කෘත්රිම බුද්ධිය (AI) මගින් අපගේ දෛනික කටයුතු පහසු කරගැනීම මිනිසාගේ බුද්ධිමය හැකියාවන්ට සහ මොළයේ ක්රියාකාරීත්වයට අහිතකර ලෙස බලපෑ හැකි බව නවතම පර්යේෂණවලින් අනාවරණය වේ. චැට් ජීපීටී (ChatGPT) වැනි AI තාක්ෂණයන් මත අධික ලෙස යැපීම හඳුන්වනු ලබන්නේ 'සංජානන බාහිරකරණය' (cognitive offloading) ලෙස වන අතර, මෙම පුරුද්ද දිගුකාලීනව ඩිමෙන්ෂියා (dementia) රෝගය වැළඳීමේ අවදානම ඉහළ නැංවීමට හේතු විය හැකි බව විශේෂඥයෝ අනතුරු අඟවති.
මොළයේ නව සම්බන්ධතා ඇති කර ගැනීමේ හැකියාව හෙවත් නියුරෝප්ලාස්ටිසිටි (neuroplasticity) ගුණාංගය පවත්වා ගැනීම සඳහා මොළය නිරන්තරයෙන් අභියෝගාත්මක කාර්යයන්වල නිරත වීම අත්යවශ්ය වේ. එහෙත් AI තාක්ෂණය මගින් දුෂ්කර මානසික කාර්යයන් අප වෙනුවෙන්ම සිදු කිරීම හේතුවෙන් මොළයට ලැබිය යුතු එම ව්යායාමය අහිමි වී යාම බරපතල ගැටලුවකි.මෑතකදී සිදු කළ පර්යේෂණයකදී සිසුන් දෙපිරිසක් යොදාගෙන AI භාවිතය සහ මතක තබා ගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳව අධ්යයනයක් සිදු කරන ලදී. එහිදී AI උපකරණ භාවිත කළ සිසුන්ට වඩා සාම්ප්රදායික ක්රමවේද අනුගමනය කළ සිසුන් උගත් දෑ වඩා හොඳින් මතක තබාගෙන ඇති බවත්, ඔවුන්ගේ මොළයේ ක්රියාකාරීත්වය වැඩි බවත් නිරීක්ෂණය විය. විශේෂයෙන්ම AI මතම යැපුණු සිසුන්ගේ මොළයේ නිර්මාණශීලිත්වය සහ තොරතුරු සැකසීම සම්බන්ධ කොටස්වල ක්රියාකාරීත්වය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු මට්ටමක පැවතිණි. මාස කිහිපයකට පසු පැවැත්වූ පරීක්ෂණයකදී පෙනී ගියේ, AI භාවිත කළ සිසුන්ට තමන් මීට පෙර අධ්යයනය කළ දෑ පිළිබඳව මූලික අවබෝධයක් පවා නොතිබූ බවයි. මෙය සනාථ කරන්නේ අභියෝගාත්මක තොරතුරු තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කිරීම සහ ඒ සඳහා කාලය වැය කිරීම තුළින් තොරතුරු දිගුකාලීන මතකයේ තැන්පත් කර ගැනීමට මොළයට හැකි වන බවයි.
කැම්බ්රිජ් විශ්වවිද්යාලයේ සායනික ස්නායු මනෝවිද්යාඥවරියක වන මහාචාර්ය බාබරා සහාකියන් ඇතුළු විශේෂඥයන් පවසන්නේ මොළයේ සෛල සක්රීයව පවත්වා ගැනීම සඳහා නිරන්තරයෙන් මානසික අභියෝගවල නිරත වීම අත්යවශ්ය බවයි. දිනකට පැය හතක් පමණ කාලයක් AI තාක්ෂණය සමඟ ගනුදෙනු කරන පුද්ගලයන්ගේ මොළයේ ක්රියාකාරීත්වය අනාගතයේදී දුර්වල විය හැකි බවත්, එය සමාජ අන්තර්ක්රියා අඩු වීමක් සමඟ එක් වූ විට ඩිමෙන්ෂියා රෝගය වැළඳීමේ ඉඩකඩ වැඩි කරන බවත් ඔවුහු පෙන්වා දෙති. කෙසේ වෙතත්, තාක්ෂණය භාවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කළ යුතු නැති බවත්, අප කළ යුත්තේ එය ආධාරකයක් ලෙස මිස මොළයේ වැඩ කටයුතු පූර්ණ වශයෙන් පවරා දෙන ආධාරකයක් (crutch) ලෙස භාවිතා නොකිරීම බවත් විශේෂඥයන්ගේ අවධාරණයයි.