ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය, ඉරානය සමඟ පවත්වන යුද්ධයේ 46 වැනි දිනය වන විට, ඇමරිකානු හමුදාව විසින් ඉරාන වරායන් සහ වෙරළබඩ ප්රදේශ සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර කිරීමේ මෙහෙයුම් නිල වශයෙන් ආරම්භ කර තිබේ. අප්රේල් 13 වැනිදා ඇමරිකානු වේලාවෙන් පෙරවරු 10.00 ට පමණ ආරම්භ වූ මෙම නාවික අවහිර කිරීම් හේතුවෙන් ඉරාන මුහුදු සීමාවට ඇතුළු වන සහ පිටවන නෞකා දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක් කෙරේ.
කෙසේ වෙතත්, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් ගන්නා වෙනත් වාණිජ නෞකා සඳහා බාධාවක් නොමැති බව ඇමරිකානු මධ්යම අණදෙන මූලස්ථානය තහවුරු කර ඇත. ඇමරිකානු සම්බාධකවලට ලක්ව ඇති චීන ධජය සහිත 'රිච් ස්ටාරි' (Rich Starry) නෞකාවට සමුද්ර සන්ධිය හරහා යාමට අවසර ලැබුණු නමුත්, ඉරාන ඛනිජ තෙල් ප්රවාහනය කළ 'එල්පිස්' (Elpis) නෞකාව ඕමාන් ගල්ෆ් කලාපයේදී පැය හයක පමණ කාලයක් රඳවා තබා ගැනීමට ඇමරිකානු හමුදා කටයුතු කළහ. මෙම තත්ත්වය ජාත්යන්තර සමුද්රීය නීතිය පිළිබඳ ගැටලු මතු කර ඇති අතර, ලෝක ඛනිජ තෙල් සැපයුමෙන් 20% ක් පමණ ගමන් ගන්නා මෙම මුහුදු මාර්ගයේ දැඩි අර්බුදකාරී තත්ත්වයක් නිර්මාණය කර තිබේ.මෙම නාවික අවහිර කිරීම් සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ද්විත්ව ස්වභාවයේ ප්රකාශ නිකුත් කරමින් සිටියි. ඇමරිකානු හමුදා ආසන්නයට ඉරාන යුද නෞකා පැමිණියහොත් ඉතා "ක්ෂණික සහ දරුණු" ප්රහාරයකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇතැයි ඔහු දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කළේය. එහෙත්, ඉන් පැය කිහිපයකට පසු ඔහු ප්රකාශ කළේ ඉරාන බලධාරීන් තමාට දුරකථනයෙන් අමතා යම් එකඟතාවකට පැමිණීමට කැමැත්ත පළ කළ බවයි. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය මුළුමනින්ම වසා දැමීම වෙනුවට ඉරාන වරායන් පමණක් ඉලක්ක කරගත් මෙම අවහිර කිරීම, ඉස්ලාමාබාද් සාකච්ඡා බිඳ වැටීමෙන් පසු ඇමරිකාව අනුගමනය කරන නවතම උපායමාර්ගයයි. මේ අතර, ඇමරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස්, ඉරානයේ ක්රියාකලාපය "ආර්ථික ත්රස්තවාදයක්" ලෙස හඳුන්වමින් දැඩි විවේචනයක් එල්ල කළේය.
ඇමරිකාවේ මෙම නාවික මෙහෙයුම "මුහුදු මංකොල්ලකෑමක්" මෙන්ම ජාත්යන්තර මුහුදු සීමාවන්හි නීතිවිරෝධී සීමා කිරීමක් ලෙස ඉරානය තරයේ හෙළා දැක ඇත. ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) නාවික අංශය අනතුරු අඟවා සිටියේ තම මුහුදු සීමාව ආසන්නයේ සිටින විදෙස් යුද නෞකාවලට දැඩි ප්රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇති බවයි. ඇමරිකාවේ මෙම ක්රියාමාර්ගයට එරෙහිව ටෙහෙරාන් නුවර දහස් ගණනක ජනතාවක් විරෝධතාවල නිරත වූ අතර, රජයේ මාධ්ය හරහා ඇමරිකානු විරෝධී මතවාද දැඩි ලෙස ප්රචාරය කරමින් පවතී. යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට මේ දක්වා ඉරාන තෙල් අලෙවිය හිතකර මට්ටමක පවතින බව ඉරාන ඛනිජ තෙල් අමාත්ය මොහ්සෙන් පක්නෙජාඩ් ප්රකාශ කළේය. එමෙන්ම, ඩොලර් බිලියන 270 කට අධික මූලික හානියක් සිදුවී ඇති බැවින්, අනාගතයේ පැවැත්වෙන ඕනෑම සාකච්ඡාවකදී යුද වන්දි ලබා ගැනීමේ කොන්දේසිය ඉරානය විසින් යළිත් අවධාරණය කර තිබේ.
මෙම උණුසුම් වාතාවරණය මධ්යයේ, රාජ්යතාන්ත්රික විසඳුමක් සඳහා පාකිස්තානය යළිත් වරක් මැදිහත්කරුවෙකු ලෙස ඉදිරිපත් වී ඇත. ඒ අනුව, ඉදිරි දිනවලදී ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර දෙවන වටයේ සාකච්ඡා ඉස්ලාමාබාද් නුවරදී පැවැත්වීමට ඔවුන් යෝජනා කර තිබේ. කටාර් අග්රාමාත්යවරයා සහ සෞදි අරාබිය ද එක්ව මෙම බිඳෙනසුලු සටන් විරාමය තහවුරු කර සාමකාමී සංවාදයක් ඇති කිරීමට උත්සාහ කරමින් සිටිති. මේ අතර, ඇමරිකාවේ නාවික අවහිර කිරීම අනතුරුදායක සහ වගකීම් විරහිත ක්රියාවක් ලෙස චීනය හෙළා දැක ඇති අතර, සටන් විරාමයට ගරු කරන ලෙස සියලු පාර්ශ්වයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ජාත්යන්තර නාවික ගමනාගමනයේ නිදහස තහවුරු කිරීමේ වැදගත්කම එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් විසින් ද අවධාරණය කරනු ලැබ ඇත.
මෙම නවතම වර්ධනයන් ගෝලීය ආර්ථිකය කෙරෙහි ද සෘජු බලපෑමක් ඇති කර තිබේ. සාකච්ඡා යළි ආරම්භ වනු ඇතැයි යන ආයෝජකයන්ගේ බලාපොරොත්තු සහ නාවික අවහිරය සම්පූර්ණයෙන්ම ක්රියාත්මක නොවීම හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ගණන් පහත වැටී ඇත. ඒ අනුව ඇමරිකානු බොරතෙල් බැරලයක මිල 1.7% කින් (ඩොලර් 97.37 දක්වා) සහ බ්රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල 0.9% කින් (ඩොලර් 98.49 දක්වා) අඩුවී තිබේ. ඊට සමගාමීව, ආසියානු කොටස් වෙළෙඳපොළ දර්ශක වන නිකෙයි (Nikkei) 2.3% කින් සහ කොස්පි (Kospi) 2.7% කින් ඉහළ ගොස් ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් උත්සන්න වුවහොත් දීර්ඝකාලීන සැපයුම් අවදානමක් මතුවිය හැකි බවට ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ අවධානය දිනාගත් සිදුවීම්වලට සමගාමීව, දකුණු ලෙබනනයේ ද ගැටුම් වාර්තා වෙමින් පවතී. අයිටිත්, කලාඕයියේ, නබටියේ සහ ශබ්රිහා යන ප්රදේශවලට ඊශ්රායල හමුදා එල්ල කළ ගුවන් ප්රහාරවලින් පුද්ගලයන් හතර දෙනෙකු මියගොස් තවත් පිරිසක් තුවාල ලබා ඇත. ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් හිස්බුල්ලා සංවිධානය ද උතුරු ඊශ්රායලයට රොකට් සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කර තිබේ. ලෙබනනය සම්බන්ධයෙන් වොෂින්ටනයේ පැවැත්වීමට නියමිත සාකච්ඡා ප්රතික්ෂේප කළ හිස්බුල්ලා සංවිධානය, ඊශ්රායල ආක්රමණයට එරෙහිව රජය විසින් රට ආරක්ෂා කළ යුතු බව තරයේ කියා සිටියේය. මෙම සමාන්තර ගැටුම් හරහා පෙන්නුම් කරන්නේ, ඇමරිකානු-ඉරාන නාවික අවහිර කිරීම් මධ්යයේ වුවද, මෙම යුද්ධයේ බහු-පාර්ශ්වීය සහ කලාපීය ව්යාප්තිය තවදුරටත් සක්රීයව පවතින බවයි.
