිති. කෙසේ වෙතත් නම්රුන්ග්, ල්හෝ සහ සමාගවුන් වැනි ඉහළ කඳුකර මාර්ගවලට මෙයින් බලපෑමක් එල්ල වී නොමැත.
සිද්ධිය සැලවීමත් සමඟ නේපාල අග්‍රාමාත්‍ය බාලේන්ද්‍ර ෂා විසින් සෝදිසි කිරීම් සහ මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් සඳහා නේපාල හමුදාව යෙදවීමට පියවර ගෙන ඇත. ඒ අනුව හමුදා හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් අවදානමට ලක්ව සිටි කුඩා දරුවෙකු සහ විදේශිකයෙකු ද ඇතුළුව පුද්ගලයින් 36 ත් 47 ත් අතර ප්‍රමාණයක් ආරක්ෂිතව මුදාගෙන තිබේ.
අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍ය සුඩාන් ගුරුං මහතා නදී ආශ්‍රිතව ජීවත් වන ජනතාවට වහාම උස් බිම් කරා ගමන් කරන ලෙස අනතුරු අඟවා ඇති අතර, ගංගාවේ ජල මට්ටම තවදුරටත් වෙනස් වෙමින් පවතින බැවින් ජාතික ආපදා අවදානම් අවම කිරීමේ සහ කළමනාකරණ අධිකාරිය මගින් ත්‍රිශූලි ගඟ ආශ්‍රිත බෙනිගාට් සහ මුග්ලින්ග් වැනි පහළ ප්‍රදේශවලටද දැඩි අවදානම් නිවේදන නිකුත් කර ඇත. සිය ගණනක් වූ ආරක්ෂක අංශ සාමාජිකයින් මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් සඳහා යොදවා ඇති අතර, ඩ්‍රෝන යානා ක්‍රියාකරුවන් සහ භූ විද්‍යාඥයින්ගෙන් සමන්විත ත්‍රිපුද්ගල විමර්ශන කණ්ඩායමක් ද අදාළ ප්‍රදේශයට යවා තිබේ.
අගෝස්තු මාසයේදී සිදුවූ මහා ව්‍යසනයෙන් බිලියන ගණනක ආර්ථික අලාභයක් සහ දැවැන්ත ජීවිත හානියක් අත්විඳි නේපාල ජනතාවට, යථා තත්ත්වයට පත්වීමටත් පෙරම මුහුණ දීමට සිදුවූ මෙම නවතම ස්වභාවික විපත ඔවුන්ගේ ජීවිත තවදුරටත් අවිනිශ්චිතභාවයකට ඇද දමා ඇත. විනාශ වූ යටිතල පහසුකම් යළි ගොඩනැගීමට සහ දුෂ්කර කඳුකර ගම්මානවල ජන ජීවිතය සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත් කිරීමට තවත් දීර්ඝ කාලයක් ගතවනු ඇති බව බලධාරීන් පෙන්වා දෙයි.
