මිනිසුන් මදුරුවන්ගෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා ලොව පුරා බහුලව ස්ප්රේ කර භාවිතා කරන මදුරු විකර්ෂක දියර වර්ග, ආහාර ඇති බවට සංඥාවක් ලෙස හඳුනා ගැනීමට මදුරුවන්ට ඉගෙන ගත හැකි බව නවතම පර්යේෂණයකින් හෙළි වී තිබේ. ඩීට් (Deet - N,N-diethyl-meta-toluamide) නම් රසායනිකය අඩංගු මෙම විකර්ෂක මගින් මදුරුවන් පලවා හැරීම වෙනුවට, යම් අවස්ථාවලදී ඔවුන් ඒ වෙත ආකර්ෂණය වීමේ හැකියාවක් පවතින බව පර්යේෂකයන් විසින් පෙන්වා දී ඇත.
ඩෙංගු, ජපන් එන්සෙෆලයිටිස්, මැලේරියාව සහ සිකා වැනි මාරාන්තික රෝග පැතිරීම වළක්වා ගැනීම සඳහා එක්සත් රාජධානියේ සෞඛ්ය ආරක්ෂක ඒජන්සිය පවා 50% ක් ඩීට් අඩංගු නිෂ්පාදන භාවිතය නිර්දේශ කරන පසුබිමක මෙම සොයාගැනීම අතිශය වැදගත් වේ.පැව්ලොව්ගේ සුනඛයන් (Pavlov's dogs) සීනුවක නාදය ආහාර සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට ඉගෙන ගත්තාක් මෙන්, මදුරුවන් ද ඩීට් වල සුවඳ රුධිර වේලක් ලබා ගැනීමේ අවස්ථාවක් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට ඉගෙන ගන්නා බව පර්යේෂකයෝ පවසති. ප්රංශයේ ටුවර්ස් විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය ක්ලෝඩියෝ ලැසාරිට අනුව, මෙතෙක් කල් විශ්වාස කළේ මදුරු විකර්ෂක ක්රියාත්මක වන්නේ ඒවායේ ඇති විෂ සහිත බව, අප්රසන්න බව හෝ මදුරුවන්ට මිනිසුන් හඳුනා ගැනීමේ හැකියාව අවහිර කිරීම වැනි රසායනික ගුණාංග මත පමණක් බවයි. එහෙත් මදුරුවන්ගේ මෙම ප්රතිචාරය ඔවුන්ගේ අත්දැකීම් මත වෙනස් විය හැකි බව මෙමගින් තහවුරු වී ඇති අතර, එය විකර්ෂක පිළිබඳව පවතින අවබෝධයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති කරනු ලබයි.
'Journal of Experimental Biology' සඟරාවේ ප්රකාශයට පත් කර ඇති මෙම අධ්යයනයට අනුව, පර්යේෂකයන් මුලින්ම නිරීක්ෂණය කර ඇත්තේ කොටු කරන ලද මදුරුවන් ඔවුන්ට ළඟා විය හැකි දුරකින් තැබූ උණුසුම් රුධිරය සහිත බෑගයක් සපා කෑමට උත්සාහ කරන ආකාරයයි. එහිදී ඩීට් සුවඳට නිරාවරණය වෙමින් උණුසුම් රුධිරය ලබා ගත් මදුරුවන්ගෙන් 60% ක්, පසුව ඩීට් වලට පමණක් නිරාවරණය කළ විට ද සපා කෑමට උත්සාහ කර තිබේ. මෙය පෙර පුහුණුවක් ලබා නොදුන් මදුරුවන්ගෙන් 17% ක් ද, පෙර ඩීට් වලට පමණක් නිරාවරණය වූවන්ගෙන් 13% ක් ද, ඩීට් නොමැතිව රුධිරය පමණක් ලබා ගත් මදුරුවන්ගෙන් 17% ක් ද, සහ රුධිරයට හා ඩීට් යන දෙකටම (නමුත් එකම අවස්ථාවක නොවේ) නිරාවරණය වූ මදුරුවන්ගෙන් 23% ක් ද දැක්වූ ප්රතිචාරයන්ට සාපේක්ෂව ඉතා ඉහළ අගයකි.
තවත් පරීක්ෂණයකදී පර්යේෂකයන් සොයා ගත්තේ, ඩීට් සහිත පරිසරයකදී රුධිරය උරා බීමට පුරුදු වූ මදුරුවන්ගෙන් 60% කට ආසන්න ප්රමාණයක් පසුව පර්යේෂකයෙකුගේ ඩීට් ආලේප කරන ලද අතක් සපා කෑමට උත්සාහ කළ බවයි. ඊට ප්රතිවිරුද්ධව, එවැනි පුහුණුවක් නොලැබූ මදුරුවන් සෑම විටම උත්සාහ කළේ පර්යේෂකයාගේ ඩීට් ආලේප නොකළ අත සපා කෑමටය. ස්විට්සර්ලන්තයේ ඊටීඑච් සූරිච් (ETH Zurich) ආයතනයේ ආචාර්ය නීනා ස්ටැන්සික් මෙම පර්යේෂණය අගය කරමින් ප්රකාශ කළේ, මදුරුවන්ට මෙවැනි ප්රබල විකර්ෂක සුවඳක් තම ආහාරය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට ඇති ඉගෙනීමේ හැකියාව ඉතා විශ්මයජනක බවයි.
මෙම සොයාගැනීම් තිබියදීත්, සංචාරකයින් සිය මදුරු විකර්ෂක භාවිතය අත්හැරිය යුතු යැයි මෙයින් අදහස් නොවන බව විශේෂඥයෝ අවධාරණය කරති. මහාචාර්ය ලැසාරිට අනුව, සාමාන්ය භාවිතයේදී ඩීට් වල ඵලදායීතාවය නැති නොවන අතර, මෙම වෙනස දැකගත හැක්කේ එය මදුරුවන්ට බලපාන ආකාරය හෙළි කිරීමට සැලසුම් කළ විශේෂිත රසායනාගාර තත්ත්වයන් යටතේ පමණි. එසේම මෙම අධ්යයනයට සම්බන්ධ නොවූ ෆ්ලෝරන්ස් විශ්වවිද්යාලයේ කීට විද්යාඥ මහාචාර්ය ෆ්රැන්චෙස්කා රොමානා ඩානි පෙන්වා දෙන්නේ, සාමාන්ය තත්ත්වයන් යටතේ මදුරුවන්ගේ ජීවිත කාලය තුළදී විවිධ විකර්ෂක වර්ග මුණගැසීමට ඉඩ ඇති බැවින් ඔවුන්ගේ එක් අත්දැකීමක් මත පමණක් ඩීට් කෙරෙහි දක්වන ප්රතිචාරය වෙනස් කරනු ඇතැයි සිතිය නොහැකි බවයි. කෙසේ වෙතත්, එක් මදුරුවෙකු දින කිහිපයකට වරක් රුධිර වේල් කිහිපයක් ලබා ගන්නා බැවින්, ඩීට් සහිත පරිසරයකදී ලබා ගත් රුධිර වේලක් පිළිබඳ මතකය ඔවුන් තුළ කෙතරම් කාලයක් පවතින්නේද යන්න ඇගයීම වැදගත් බව ඇය වැඩිදුරටත් ප්රකාශ කර තිබේ.
