කොන්ගෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජයේ (DRC) ඉටූරි පළාතේ මොන්ග්බ්වාලු සෞඛ්ය කලාපය කේන්ද්ර කරගනිමින් 2026 වසරේ මැද භාගයේදී මතු වූ දරුණු ඉබෝලා වසංගත තත්ත්වය හේතුවෙන් එරට පෙරටුගාමී සෞඛ්ය සේවකයන් දැඩි පීඩනයකට ලක්ව සිටී. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය විසින් ජාත්යන්තර සැලකිල්ලට භාජනය විය යුතු මහජන සෞඛ්ය හදිසි තත්ත්වයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කර ඇති මෙම වසංගතය, කොන්ගෝ රාජ්යයෙන් වාර්තා වන 17 වන ඉබෝලා ව්යාප්තිය වන අතර එය ‘බුන්ඩිබුග්යෝ’ (Bundibugyo) නැමැති වෛරස් ප්රභේදය මගින් ව්යාප්ත වේ.
මේ වන විට මොන්ග්බ්වාලු සීමාවෙන් ඔබ්බට ගොස් රුවන්පාරා සහ බුනියා වැනි ප්රදේශ කරාද වෛරසය ව්යාප්ත වී ඇති අතර, ජූනි මාසයේ අග භාගය වන විට ස්ථිර කරන ලද ආසාදිතයන් සංඛ්යාව 896 ත් 1,224 ත් අතර ඉහළ අගයක් ගෙන තිබේ. එමෙන්ම ඉබෝලා ආසාදනය වීමෙන් තහවුරු වූ මරණ සංඛ්යාව 232 ත් 323 ත් අතර ප්රමාණයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර සමස්ත මරණ අනුපාතය සියයට 26ක් පමණ වේ.මෙම වසංගත තත්ත්වය වසරේ මුල් භාගයේ එනම් පෙබරවාරි සහ අප්රේල් මාස අතර කාලයේදීම ආරම්භ වන්නට ඇතැයි සැක කෙරෙන අතර, රන් පතල් කැණීම් බහුලව සිදුවන සහ සංක්රමණික ජනගහනය ඉහළ මට්ටමක පවතින කලාපයක් වීම හේතුවෙන් රෝගය ශීඝ්රයෙන් පැතිර ගියේය. දුර්වල සනීපාරක්ෂක පහසුකම්, ජනාකීර්ණ සරණාගත කඳවුරු සහ රෝගීන් කල්තියා හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වීම මෙම ව්යසනය තීව්ර කිරීමට හේතු විය. උණ, ශරීරයේ වේදනාව, අධික විඩාව, වමනය සහ ඇතැම් අවස්ථාවලදී සිදුවන අභ්යන්තර හෝ බාහිර ලේ ගැලීම් වැනි රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන මෙම වෛරසයට ගොදුරු වන රෝගීන් ඉතා වේගයෙන් අසාධ්ය තත්ත්වයට පත් වේ. දැනට රෝගීන් ඇසුරු කරන්නන් සොයා ගැනීම, විමධ්යගත රසායනාගාර හරහා පරීක්ෂණ කටයුතු පුළුල් කිරීම සහ තාවකාලික සෞඛ්ය කූඩාරම් තුළ ප්රතිකාර මධ්යස්ථාන පිහිටුවීම වැනි පියවර ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය, යුනිසෙෆ් සහ දේශසීමා නොමැති වෛද්යවරුන්ගේ සංවිධානය (MSF) වැනි ආයතන එක්ව ක්රියාත්මක කරමින් සිටී.
මෙම සටනේ පෙරමුණේ සිටින සෞඛ්ය ක්රියාකාරීන් මුහුණ දෙන අභියෝග අතිශය බියකරුය. පීපීඊ (PPE) ආරක්ෂිත ඇඳුම් කට්ටලවලින් සැරසී සමක කලාපීය අධික උෂ්ණත්වය මධ්යයේ විවේකයකින් තොරව දිවා රෑ වෙහෙසෙන ඔවුන් අතරින් සේවකයන් අසූවකට ආසන්න පිරිසකට දැනටමත් වෛරසය ආසාදනය වී තිබේ. මොන්ග්බ්වාලු මහා රෝහලේ වෛද්ය අධ්යක්ෂ වෛද්ය රිචඩ් ලොකුඩු සහ ඔහුගේ සගයන් පවසන්නේ මෙවැනි මාරාන්තික අවදානමක් මැද සේවය කළද තමන්ට නිසි දීමනාවක් හෝ වන්දි මුදලක් නොලැබෙන බවයි. සෙසු සගයන්ට අත් වූ ඉරණම තමන්ටද අත් වේදැයි යන බිය සහ මූල්යමය අනාරක්ෂිතභාවය ඔවුන් දැඩි මානසික ආතතියකට ඇද දමා ඇත. මීට අමතරව, ආසාදනය පාලනය කිරීමේ අවම පහසුකම් යටතේ සේවය කිරීමට සිදුවීම සහ මියගිය පිරිස් ආරක්ෂිතව භූමදානය කිරීමේදී ප්රාදේශීය වැසියන්ගෙන් එල්ල වන ප්රචණ්ඩකාරී ප්රහාරයන් නිසා සෞඛ්ය සේවකයන්ගේ ජීවිත බරපතළ අනතුරකට ලක්ව තිබේ.
වසංගතය පාලනය කිරීමට ඇති ලොකුම බාධකය වී ඇත්තේ සමාජය තුළ පවතින වැරදි මත සහ අවිශ්වාසයයි. ඉබෝලා යනු ගොතන ලද මුසාවක් බවත්, එය රජය හෝ විදේශීය බලවේග විසින් තම ඉඩම් සහ සම්පත් කොල්ලකෑමට දියත් කළ කුමන්ත්රණයක් බවත් විශ්වාස කරන පිරිස් රෝහල් වෙත පැමිණීම ප්රතික්ෂේප කරති. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ප්රතිකාර කූඩාරම් ගිනිබත් කිරීම සහ මියගිය ඥාතීන්ගේ දේහයන් බලහත්කාරයෙන් පැහැරගෙන ගොස් සාම්ප්රදායික අනාරක්ෂිත ක්රමවලට භූමදාන කිරීම වැනි සිදුවීම් වාර්තා වේ. දේශපාලන අස්ථාවරත්වය, සන්නද්ධ ගැටුම් සහ මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවක් අවතැන් වී සිටීම මෙම මානුෂීය අර්බුදය තවත් සංකීර්ණ කර ඇත. අසල්වැසි උගන්ඩාව වැනි රටවලටද වෛරසය ව්යාප්ත වීමේ අවදානමක් පවතින බැවින් ඇමරිකානු ආධාර සහ ජාත්යන්තර ප්රතිපාදන යොදවමින් පරීක්ෂණ කටයුතු වේගවත් කිරීමට පියවර ගෙන ඇතත්, පවතින අනාරක්ෂිත වටපිටාව හේතුවෙන් සහන සේවා අඩාල වී තිබේ.
කොන්ගෝ රාජ්යයේ මෙම ඛේදවාචකය ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලටද පොදු සෞඛ්ය කළමනාකරණය පිළිබඳ වැදගත් පාඩම් රැසක් කියා දෙයි. කොවිඩ්-19 සහ ඩෙංගු වැනි වසංගත හමුවේ ශ්රී ලංකාවේ වෛද්යවරුන්, හෙදියන් සහ මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරුන් ඇතුළු පෙරටුගාමී සේවකයන් විශාල පීඩනයකට ලක් වූ අතර, ඔවුන්ගේ මානසික සුවතාවය, සාධාරණ දීමනා සහ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම අඛණ්ඩ සෞඛ්ය සේවාවක් පවත්වා ගැනීමට අත්යවශ්ය සාධකයක් බව මෙයින් පැහැදිලි වේ. එමෙන්ම සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ පැතිර යන ව්යාජ තොරතුරු හේතුවෙන් මහජනතාව තුළ ඇති වන අවිශ්වාසය පිටුදැකීම සඳහා ආගමික සහ ප්රජා නායකයන් සම්බන්ධ කරගනිමින් විනිවිදභාවයකින් යුත් සන්නිවේදනයක් ගොඩනැගීමේ වැදගත්කම මෙමගින් පසක් කර දෙයි. කල්තියා රෝග හඳුනාගැනීමේ පද්ධති ශක්තිමත් කිරීම සහ ජනතා විශ්වාසය දිනාගැනීම මගින් වසංගත තත්ත්වයන් වළක්වා ගැනීමටත්, එමගින් සංචාරක ව්යාපාරය ඇතුළු ආර්ථික ක්ෂේත්රයන්ට සිදුවන හානිය අවම කර ගැනීමටත් ශ්රී ලංකාවට හැකියාව ලැබේ.
