ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පැවති ඉහළම මට්ටමේ සෘජු සාකච්ඡා 2026 අප්රේල් 12 වන දින පකිස්ථානයේ ඉස්ලාමාබාද් අගනුවරදී කිසිදු එකඟතාවයකින් තොරව අවසන් විය. පැය 21 කට ආසන්න කාලයක් පුරා පැවති මෙම ඓතිහාසික සාම සාකච්ඡා බිඳවැටීමත් සමඟ දෙරට අතර පවතින අර්බුදය තවදුරටත් උත්සන්න වීමේ අවදානමක් මතු වී තිබේ.
මෙම සාකච්ඡා සඳහා පසුබිම සැකසුණේ සති කිහිපයක් පුරා ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයට සහ ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා වැනි ඉරාන සහාය ලබන කණ්ඩායම්වලට එරෙහිව දියත් කළ දැවැන්ත යුද මෙහෙයුම් මධ්යයේය. ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල වාර්තාවලට අනුව, මෙම ප්රහාරවලින් ඉරාන ගුවන් හමුදාව, නාවික හමුදාව සහ න්යෂ්ටික යටිතල පහසුකම් රැසක් විනාශ වී ඇති අතර, ලෙබනනයේ ගැටුම් හේතුවෙන් පුද්ගලයින් 2,000 කට වැඩි පිරිසක් මියගොස් 6,300 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලබා ඇත. ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් සියයට විස්සක් පමණ ප්රවාහනය කෙරෙන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ ගමනාගමනයට ද මෙම යුද්ධය දැඩි බලපෑමක් එල්ල කළේය. කෙසේ වෙතත්, පකිස්ථානයේ මැදිහත්වීම මත අප්රේල් 8 වනදා පමණ ඉරානය සති දෙකක තාවකාලික සටන් විරාමයකට එකඟ වූ අතර, ඉස්ලාමාබාද් නුවර මධ්යස්ථ කලාපයක් ලෙස යොදාගනිමින් මෙම සාකච්ඡා සඳහා පකිස්ථාන අගමැති ෂෙබාස් ෂරීෆ් සහ විදේශ අමාත්ය ඉෂාක් ඩාර් යන මහත්වරුන්ගේ ප්රධානත්වයෙන් පහසුකම් සැලසිණි.
අප්රේල් 11 වන සෙනසුරාදා දින ඇමරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් නියෝජිත පිරිසක් ඉස්ලාමාබාද් නුවරට පැමිණි අතර, ඊට ස්ටීව් විට්කොෆ් සහ ජාරෙඩ් කුෂ්නර් වැනි ජ්යෙෂ්ඨ උපදේශකයින් ද ඇතුළත් විය. ඉස්මයිල් බගායි සහ අබ්බාස් සරක්ෂි වැනි ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ගෙන් සමන්විත ඉරාන නියෝජිත පිරිස ද වෙනමම එහි පැමිණියහ. පකිස්ථාන නිලධාරීන්ගේ මැදිහත්වීම මත ආරම්භ වූ මෙම සාකච්ඡා, දැඩි ආරක්ෂාව මධ්යයේ වසා දැමූ දොරටු පිටුපස රාත්රිය පුරා පැවැත්විණි. මුලදී සාකච්ඡා ධනාත්මක වාතාවරණයක් යටතේ සිදුවන බවට වාර්තා පළ වුවද, දෙපාර්ශවය අතර පවතින දැඩි මතභේද ක්රමයෙන් ඉස්මතු වන්නට පටන් ගත්තේය.
අප්රේල් 12 වනදා අලුයම වන විට කිසිදු එකඟතාවයකින් තොරව සාකච්ඡා බිඳවැටුණු බව නිල වශයෙන් නිවේදනය කෙරුණු අතර, සාකච්ඡා පැවති ස්ථානයේ ප්රදර්ශනය කර තිබූ නාම පුවරු ද පැය කිහිපයක් ඇතුළත ඉවත් කිරීමට පියවර ගැනිණි. මෙහිදී ප්රධාන වශයෙන් ඉරාන න්යෂ්ටික වැඩසටහන සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව දැඩි ස්ථාවරයක සිටි අතර, ඉරානය යළි කිසිදු දිනෙක න්යෂ්ටික අවි හෝ ඊට අදාළ උපකරණ නිපදවීමක් නොකරන බවට ස්ථිර පොරොන්දුවක් ලබා දිය යුතු බව ඇමරිකානු නියෝජිතයින් අවධාරණය කළහ. එසේම, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වහාම විවෘත කරන ලෙස ඇමරිකාව බලකර සිටි නමුත්, ඉරානය එය සම්පූර්ණ සාම ගිවිසුමක් හා සම්බන්ධ කරමින් ඇමරිකානු සහන නොමැතිව ඊට එකඟ වීම ප්රතික්ෂේප කළේය. මීට අමතරව, අත්හිටුවා ඇති ඉරාන වත්කම් මුදාහැරීම, යුද වන්දි, ලෙබනනයේ සටන් විරාමයක් සහ ඊශ්රායල ප්රහාර සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීම යන කරුණු සම්බන්ධයෙන් ද දෙපාර්ශවය අතර එකඟතාවක් ගොඩනැගුණේ නැත.
සාකච්ඡා බිඳවැටීමෙන් පසු මාධ්ය හමුවක් පවත්වමින් අදහස් දැක්වූ ඇමරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් ප්රකාශ කළේ, තමන්ට ඉරාන ජාතිකයින් සමඟ හරවත් සාකච්ඡා කිහිපයක් පැවැත්වීමට හැකිවීම ශුභ ආරංචියක් වුවද, තමන්ගේ කොන්දේසිවලට එකඟ වීමට ඉරානය සූදානම් නොවීම හේතුවෙන් එකඟතාවයකට පැමිණීමට නොහැකි වීම කනගාටුවට කරුණක් බවයි. තමන් ලබා දුන් හොඳම සහ අවසාන යෝජනාව ඉරානය විසින් ප්රතික්ෂේප කළ බවත්, මෙම තත්ත්වය ඇමරිකාවට වඩා ඉරානයට අයහපත් ලෙස බලපානු ඇති බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය. ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් මෙම සාකච්ඡා දුරස්ථව නිරීක්ෂණය කරමින් වෑන්ස් සමඟ දුරකථනයෙන් කිහිපවරක්ම සම්බන්ධ වී සිටි අතර, ඉරානය සමඟ ගිවිසුමකට පැමිණියත් නැතත් තමන්ට එහි කිසිදු වෙනසක් නොමැති බවත්, කෙසේ හෝ ජයග්රහණය කරන්නේ තමන් බවත් ඔහු ප්රකාශ කර තිබුණි. අනෙක් අතට, ඉරාන විදේශ අමාත්යාංශය නිවේදනය කළේ ඇමරිකානු පාර්ශවයේ අසාධාරණ ඉල්ලීම් හේතුවෙන් සාකච්ඡා අසාර්ථක වූ බවත්, ඔවුන්ගේ අධික ඉල්ලීම්වලින් වැළකී සිටිය යුතු වුවත් රාජ්ය තාන්ත්රිකභාවය කිසිදා අවසන් නොවන බවත්ය.
සාකච්ඡා අසාර්ථක වුවද, සති දෙකක සටන් විරාමය තවමත් ක්රියාත්මක වන අතර එය අඛණ්ඩව ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කම පකිස්ථාන විදේශ අමාත්ය ඉෂාක් ඩාර් විසින් අවධාරණය කරන ලදී. මේ අතර, ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ප්රකාශ කර ඇත්තේ ඉරානයට එරෙහි තම මෙහෙයුම තවමත් අවසන් වී නොමැති බවයි. ජාත්යන්තර තලයේ ද මෙම අර්බුදය දැඩි කතාබහකට ලක්ව ඇති අතර, දහහතරවන ලියෝ පාප්වහන්සේ සහ කතෝලික නායකයින් මෙම අශීලාචාර යුද්ධය වහාම නතර කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. මෙම ඓතිහාසික සාකච්ඡා බිඳවැටීමත් සමඟ, තෙල් මිල ඉහළ යාමේ අවදානමක් මෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සහ සමස්ත ලෝක ආර්ථිකයේම අස්ථාවරත්වයක් යළි ඇතිවීමේ දැඩි සම්භාවිතාවක් නිර්මාණය වී තිබේ.
