ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර පසුගිය ජුනි මාසයේදී ඇති කරගත් අතුරු සටන් විරාම එකඟතාව මුළුමනින්ම බිඳ වැටෙමින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව ගැටුම් දරුණු ලෙස උග්ර වී තිබේ. පසුගිය පැය 24 ක කාලය තුළ ඇමෙරිකානු මධ්යම බලඇණිය (CENTCOM) විසින් ඉරානයේ බුෂෙහ්ර්, බන්ඩර් අබ්බාස්, චබහාර් ඇතුළු වෙරළබඩ සහ මිලිටරි මර්මස්ථාන ඉලක්ක කර ගනිමින් දැවැන්ත ගුවන් හා නාවික ප්රහාර මාලාවක් දියත් කර ඇත.
මෙම ප්රහාර සඳහා ප්රහාරක ජෙට් යානා සහ ඩ්රෝන යානාවලට අමතරව ප්රථම වරට 'කෝසෙයාර්' නමැති නියමුවන් රහිත මතුපිට යාත්රා ද යොදාගෙන බන්ඩර් අබ්බාස් නාවික කඳවුරේ සබ්මැරීන නඩත්තු අංශයකට ප්රහාර එල්ල කර තිබේ. ඉරානයේ ප්රහාරක හැකියාවන් අඩපණ කිරීම මෙහි අරමුණ බව පවසන ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්, මේ පිළිබඳව කොංග්රස් මණ්ඩලය ද නිල වශයෙන් දැනුවත් කර ඇත.මෙම දරුණු ප්රහාර රැල්ලට ආසන්නතම හේතුව වූයේ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ ඕමාන් මුහුදු සීමාවේදී එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයට සම්බන්ධ 'මොම්බාසා' සහ 'අල් බහියා' යන තෙල් නැව් දෙකට ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) විසින් ක්රෲස් මිසයිල ප්රහාර එල්ල කිරීමයි. මෙම ප්රහාරයෙන් නැව්වල ගින්නක් හටගත් අතර ඉන්දියානු ජාතික නැවියෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව තවත් අට දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත. ඉරානය පවසන්නේ අදාළ නැව් අනතුරු ඇඟවීම් නොසලකා තහනම් කලාපයකට ඇතුළු වූ බැවින් මෙම පියවර ගත් බව වුවද, මෙමඟින් ජුනි මාසයේ ඇති කරගත් සාම ගිවිසුමේ ඉතිරි කොටස් ද අහෝසි වී ගොස් තිබේ.
ඇමෙරිකානු ප්රහාරයන්ට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය බහරේන්, කුවේට්, කටාර්, ඕමාන් සහ ජෝර්දාන් යන රටවල පිහිටි ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරු ඉලක්ක කර ගනිමින් මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර මාලාවක් දියත් කර ඇත. බහරේනයේ ජුෆෙයාර් සහ ෂීක් ඊසා කඳවුරුවල සිරස්තල නලා නාද වූ අතර කුවේටයේ කැම්ප් අරිෆ්ජාන් සහ අලි අල් සලෙම් ගුවන් කඳවුරු වෙත ද ප්රහාර එල්ල විය. කටාර් සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය විසින් සමහර ඉරාන මිසයිල බිම හෙළා ඇති අතර, ඇමෙරිකානු පාර්ශවයෙන් විශාල ජීවිත හානි වාර්තා වී නොමැති වුවද තම ප්රහාරවලින් ඇමෙරිකානු රේඩාර් සහ ඉන්ධන ගබඩාවලට දැඩි හානි සිදු වූ බව ඉරාන මාධ්ය ප්රකාශ කරයි.
මේ අතර, ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ඉරාන වරායන් සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ ගමනාගමනය අවහිර කරමින් සම්පූර්ණ නාවික සම්බාධක පැනවීමට නියෝග කර තිබේ. තමන් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ ප්රධාන භාරකරු ලෙස හඳුන්වා දුන් ට්රම්ප්, අනෙකුත් රටවලට එහි නිදහස් ගමනාගමනයට ඉඩ දෙන මුත් ඉරානය මුළුමනින්ම අවහිර කරන බව ප්රකාශ කළේය. එසේම, ඇමෙරිකාවේ ආරක්ෂක පිරිවැය පියවා ගැනීම සඳහා සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නැව්වල භාණ්ඩ වටිනාකමෙන් සියයට 20 ක බද්දක් අය කිරීමට ද ට්රම්ප් යෝජනා කර ඇති අතර, මෙය ජාත්යන්තර නාවික නිදහස පිළිබඳ සම්ප්රදායන් උඩුයටිකුරු කරන්නකි.
කලාපීය ආතතිය තවදුරටත් උග්ර කරමින්, රුසියාවට අයත් 'ඩූම්ස්ඩේ' (Doomsday) නොහොත් විපතකදී අණදෙන පියාඹන ක්රෙම්ලිනය ලෙස හැඳින්වෙන Tu-214PU විශේෂ ගුවන් යානය මොස්කව් සිට ටෙහෙරාන් බලා පියාසර කර තිබේ. කැස්පියන් මුහුද හරහා සිදුවූ මෙම රහසිගත ගුවන් ගමන පිළිබඳව රුසියාව හෝ ඉරානය නිල ප්රකාශයක් කර නැතත්, ඇමෙරිකානු ප්රහාර හමුවේ රුසියාව සහ ඉරානය අතර පවතින සන්නද්ධ සහයෝගීතාව ප්රදර්ශනය කිරීමක් සහ රුසියානු උපදේශක සහාය දැක්වීමක් ලෙස විචාරකයෝ මෙය හඳුන්වති.
මෙම යුදමය වාතාවරණය සහ සම්බාධක පැනවීම හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ගණන් සීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර බ්රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 79 ත් 84 ත් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ නාවික ගමනාගමනය සියයට 70 කින් පමණ පහත වැටී ඇති අතර, රක්ෂණ ගාස්තු සහ නැව් වෙනත් මාර්ග වෙත යොමු කිරීමේ පිරිවැය ද ඉහළ ගොස් තිබේ. සමුද්ර සන්ධිය විවෘතව පවතින බව ඇමෙරිකාව පැවසුවද, ඉරානය ඇතැම් කොටස් වසා දමා ඇති බව ප්රකාශ කිරීම නිසා ගෝලීය බලශක්ති ක්ෂේත්රය දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇත.
පසුගිය පැය 24 තුළ සිදුවූ ප්රහාරවලින් බන්ඩර්-ඊ මහ්ෂහ්ර් ජල පවිත්රාගාරයේ සේවකයෙකු ඇතුළු ඉරාන වැසියන් සහ මිලිටරි සාමාජිකයින් කිහිපදෙනෙකු මියගොස් තවත් පිරිසක් තුවාල ලබා ඇති බව ඉරාන රාජ්ය මාධ්ය වාර්තා කරයි. මේ අතර ඉරාන ඒකාබද්ධ හමුදා අණදෙන මූලස්ථානය ගල්ෆ් කලාපයේ රටවලට දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කරමින් කියා සිටින්නේ, ඇමෙරිකාවට සහාය දෙන ඕනෑම රටක් තමන්ට එරෙහිව යුද ප්රකාශ කළ රටක් ලෙස සලකා ප්රහාර එල්ල කරන බවයි. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය තම නැව්වලට එල්ල වූ ප්රහාරයට ප්රතිචාර දැක්වීමේ අයිතිය තබාගෙන ඇති අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව දැඩි කනස්සල්ල පළ කරමින් වහාම රාජ්ය තාන්ත්රික විසඳුමකට එළඹෙන ලෙස දෙපාර්ශවයෙන්ම ඉල්ලා සිටී.
