ඉන්දුනීසියාවේ නැගෙනහිර පිහිටි නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරා පළාතට අයත් ෆ්ලෝරස් දූපතට උතුරින් වූ මුහුදු තීරයේ 2026 අගෝස්තු 15 වන සෙනසුරාදා අලුයම දේශීය වේලාවෙන් පෙ.ව. 5:58 ට පමණ (අගෝස්තු 14 UTC 21:58 ට) රිච්ටර් මාපක 7.7 ක ප්රබලතාවයෙන් යුතු ප්රබල භූමිකම්පාවක් සිදුවිය.
එන්ඩේ නගරයට කිලෝමීටර් 68 ක් (හැතැප්ම 42 ක්) පමණ උතුරු-වයඹ දෙසින් පිහිටි මුහුදු කලාපයේ මෙම භූචලනයේ කේන්ද්රය සටහන් වී තිබූ අතර, එය එක්සත් ජනපද භූ විද්යාත්මක සමීක්ෂණ ආයතනයට (USGS) අනුව කිලෝමීටර් 10 ක් සහ ඉන්දුනීසියානු කාලගුණ විද්යා, දේශගුණ විද්යා හා භූ භෞතික විද්යා නියෝජිතායතනයට (BMKG) අනුව කිලෝමීටර් 15 ක් පමණ නොගැඹුරු මට්ටමක පිහිටා තිබුණි. මෙම හදිසි කම්පනය හේතුවෙන් නාගෙකෙයෝ, සික්කා (මවුමේරේ ද ඇතුළුව), මංගරායි මෙන්ම බටහිර නුසා ටෙන්ගාරා සහ දකුණු සුලවේසි යන ආසන්න ප්රදේශ රැසක මිනිත්තුවක පමණ කාලයක් තදබල ලෙස භූමිය සෙලවීම දැනී ඇත.මුහුද යට සිදු වූ මෙම ප්රබල භූචලනයත් සමඟ ඉන්දුනීසියානු BMKG ආයතනය විසින් නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරා, බටහිර නුසා ටෙන්ගාරා, දකුණු සුලවේසි සහ ගිනිකොනදිග සුලවේසි යන ප්රදේශ සඳහා වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි සුනාමි අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කරන ලදී. වෙරළබඩ පිහිටි ජනතාවට වෙරළ තීරයන්ගෙන් සහ ගංගා ඉවුරුවලින් ඉවත්ව උස් බිම් හෝ ගොඩබිම අභ්යන්තරයට යන ලෙස බලධාරීන් උපදෙස් දුන් අතර, භීතියට පත් දහස් සංඛ්යාත පිරිසක් ආරක්ෂිත ස්ථාන වෙත පලා ගියහ. ඇතැම් ප්රදේශවල මුහුදු ජලය පසුපසට බැස යාම සුනාමි රළ පැමිණීමේ පූර්ව ලක්ෂණයක් ලෙස ජනතාව විසින් නිරීක්ෂණය කර තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, සාගර මට්ටමේ සැලකිය යුතු අවදානම් සහගත වෙනසක් සිදු නොවීම හේතුවෙන් පැය තුනකට පමණ පසුව එම සුනාමි අනතුරු ඇඟවීම ඉවත් කර ගැනීමට කටයුතු කෙරුණු අතර, ඇතැම් ප්රදේශවලින් මීටර 1 ට වඩා අඩු කුඩා සුනාමි රළ වාර්තා විය. මෙම සිදුවීමෙන් ඕස්ට්රේලියානු ප්රධාන භූමියට හෝ එහි පාලන ප්රදේශවලට කිසිදු තර්ජනයක් නොමැති බව ඕස්ට්රේලියානු සුනාමි මධ්යස්ථානය ද තහවුරු කර ඇත.
මෙම ප්රබල භූමිකම්පාවෙන් පසුව ඇති වූ පසුකම්පන සහ නායයෑම් හේතුවෙන් ප්රදේශයේ දෛනික ජන ජීවිතයට සහ සහන සේවාවලට දැඩි බාධා එල්ල වී තිබේ. නාගෙකෙයෝ වැනි දුෂ්කර ප්රදේශවලට ප්රවේශ වන ප්රධාන මාර්ග නායයෑම් හේතුවෙන් ඇහිරී ඇති අතර, එය සහන සේවකයන්ගේ ගමනාගමනයට බාධාවක් විය. රිච්ටර් මාපක 6.1 ක ප්රබලතාවයෙන් යුතු ප්රධාන පසුකම්පනයක් ඇතුළුව රිච්ටර් මාපක 5.5 ත් 5.9 ත් අතර අගයන් ගත් පසුකම්පන ගණනාවක්ම කලාපය පුරා වාර්තා වී ඇත. මීට අමතරව ප්රදේශ රැසක විදුලි බලය විසන්ධි වීම හේතුවෙන් සන්නිවේදන කටයුතු සහ ආපදා සහන මෙහෙයුම් වඩාත් සංකීර්ණ තත්ත්වයකට පත්ව තිබේ.
භූමිකම්පාවෙන් සිදු වූ ජීවිත හානි සහ තුවාල ලැබූවන් පිළිබඳ වාර්තා විවිධ මූලාශ්ර මගින් නිකුත් කෙරෙමින් පවතින අතර එම සංඛ්යාලේඛන තහවුරු කර ගනිමින් පවතී. මවුමේරේ (සික්කා) ප්රදේශයේ සෙවුම් හා මුදවාගැනීමේ නිලධාරීන් සඳහන් කරන්නේ වරාය ආසන්නයේ සිදු වූ නායයෑම් හා කඩා වැටීම්වලින් පුද්ගලයින් 20 දෙනෙකු පමණ මියගොස් ඇති අතර, 6 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති බවයි. තවත් කිහිප දෙනෙකු සුන්බුන් අතර සිරවී සිටින බවට ද වාර්තා වේ. නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරා පළාත් ආණ්ඩුකාර එමානුවෙල් මෙල්කියාඩෙස් ලකා ලෙනා ප්රකාශ කළේ නිදා සිටියදී ගොඩනැගිලි කඩා වැටීමෙන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් පස් දෙනෙකු මියගොස් ඇති බවත්, ඒ අතරින් දෙදෙනෙකු සික්කා හි ද තිදෙනෙකු මංගරායි හි ද වාර්තා වන බවත්ය. කෙසේ වෙතත්, ජාතික ආපදා කළමනාකරණ ආයතනය (BNPB) ආරම්භයේදී අවම මරණ සංඛ්යාවක් වාර්තා කරමින් තොරතුරු රැස්කිරීමේ නිරත විය.
භූමිකම්පාවේ කේන්ද්රයට ආසන්න ප්රදේශවලට සහ ෆ්ලෝරස් හි උතුරු වෙරළ තීරයට දැඩි දේපළ හානි සිදු වී ඇත. මවුමේරේ හි පිහිටි ලෝරන්ස් සායි (L. Say) වරාය පර්යන්තයේ කොන්ක්රීට් කොටස් කඩා වැටීම නිසා ජනතාව අතර දැඩි කලබලකාරී තත්ත්වයක් හටගත්තේය. නිවාස, පල්ලි, රාජ්ය ගොඩනැගිලි ඇතුළු ඉදිකිරීම් රැසක බිත්ති පිපිරී යාම සහ වහල කඩා වැටීම හේතුවෙන් ඒවා සම්පූර්ණයෙන් හෝ අර්ධ වශයෙන් විනාශ වී ඇත. පූර්වාරක්ෂක පියවරක් ලෙස රෝහල්වල ප්රතිකාර ලබමින් සිටි රෝගීන් ද එළිමහන් ස්ථාන වෙත ඉවත් කිරීමට පියවර ගැනුණි. නාගෙකෙයෝ ප්රදේශයෙන් පමණක් පුද්ගලයින් 2,000 ක් පමණ ඉවත් කර ඇති අතර, ගොඩනැගිලි ඩසන් ගණනකට හානි සිදු වී ඇති බව මූලික නිරීක්ෂණවලින් හෙළි වී තිබේ. USGS ඇස්තමේන්තුවලට අනුව ලක්ෂ 5 ත් මිලියන 1.5 ත් අතර ජනගහනයකට මෙම ප්රබල සෙලවීම සෘජුවම දැනී ඇත.
භූ විද්යාත්මකව බලන කල, ඉන්දුනීසියාව පිහිටා තිබෙන්නේ ඕස්ට්රේලියානු සහ සුන්ඩා භූ තැටි එකිනෙක හමුවන, අධික භූමිකම්පා සහ අග්නිපර්වත ක්රියාකාරීත්වයකින් යුතු පැසිෆික් ගිනි වලල්ල (Ring of Fire) කලාපයේය. මෙවර භූචලනය නොගැඹුරු තලයක සිදු වූ විපරීත (thrust) භූචලනයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. 1992 වසරේදී ද මෙම කලාපයේම රිච්ටර් මාපක 7.5 ත් 7.8 ත් අතර අගයක ප්රබල භූමිකම්පාවක් සහ විනාශකාරී සුනාමියක් සිදු විය. සහන කණ්ඩායම්, පොලිසිය සහ හමුදාව එක්ව සුන්බුන් අතර සිරවූවන් සෙවීමේ මෙහෙයුම් සහ හානි ඇගයීම් කටයුතු තවදුරටත් ඉදිරියට සිදු කරයි. පළාත වෙත ක්රියාත්මක ගුවන් ගමන්වලට ද බාධා එල්ල වී ඇති අතර, ලබුවාන් බාජෝ වැනි සංචාරක කලාපවල සිටින විදේශිකයන්ට සහ සංචාරකයින්ට අවධානයෙන් පසුවන ලෙස චීන කොන්සල් කාර්යාලය ඇතුළු විදේශ තානාපති කාර්යාල උපදෙස් දී ඇත.
