2026 ජූලි 28 වන දින ජපානයේ නිරිතදිග කියූෂූ දූපතේ කුමමොටෝ ප්රාන්තයේ උටෝ/උකි ප්රදේශය ආසන්නයේ ප්රබල භූමිකම්පාවක් සිදුවිය. ජපාන කාලගුණ විද්යා නියෝජිතායතනය (JMA) විසින් මෙම භූමිකම්පාව රික්ටර් මාපක 7.1 ක ප්රබලතාවයකින් සටහන් කළ අතර, ඇමරිකානු භූ විද්යාත්මක සමීක්ෂණ ආයතනය (USGS) එය Mw 6.8 ක් ලෙස වාර්තා කර ඇත.
කිලෝමීටර් 10 ක පමණ නොගැඹුරු ගැඹුරක සිදුවූ මෙම විපත, 2016 වසරේදී කුමමොටෝ හි සිදුවූ දරුණු භූමිකම්පාවලට හේතු වූ හිනාගු විද්යුත් විදාරණ කලාපයට (Hinagu Fault zone) අයත් තිරස් චලන විදාරණයකට සම්බන්ධ එකකි. උකි සහ හිමකාව ප්රදේශවල මෙය ජපානයේ 'ෂින්ඩෝ' තීව්රතා මාපකයේ උපරිම මට්ටම වන 7 ලෙස සටහන් වූ අතර, මිනිසුන්ට සිටගැනීමට පවා නොහැකි වන එම මට්ටමේදී ගොඩනැගිලිවලට දරුණු හානි සිදුවේ. කුමමොටෝ නගරය, යට්සුෂිරෝ, උටෝ, මෂිකි ඇතුළු ප්රදේශ රැසක තීව්රතාව 6+ ලෙස සටහන් වූ අතර කියූෂූ දූපත පුරා සහ අසල්වැසි ප්රාන්තවලට ද භූකම්පනය තදින් දැනී තිබේ.ජූලි 29 වන දින ජපාන අගමැතිනි සානායේ ටකායිචි තහවුරු කළේ මියගිය සංඛ්යාව 13 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. මෙම තත්ත්වය කාලය සමග කෙරෙන තරගයක් ලෙස හැඳින්වූ අගමැතිනිය, සුන්බුන් අතර තවමත් පිරිසක් සිරවී සිටින බැවින් ඔවුන් බේරාගැනීමට හැකි සියලුම රාජ්ය සම්පත් යොදවන බව ප්රකාශ කළාය. කුමමොටෝ ප්රාන්තයේ විශාලතම වෙළඳ සංකීර්ණය වන, වෙළඳසැල් 200 කට ආසන්න ප්රමාණයකින් සමන්විත කෂිමා නගරයේ 'ඊඕන් මාල්' (Aeon Mall) සංකීර්ණයට මෙම භූමිකම්පාවෙන් දරුණුතම හානිය සිදු විය. ආරම්භක කම්පනයෙන් පසු පාරිභෝගිකයින් සහ සේවකයින් ඉවත් කරනු ලැබූ අතර, ඊට පැයකට පමණ පසුව ගෑස් කාන්දුවක් නිසා යැයි සැක කෙරෙන ප්රබල පිපිරීමක් එහි සිදුවිය. එම පිපිරීමෙන් ගොඩනැගිල්ලේ දෙවන මහල අර්ධ වශයෙන් කඩා වැටී, පිටත බිත්ති විනාශ වී, යකඩ බාල්ක එළියට පැමිණි අතර සුන්බුන් රථ ගාල පුරා විසිරී ගියේය.
එම වෙළඳ සංකීර්ණයේදී විසිවන වියෙහි පසුවූ තරුණියන් දෙදෙනෙකු මියගොස් ඇති බව තහවුරු වූ අතර බුධදා අලුයම වන විට සුන්බුන් අතරින් පුද්ගලයින් අටදෙනෙකු මුදා ගැනීමට සහන කණ්ඩායම් සමත් විය. මුලදී සේවකයින් 20-30 අතර සංඛ්යාවක් අතුරුදහන්ව සිටින බව වාර්තා වූවත් පසුව එම සංඛ්යාව අඩු බව හෙළි වූ නමුත් පසුකම්පන සහ ගොඩනැගිල්ලේ අවදානම් තත්ත්වය හමුවේ සෙවීම් තවදුරටත් ක්රියාත්මක වේ. පිපිරීමට පෙර පුද්ගලයින් 200 ක් පමණ රථගාල වෙත ඉවත් කර තිබූ අතර, 2016 භූමිකම්පාවෙන් සිදුවූ හානි පිළිසකර කිරීමෙන් පසු මෙම වෙළඳ සංකීර්ණය නැවත විවෘත කර තිබුණේ 2026 ජූනි 13 වන දිනදීය. මීට අමතරව යට්සුෂිරෝ හි පිහිටි නිපොන් පේපර් ඉන්ඩස්ට්රීස් (Nippon Paper Industries) කර්මාන්තශාලාවේ දුම්කවාටයක් කඩා වැටීමෙන් සේවකයින් රැසක් සිරවූ අතර, සේවකයින් හත්දෙනෙකු පමණ අතුරුදහන්ව සිටි බවත් ඇතැමුන් බරපතල තුවාල ලබා හෘදයාබාධිත තත්ත්වයෙන් පසුවූ බවත් වාර්තා විය.
මෙම ව්යසනයෙන් නිවාස රැසක් කඩා වැටී මිනිසුන් සිරවූ අතර, ගිනිගැනීම්, මාර්ග සහ පාලම්වලට හානි සිදු විය. 2016 දී හානියට පත්ව තවමත් ප්රතිසංස්කරණය වෙමින් පැවති කුමමොටෝ බලකොටුවේ ගල් බැමි ද කඩා වැටී ඇති අතර යට්සුෂිරෝ දුම්රිය ස්ථානයේදී දුම්රියක් ද පීලි පැන්නාය. රෝහල් මගින් අස්ථි බිඳීම්, පිලිස්සුම් සහ අනෙකුත් තුවාල ලැබූ සිය ගණනකට ප්රතිකාර ලබා දුන් අතර එක් පහසුකමකින් පමණක් රෝගීන් 80 කට වැඩි පිරිසකට උපකාර කර ඇත. සෙල්සියස් අංශක 34 ක පමණ අධික උෂ්ණත්වය හමුවේ සෞඛ්ය මධ්යස්ථාන දැඩි දුෂ්කරතා මධ්යයේ ක්රියාත්මක වූ අතර, පවුල් 36,000 සිට 48,000 දක්වා ප්රමාණයකට විදුලිය විසන්ධි විය. කුමමොටෝ සහ නාගසාකි ප්රදේශවල ජනතාව ඇතුළුව 260,000 කට ආසන්න පිරිසකට ඉවත් වන ලෙස උපදෙස් දුන් අතර දහස් ගණනක් සහන මධ්යස්ථානවල රැකවරණය ලැබූහ. ප්රවාහන ක්ෂේත්රයේදී කියූෂූ ෂින්කාන්සෙන් සහ ප්රාදේශීය දුම්රිය ධාවනය අත්හිටුවූ අතර, කුමමොටෝ ගුවන්තොටුපළ තාවකාලිකව වසා දමා ගුවන් ගමන් රැසක් අවලංගු කෙරිණි.
කාර්මික අංශයෙන් සෝනි, ටෝකියෝ ඉලෙක්ට්රෝන්, හොන්ඩා සහ ටොයෝටා ආයතනවල කියූෂූ පහසුකම්වල මෙහෙයුම් පූර්වාරක්ෂාවක් ලෙස අත්හිටුවූ අතර ටීඑස්එම්සී (TSMC) ආයතනයේ සේවකයින් ද තාවකාලිකව ඉවත් කෙරිණි. ආසන්නයේ පිහිටි න්යෂ්ටික විදුලි බලාගාරවල කිසිදු අසාමාන්යතාවයක් වාර්තා නොවූ අතර, අරියාකේ සහ යට්සුෂිරෝ මුහුදු ප්රදේශ සඳහා නිකුත් කළ කෙටි කාලීන සුනාමි අනතුරු ඇඟවීම පසුව ඉවත් කරගන්නා ලදී. ගුරුත්වාකර්ෂණ ත්වරණය 1.7 g දක්වා ඉහළ අගයක් ගත් මෙම භූමිකම්පාවෙන් පසු නායයාම් සහ ප්රබල පසුකම්පන ඇතිවිය හැකි බවට සතියක කාලයකට උපදෙස් නිකුත් කර ඇත. ජපාන ආත්මආරක්ෂක බලකායේ (SDF) දහස් ගණනක පිරිසක්, පොලිසිය, ගිනි නිවන භටයින් සහ හදිසි සහන සේවකයින් එක්ව වෙළඳ සංකීර්ණය අවධානයට ලක් කරමින් අඛණ්ඩව මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් සිදුකරන අතර ගුවන් හමුදා යානා මගින් හානි තක්සේරු කර ආහාර හා ජලය බෙදා හරිනු ලබයි. පැසිෆික් 'ගිනි වලල්ල' (Ring of Fire) කලාපයේ පිහිටි මෙම ප්රදේශයේ 2016 දී ද පුද්ගලයින් 270 කට ආසන්න පිරිසකට දිවි අහිමි කරමින් භූමිකම්පා සිදුවූ අතර ජපානයේ දැඩි ගොඩනැගිලි නීති තිබියදීත්, නොගැඹුරු මට්ටම, අධික කම්පනය සහ වෙළඳ සංකීර්ණයේ සිදුවූ පිපිරීම මෙම විනාශයේ බරපතලකම වැඩි කිරීමට හේතු වී ඇත.
