පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේ අගභාගයේදී ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරයන්ගෙන් ආරම්භ වූ ඉරාන යුද්ධයේ ගොඩබිම් සටන් මේ වන විට යම්තාක් දුරකට තාවකාලික සටන් විරාමයක් යටතේ පාලනය වී තිබුණද, නාවික සහ අන්යෝන්ය වශයෙන් සිදුවන ප්රහාරයන්හි කිසිදු අඩුවක් දක්නට නොලැබේ. මේ අතරතුර, අප්රේල් 26 වනදායින් අවසන් වීමට නියමිතව තිබූ ඊශ්රායල-ලෙබනන සටන් විරාමය තවත් සති තුනකින් දීර්ඝ කරන බව ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් නිවේදනය කර ඇත.
ධවල මන්දිරයේදී ඊශ්රායල සහ ලෙබනන තානාපතිවරුන් සමඟ පැවති සාර්ථක සාකච්ඡාවකින් අනතුරුව මෙම තීරණය ගෙන තිබෙන අතර, නුදුරේදීම ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු සහ ලෙබනන ජනාධිපති ජෝසප් අවුන් මුණගැසීමේ අපේක්ෂාවෙන් පසුවන බවද ඔහු ප්රකාශ කර තිබේ. එහෙත් ලෙබනනය අපේක්ෂා කරන්නේ මාසයක සම්පූර්ණ සටන් විරාමයක් සහ දකුණු ලෙබනනයේ ඊශ්රායලය විසින් සිදුකරන විනාශ කිරීම් සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීමයි. හිස්බුල්ලා සංවිධානය මේ සම්බන්ධයෙන් ක්ෂණික ප්රතිචාරයක් දක්වා නොමැති වුවද, පාර්ශවකරුවන් දෙදෙනාටම සාධාරණ සටන් විරාමයන් සඳහා ඔවුන් මීට පෙරද එකඟතාවය පළ කර තිබුණි.සටන් විරාමය දීර්ඝ කිරීමේ නිවේදනය නිකුත් වී පැය කිහිපයක් ගතවීමටත් මත්තෙන්, එකී එකඟතාවයන් උල්ලංඝනය කරමින් ඊශ්රායල යුද ගුවන් යානා දකුණු ලෙබනනයට යළිත් ප්රහාර එල්ල කර තිබේ. එහිදී ටූලයින් සහ ඛිර්බෙට් සෙල්ම් යන ප්රදේශ ඉලක්ක කරගෙන ගුවන් ප්රහාර මෙන්ම කාලතුවක්කු ප්රහාරද එල්ල වී ඇත. මීට පෙර උදෑසන කාලයේදී උතුරු ඊශ්රායලයේ ෂ්ලුහොට් ප්රදේශයට රොකට් ප්රහාර කිහිපයක් එල්ල වී ඇති අතර, ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් ඊශ්රායලය විසින් ඊට සම්බන්ධ හිස්බුල්ලා මිසයිල විදින යන්ත්ර දෙකක් මිනිත්තු කිහිපයක් ඇතුළත විනාශ කර තිබේ. යාටර් ගම්මානයට ඊශ්රායලය එල්ල කළ කාලතුවක්කු ප්රහාරයකින් කුඩා දරුවෙකු ඇතුළු දෙදෙනෙකු තුවාල ලැබීමට ප්රතිචාර ලෙස මෙම රොකට් ප්රහාර එල්ල කළ බව හිස්බුල්ලා සංවිධානය පවසයි. මෙම සිදුවීම් හරහා සටන් විරාමයේ ඇති අස්ථාවරත්වය මනාව පැහැදිලි වන අතර, ඊශ්රායල හමුදා අඛණ්ඩව රැඳී සිටීම හේතුවෙන් සිවිල් වැසියන්ට සිය ගම්බිම් බලා යාමට තවමත් නොහැකි වී ඇත.
ගොඩබිම් තත්ත්වය එසේ වෙද්දී, ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවීය මුරගාමී බලකාය (IRGC) විසින් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේදී වෙළඳ නෞකා දෙකක් සිය භාරයට ගෙන තිබේ. මොන්ටිනිග්රෝ සහ ක්රොඒෂියානු ජාතික කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටි පැනමාවේ ලියාපදිංචි 'MSC ෆ්රැන්චෙස්කා' නෞකාව මෙන්ම, යුක්රේන සහ පිලිපීන ජාතිකයින් 21 දෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟ ඉන්දියාව බලා යාත්රා කරමින් තිබූ ලයිබීරියාවේ ලියාපදිංචි 'එපමිනොන්ඩාස්' නෞකාව ද මෙලෙස අත්අඩංගුවට පත්ව ඇත. මුහුණු ආවරණය කරගත් ඉරාන කමාන්ඩෝ භටයින් නෞකාවලට ගොඩවන අයුරු දැක්වෙන වීඩියෝ පටද ඉරානය විසින් නිකුත් කර තිබේ. කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් ආරක්ෂිතව සිටින බව වාර්තා වුවද, ඔවුන් නිදහස් කරගැනීම සඳහා අදාළ රජයන් මේ වන විටත් මැදිහත් වී ඇත. ගෝලීය තෙල් සහ ගෑස් වෙළඳාමෙන් 20%ක් පමණ සිදුවන මෙම මුහුදු මාර්ගයේ නෞකා අත්අඩංගුවට ගැනීම ගෝලීය සැපයුම් ජාලය දැඩි අවදානමකට ලක් කර තිබේ.
මෙම නෞකා අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ ඉරාන යාත්රා මගින් එල්ල වන බලපෑම් හමුවේ, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ මුහුදු බෝම්බ අතුරන ඕනෑම කුඩා ඉරාන බෝට්ටුවකට වෙඩි තබා විනාශ කරන ලෙස ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා එරට නාවික හමුදාවට දැඩි නියෝගයක් නිකුත් කර තිබේ. ඊට සමගාමීව මුහුදු බෝම්බ ඉවත් කිරීමේ මෙහෙයුම් ද තුන්ගුණයකින් වැඩි කර ඇත. මීට අමතරව, ඉරාන තෙල් බැරල් මිලියන 3.8ක් රැගෙන යන තෙල් නැව් දෙකක් අත්අඩංගුවට ගැනීම සඳහා ඇමරිකාව වරෙන්තු ඉල්ලා ඇති අතර, මෙම අවහිර කිරීම් සහ යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොලේ බ්රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 106 සීමාව ඉක්මවා 5%කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇත. ඉරානය සතුව තවමත් තෙල් බැරල් මිලියන 160ත් 170ත් අතර ප්රමාණයක් නැව්ගත කර ඇති බැවින් අගෝස්තු මාසය දක්වා ඔවුන්ගේ ආදායම් මාර්ග පවත්වාගත හැකි වෙතැයි විශ්වාස කෙරේ. කෙසේ වෙතත් ඇමරිකාව අවධාරණය කරන්නේ ඉරානයට ඇති කාලය වේගයෙන් ගෙවී යමින් පවතින බවයි.
මේ අතරතුර ඉරාන අගනුවර වන ටෙහෙරානය සහ තවත් නගර කිහිපයකට ඉහළින් පැමිණි ක්ෂුද්ර ඩ්රෝන යානා රංචුවකට එරෙහිව ඉරාන ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති ක්රියාත්මක වී ඒවා සාර්ථකව විනාශ කර තිබේ. මෙම තර්ජනය මුළුමනින්ම උදාසීන කළ බවත් ප්රහාරයෙන් කිසිදු ජීවිත හෝ යටිතල පහසුකම් හානියක් සිදුවී නොමැති බවත් රාජ්ය මාධ්ය තහවුරු කළේය. මෙම ප්රහාරය පිටුපස ඇමරිකාව හෝ ඊශ්රායලය සිටින බවට හෝ අභ්යන්තර කඩාකප්පල්කාරී ක්රියාවක් බවට අනුමාන කෙරෙන නමුදු ඒ බව නිල වශයෙන් තහවුරු කර නොමැත. ගල්ෆ් කලාපයට එරෙහිව ඉරානය මීට පෙර අඩු පිරිවැය ඩ්රෝන යානා භාවිතා කර ඇති පසුබිමක, මෙම සිදුවීම 2026 යුද්ධයේදී දක්නට ලැබෙන නවතම අසමමිතික ගුවන් තර්ජනයක් ලෙස මෙන්ම ඉරාන අගනුවර ආරක්ෂාව දැඩි අභියෝගයකට ලක්කරන්නක් ලෙසද සැලකේ.
ඉරාන නායකත්වයේ අභ්යන්තර තත්ත්වය පිළිබඳව ද විශේෂ තොරතුරු වාර්තා වී ඇති අතර, නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතට අනුව ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායක මොජ්තබා කමේනි පෙර එල්ල වූ ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ගුවන් ප්රහාරයකින් බරපතල ලෙස තුවාල ලබා ඇත. සිය පියා වන අලි කමේනි ඝාතනයට ලක්වූ ප්රහාරයෙන්ම මොජ්තබා ද තුවාල ලබා ඇති බවත්, ඔහු මානසිකව ස්ථාවර මට්ටමක පසුවුවද තීරණ ගැනීමේ බලය තාවකාලිකව ඉරාන විප්ලවීය මුරගාමී බලකායේ ජෙනරාල්වරුන්ට පවරා ඇති බවත් එහි වැඩිදුරටත් සඳහන් වේ. පියාගේ අභාවයෙන් පසු මොජ්තබා මෙතෙක් ප්රසිද්ධියේ පෙනී සිට නොමැති අතර, ඔහුගෙන් නිකුත් වී ඇත්තේ ලිඛිත නිවේදන පමණි. ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි නායකත්වයේ බෙදීම් පිළිබඳ කටකතා ප්රතික්ෂේප කරමින් රාජ්ය ආයතන අතිශය එකමුතුවකින් යුතුව ක්රියා කරන බව ප්රකාශ කර ඇත. එහෙත් යුද සමයක් තුළ උත්තරීතර නායකත්වයේ පවතින මෙම සෞඛ්යමය සහ අභිරහස් සහගත අවිනිශ්චිතභාවය ඉරාන අණදෙන ව්යුහය කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර තිබේ.
