ත්රිකුණාමලය සහීරා විද්යාලයේ මුස්ලිම් ශිෂ්යාවන් හැත්තෑ දෙනෙකුගේ පමණ 2024 වසරේ පවත්වන ලද අධ්යයන පොදු සහතික පත්ර උසස් පෙළ විභාග ප්රතිඵල අත්හිටුවීමට ගෙන තිබූ තීරණය මඟින් ඔවුන්ගේ මූලික මිනිස් අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වී ඇති බව ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව තීන්දු කර තිබේ. හිටපු විභාග කොමසාරිස් ජනරාල්වරයා විසින් ගන්නා ලද මෙම ක්රියාමාර්ගයට එරෙහිව අංක HRC/SUO-MOTU/02/2024 යටතේ විභාග කරන ලද පැමිණිල්ලකට අදාළව කොමිසම විසින් මෙම නිර්දේශ නිකුත් කර ඇත.
අදාළ ශිෂ්යාවන් විභාග ශාලාව තුළදී කන් වැසෙන සේ ආගමික ඇඳුම් ඇඳ සිටීම හේතුවෙන් විභාග නීති උල්ලංඝනය කර ඇති බවට එල්ල වූ චෝදනා මත පදනම්ව එවකට මෙම ප්රතිඵල අත්හිටුවීමට විභාග බලධාරීන් පියවර ගෙන තිබුණි.මෙසේ විභාගයට පෙනී සිටි සියලුම සිසුවියන් මුස්ලිම් ජාතික තරුණියන් වන අතර, ඔවුන් තම ආගමික විශ්වාසයන් හා චාරිත්රවලට අනුව ලිහිල් සාලුවක් (shawl) හිසෙහි පැළඳ සිට ඇත. කෙසේ වුවද, විභාග නීති රීතිවලට අනුව අපේක්ෂකයන්ගේ කන් පැහැදිලිව දෘශ්යමාන විය යුතු බැවින් මෙම ඇඳුම් විලාසිතාව විභාග රෙගුලාසි උල්ලංඝනය කිරීමක් බව විභාග දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන්ගේ ස්ථාවරය වී තිබුණි. මෙම ගැටලුව මුල් අවස්ථාවේදීම සමථයකට පත් කර ගැනීම සඳහා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව විභාග දෙපාර්තමේන්තුව සමඟ මැදිහත් වී කටයුතු කළ අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස පසුව අදාළ සිසුවියන්ගේ ප්රතිඵල මුදාහැරීමටත්, ප්රතිඵල නැවත සමීක්ෂණය සඳහා ඉල්ලුම් කිරීමටත් ඔවුන්ට අවස්ථාව සලසා දීමට කටයුතු කෙරිණි.
කෙසේ වෙතත්, මේ සම්බන්ධයෙන් දීර්ඝ හා පූර්ණ විමර්ශනයක් පැවැත්වූ මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව අනාවරණය කරගෙන ඇත්තේ සිසුවියන් විසින් විභාග නීති උල්ලංඝනය කර ඇති බව ඔප්පු කිරීමට විභාග දෙපාර්තමේන්තුව අපොහොසත් වී ඇති බවයි. විභාග මධ්යස්ථාන භාරව කටයුතු කළ නිලධාරීන් ලබාදුන් සාක්ෂිවලට අනුව, සිසුවියන් පැළඳ සිටි ආගමික ඇඳුම මඟින් ඔවුන්ගේ කන් නිරීක්ෂණය කිරීමට කිසිදු බාධාවක් සිදුව නොමැති බව තහවුරු වී තිබේ. එසේම, මෙම සිසුවියන්ගේ ප්රතිඵල අත්හිටුවීමට මත්තෙන්, ඔවුන් අතින් නීති උල්ලංඝනය වීමක් සිදුව තිබේද යන්න සොයා බැලීම සඳහා විභාග දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කිසිදු විධිමත් පූර්ව පරීක්ෂණයක් පවත්වා නොමැති බවද කොමිසම නිරීක්ෂණය කර ඇත.
තම අවසන් නිගමනය ප්රකාශයට පත් කරමින් ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව පෙන්වා දෙන්නේ විභාග දෙපාර්තමේන්තුවේ මෙම ක්රියාව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මඟින් සහතික කර ඇති සිසුවියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් සෘජුවම පාදක කරගත් උල්ලංඝනය කිරීමක් බවයි. විශේෂයෙන්ම ව්යවස්ථාවේ 10 වැනි සහ 14(1)(e) වගන්ති යටතේ එන ආගමික නිදහස මෙන්ම, 12(1) සහ 12(2) වගන්ති මඟින් තහවුරු කර ඇති සමානත්වයේ සහ වෙනස් කොට සැලකීමෙන් වැළකීමේ අයිතිය මෙහිදී උල්ලංඝනය වී ඇතැයි කොමිසම ප්රකාශ කරයි. සිසුවියන් තමන් විශ්වාස කරන ආගම හෝ ඇදහීම ප්රකාශ කිරීමට ඇති අයිතිය සීමා කිරීම සඳහා ගත් මෙම පියවර අනවශ්ය, අසමානුපාතික මෙන්ම අසාධාරණ සීමා පැනවීමක් බව මානව හිමිකම් කොමිසමේ ස්ථාවරය වී තිබේ.
මෙම පසුබිම තුළ, අදාළ අත්තනෝමතික තීරණය ගැනීමට හේතු වූ කරුණු, ඒ සඳහා බාහිර නිලධාරීන්ගේ මැදිහත්වීමක් සිදුවූයේද යන්න සහ විභාග දෙපාර්තමේන්තුව වෙත කිසියම් වැරදි තොරතුරක් සපයා තිබුණේද යන්න පිළිබඳව පූර්ණ හා අපක්ෂපාතී පරීක්ෂණයක් පවත්වන ලෙස මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව නිර්දේශ කර ඇත. එහිදී කිසියම් වරදක් හෝ අනිසි චේතනාවක් ඔප්පු වුවහොත් වගකිවයුත්තන්ට එරෙහිව විනයානුකූල පියවර ගත යුතු බවද අවධාරණය කෙරේ. මීට අමතරව, සිසුන්ගේ අයිතිවාසිකම් සීමා වන අයුරින් ආගමික ඇඳුම් වැරදි ලෙස අර්ථකථනය නොකිරීමට වගබලා ගැනීම සඳහා විභාග බලධාරීන් වෙත පැහැදිලි මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කරන ලෙසද, කන් පෙනෙන සේ පළඳින ලිහිල් සාලු වැනි සුදුසු ආගමික ඇඳුම් සඳහා නිසි අනුමැතිය සහ ඉඩකඩ ලබාදීමට කටයුතු කරන ලෙසද කොමිසම ඉල්ලා සිටී.
අනාගතයේදී මෙවැනි අනවශ්ය ගැටුම් සහ අර්බුදකාරී තත්ත්වයන් මඟහරවා ගැනීම සඳහා විභාග ශාලා නිරීක්ෂකයන් අනුයුක්ත කිරීමේ ක්රියාවලිය ප්රතිසංස්කරණය කළ යුතු බවද මානව හිමිකම් කොමිසම වැඩිදුරටත් නිර්දේශ කර තිබේ. ඒ අනුව, විභාග මධ්යස්ථාන සඳහා ප්රමාණවත් පරිදි කාන්තා නිරීක්ෂකවරියන් මෙන්ම දෙමළ භාෂාව කථා කරන විභාග නිරීක්ෂකයන් පත් කිරීමට විධිමත් පියවර ගත යුතු බව කොමිසම පෙන්වා දෙයි.