ඇමෙරිකාව විසින් ඉරාන අභිලාෂයන්ට එරෙහිව නැවත ප්රහාරයක් එල්ල කළහොත් ඊට වඩාත් වේගවත්, ප්රබල සහ වේදනාකාරී ප්රතිචාරයක් හිමිවන බවට ඉරාන පාර්ලිමේන්තු කතානායක සහ ප්රධාන සාකච්ඡාකරු මොහොමඩ් බගර් ගලිබාෆ් 2026 සැප්තැම්බර් 6 වන දින අනතුරු අඟවා තිබේ.අමෙරිකානු හමුදා භටයන්ට ප්රමාද වීමට පෙර ඔබේ නිවසට ආපසු යන ලෙස ඔහු දන්වා ඇත. 'සමානුපාතික ප්රතිචාර දැක්වීමේ' යුගය අවසන් වී ඇති බවත්, ක්රීඩාවේ නීති වෙනස් වී ඇති බව වොෂින්ටනය වටහා ගත යුතු බවත් හෙතෙම ප්රකාශ කළේය.
ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 20 ක් පමණ ප්රවාහනය කෙරෙන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ බලය තහවුරු කරගැනීමේ සටන උග්ර වෙමින් පවතින පසුබිමක, ඇමෙරිකානු බලකායන් විසින් ඉරාන තෙල් නැව් වෙත ප්රහාර එල්ල කිරීමෙන් පසුදිනක මෙම ප්රකාශය නිකුත් විය.පාර්ලිමේන්තුව අමතමින් සහ ටෙලිග්රෑම් පණිවුඩයක් නිකුත් කරමින් ගලිබාෆ් සඳහන් කළේ ඉරානයේ ආරක්ෂාවට එල්ල වන ඕනෑම ප්රහාරයකට දැඩි ලෙස ප්රතිචාර දක්වන බවයි. යුධ බිමේ සැබෑ තත්ත්වය විකෘති කිරීම සඳහා ඇමෙරිකානු නායකයන් කෘත්රිම බුද්ධිය (AI) මගින් නිර්මාණය කළ වීඩියෝ භාවිතා කරන බවටද ඔහු චෝදනා කළේය. මීට අමතරව, පනවා ඇති සම්බාධකවලට මුහුණ දීම සඳහා දේශීය නිෂ්පාදනය සහ ආනයන පාලනය වඩාත් දැඩි ලෙස කළමනාකරණය කළ යුතු බව මාස හයක් පුරා පවතින මෙම යුද්ධය අවසන් කිරීමේ සාකච්ඡාවල ඉරාන පාර්ශ්වයේ ප්රධානියා ලෙස කටයුතු කරන ගලිබාෆ් අවධාරණය කළේය.
සැප්තැම්බර් 5 වන දින ඇමෙරිකානු නාවික හමුදාවේ ගුවන්යානා ප්රවාහන නෞකාවකට සහ මිසයිල නාශක නෞකාවකට ඉරාන බලකායන් විසින් බැලස්ටික් මිසයිල ප්රහාර එල්ල කළ බවට ඇමෙරිකානු මධ්යම විධානය (CENTCOM) කළ ප්රකාශය මෙම අනතුරු ඇඟවීමට ආසන්නතම හේතුව විය. එම ප්රහාරවලින් ඇමෙරිකානු නෞකාවලට හානියක් නොවූ අතර, ඊට ප්රතිචාර ලෙස ඇමෙරිකානු ගුවන්යානා සහ ඩ්රෝන යානා විසින් ඉරාන බොරතෙල් නැව් තුනකට (M/T Downy, M/T Stark 1, සහ M/T Kylo / Noxen) ප්රහාර එල්ල කර විනාශ කරන ලදී. මෙම තෙල් නැව් ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායට (IRGC) මුදල් සපයන ජාලයකට අයත් බව ඇමෙරිකාව පැවසූ අතර, ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් සහ අද්මිරාල් බ්රැඩ් කූපර් කියා සිටියේ ඇමෙරිකානු නෞකාවලට ප්රහාර එල්ල කරන්නේ නම් ඊට වඩා වැඩි ආර්ථික හානියක් සිදු කරන බවයි.
කෙසේ වෙතත්, ඇමෙරිකානු නෞකාවලට හානි සිදු කර ඒවා පසුබැසීමට සැලැස්වූ බව ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය ප්රකාශ කළ නමුත් CENTCOM ආයතනය එම හිමිකම් පෑම ප්රතික්ෂේප කළේය. ඉන්පසුව සැප්තැම්බර් 8 වන දින තත්ත්වය තවදුරටත් උග්ර වූ අතර, ඇමෙරිකානු යුධ නෞකාවකට නැවත එල්ල වූ මිසයිල ප්රහාර උත්සාහයන්ගෙන් පසුව M/T Kaviz, Charminar, Horizon 1, Riesco සහ M/T Derya යන තවත් ඉරාන තෙල් නැව් පහක් විනාශ කළ බව CENTCOM ප්රකාශ කළේය. ඊට ප්රතිචාර ලෙස හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය අසල නෞකා 10 කට සහ ජෝර්දානයේ පිහිටි අල්-අස්රැක් ඇමෙරිකානු කඳවුරට මිසයිල ප්රහාර එල්ල කළ බව ඉරානය පැවසූ අතර, ඩුබායි වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ නෞකාවක එක් නාවිකයෙකු මියගියේය. මෙම ප්රහාර මාලාවත් සමඟ සතියක් ඇතුළත ඇමෙරිකාව විසින් විනාශ කළ හෝ අක්රිය කළ ඉරාන තෙල් නැව් සංඛ්යාව 8 සිට 10 දක්වා ඉහළ ගියේය.
යුද්ධය ආරම්භ වූ තැන් සිට හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ නාවික ගමනාගමනය ඉරානය විසින් දැඩි ලෙස සීමා කර ඇති අතර, ඇමෙරිකාව විසින් ඉරාන වරායන් වටලා ඇත. මීට පෙර දිනකට බැරල් මිලියන 20 ක් වූ තෙල් ප්රවාහනය මේ වන විට බැරල් මිලියන 2 දක්වා ශීඝ්රයෙන් පහත වැටී තිබේ. මෙම තත්ත්වය හමුවේ ඉරාන ශ්රේෂ්ඨ ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ලේකම් මොහ්සෙන් රෙසායි ප්රකාශ කළේ පර්සියානු ගුල්ෆ්, ඕමාන් ගුල්ෆ් සහ හෝමූස් ප්රවේශ දක්වා දිවෙන නව 'තහනම් හෝ සම්බාධක කලාපයක්' ප්රකාශයට පත් කරන බවයි. චබහාර් ආසන්නයෙන් ආරම්භ වන මෙම කලාපයට ඉරානයේ සම්බන්ධීකරණයකින් තොරව ඇතුළු වන ඕනෑම නෞකාවක් ඉරාන සම්බාධක ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර අනාගතයේදී හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය භාවිතය සහ වරාය සේවා අත්හිටුවන බවද ඔහු පැවසීය. එමෙන්ම හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘතව පවතින බවට ඇමෙරිකාව කරන ප්රකාශ විශාල බොරුවක් බව පැවසූ රෙසායි, ඕමානය සමඟ එක්ව නව නාවික තීරුවක් සකස් කිරීමට ගිවිසගෙන ඇති බවද සඳහන් කළේය.
මෙම ගැටුම 2026 පෙබරවාරි 28 වන දින ඇමෙරිකාව සහ ඉශ්රායලය විසින් ඉරානයේ න්යෂ්ටික, මිසයිල සහ IRGC මධ්යස්ථාන වෙත එල්ල කළ දැවැන්ත ප්රහාර මාලාවත් සමඟ ආරම්භ වූ මාස හයක යුද්ධයේ කොටසකි. ජූලි මාසයේදී සටන් විරාමය බිඳ වැටීමෙන් පසු නැවත ආරම්භ වූ මෙම සටන් හමුවේ ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ට්රම්ප් ඉරානයට එරෙහිව තවත් විශාල ප්රහාර එල්ල කරන බවට තර්ජනය කර ඇත. මෙම තෙල් නැව් යුද්ධයේ ආසන්නතම ප්රතිඵලයක් ලෙස ලෝක වෙළඳපොළේ බ්රෙන්ට් බොරතෙල් මිල නැවත වතාවක් බැරලයක් ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගිය අතර, ඇමෙරිකාවේ ඩීසල් මිලද වාර්තාගත ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ. රාජ්ය තාන්ත්රික සාකච්ඡා අඩපණ වී ඇති පසුබිමක මෙම නාවික ගැටුම් කලාපීය මහා යුද්ධයක් දක්වා ව්යාප්ත වීමේ දැඩි අවදානමක් මතුව ඇත.