2026 පෙබරවාරි 28 වන දින ඉරාන උත්තරීතර නායක අලි කමේනි ඝාතනය කිරීමත් සමඟ ආරම්භ වූ ඇමරිකානු-ඊශ්රායල යුද මෙහෙයුම මේ වන විට එහි පස්වන සතියට එළඹ තිබේ. ගතවූ පැය 24 (මාර්තු 31-අප්රේල් 1) තුළ ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල හමුදා සිය ගුවන් ප්රහාර තීව්ර කර ඇති අතර, ඊට ප්රතිචාර ලෙස ඉරානය සහ ඔවුන්ගේ නියෝජිත කණ්ඩායම් (ප්රොක්සි) සීමිත ප්රතිප්රහාර දියත් කරමින් සිටියි.
ඉරාන වාර්තා වලට අනුව සිවිල් වැසියන් ද ඇතුළුව යුද්ධයේ සමස්ත මරණ සංඛ්යාව 1,937ක් පමණ වන අතර, ඒ අතරට කාන්තාවන් 240ක් සහ ළමුන් 212ක් අයත් වේ.ඊශ්රායල හමුදාව විසින් ටෙහෙරානයේ රජයේ සහ යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කර ගනිමින් පුළුල් ප්රහාරක රැල්ලක් සම්පූර්ණ කර ඇති බව නිවේදනය කර ඇත. ඉරාන රාජ්ය විකාශක IRIB ට අනුව ටෙහෙරානයේ උතුරු, නැගෙනහිර සහ මධ්යම දිස්ත්රික්කවල පිපිරීම් වාර්තා වී තිබේ. යුද්ධයේ පළමු මාසය තුළ ප්රහාරක වාර 800කට අධික සංඛ්යාවක් ක්රියාත්මක කර ඇති අතර, ඉලක්ක 4,000කට වැඩි ප්රමාණයක් වෙත යුධෝපකරණ 16,000ක් පමණ හෙළා ඇත. නැගෙනහිර ටෙහෙරානයේ නේවාසික ගොඩනැගිල්ලකට එල්ල වූ ඩ්රෝන ප්රහාරයකින් එක් සිවිල් වැසියෙකු මිය ගොස් ඇති අතර, මුදාගැනීමේ කණ්ඩායම් සුන්බුන් ඉවත් කිරීමේ නිරතව සිටියහ. ඉරානයේ හමුදා හැකියාවන් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු සිය ප්රසාදය පළ කර ඇති අතර, මේ වන විටත් ඉරානයේ ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති සහ බැලස්ටික් මිසයිල නිෂ්පාදනයෙන් 80%කට වඩා විනාශ කර දැමීමට ඔවුන් සමත් වී තිබේ.
ටෙහෙරානයට අමතරව ඉස්ෆහාන්, ෆරෝක්ෂාර්, අහ්වාස්, ෂිරාස්, කරජ්, කර්මන්ෂා සහ බන්ඩාර් අබ්බාස් යන නගරවල වානේ කර්මාන්තශාලා, ඖෂධ නිෂ්පාදනාගාර සහ ආරක්ෂක මධ්යස්ථාන වෙතද බංකර්-බස්ටර් (bunker-busters) බෝම්බ යොදාගනිමින් ප්රහාර එල්ල කර ඇත. Tofigh Daru ඖෂධ නිෂ්පාදනාගාරය සහ එහි පර්යේෂණ අංශය මෙහිදී දැඩි හානියකට ලක්විය. එම කර්මාන්තශාලාව රසායනික අවි සඳහා ෆෙන්ටැනයිල් (fentanyl) සපයන බවට ඊශ්රායලය චෝදනා කළද, ඉරානය පවසන්නේ එය ජාතික ඖෂධ සැපයුමට අත්යවශ්ය මධ්යස්ථානයක් බවයි. වෛද්ය පහසුකම් ඉලක්ක කරගත් ප්රහාරවලින් හෙදියන් 10 දෙනෙකු මිය ගොස් ඇති බව පවසන ඉරානය, ඊශ්රායලය විවෘතවම ඖෂධ සමාගම් වෙත බෝම්බ හෙළමින් වෛද්ය සැපයුම් ජාලය අඩපණ කරන බවට චෝදනා කරයි. මීට අමතරව, ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) සහ අධිකරණ වැනි අභ්යන්තර ආරක්ෂක ස්ථානද ඉලක්ක කර ඇත්තේ ඔවුන්ගේ මර්දනකාරී හැකියාවන් දුර්වල කිරීමේ අරමුණෙනි.
මෙම ප්රහාරවලට ප්රතිචාර ලෙස, කුවේට් ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළේ (Kuwait Aviation Fueling Company මගින් පාලනය වන) ඉන්ධන ගබඩා වෙත ඉරාන ඩ්රෝන ප්රහාරයක් එල්ල වී ඇති අතර, එයින් දැවැන්ත ගින්නක් සහ ඝන කළු දුමාරයක් නගරය පුරා පැතිර ගොස් ඇත. කුවේට් සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරිය මෙය "නිර්ලජ්ජිත ප්රහාරයක්" ලෙස හැඳින්වූ අතර, ජීවිත හානි කිසිවක් වාර්තා වී නොමැති බව තහවුරු කළේය. මීට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, බහරේනය සහ කටාර් යන රටවල වරායන් වෙතද මෙවැනි ප්රහාර එල්ල විය. තවත් ඉරාන නායකයින් ඝාතනයට ලක්වුවහොත්, අප්රේල් 1 වනදා සවස සිට ඇපල්, ගූගල් සහ මෙටා ඇතුළු ප්රමුඛ පෙළේ ඇමරිකානු තාක්ෂණික සමාගම් 18ක් ඉලක්ක කරන බවට ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය දැඩි තර්ජනයක් කර තිබේ.
මේ අතර, යේමනයේ හූති කැරලිකරුවන් විසින් ඊශ්රායලය වෙත එල්ල කළ පළමු බැලස්ටික් මිසයිල ප්රහාරය සාර්ථකව ව්යර්ථ කිරීමට ඊශ්රායල ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති සමත් විය. තවද, කටාර්හි දෝහා නුවරට නාවික සැතපුම් 17ක් උතුරින් වූ මුහුදේදී 'අල්-සල්මි' (Al-Salmi) ලෙස සැලකෙන තෙල් නැවකටද ප්රහාරයක් එල්ල වී ඇති අතර ඉන් ජීවිත හානි හෝ තෙල් කාන්දුවක් සිදුවී නොමැත. දකුණු ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා අණදෙන නිලධාරීන් ඉලක්ක කර ඊශ්රායලය එල්ල කළ ප්රහාරවලින් පුද්ගලයින් 7 දෙනෙකු මිය ගොස් ඇති බවද වාර්තා වේ.
මෙම අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කර ඇත්තේ, කිසිදු එකඟතාවයකින් තොරව වුවද සති දෙකක් හෝ තුනක් ඇතුළත යුද්ධය අවසන් විය හැකි බවයි. ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන සහමුලින්ම විනාශ කර ඇති බවත්, එය වසර 15-20 කින් ආපසු හරවා ඇති බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියෙන් "තමන්ගේම තෙල් ලබා ගන්නා ලෙස" ඔහු මිත්ර රටවලට දැනුම් දී ඇති අතර, ඒ පිළිබඳව ජාතිය ඇමතීමටද නියමිතය. ඇමරිකානු රාජ්ය ලේකම් මාකෝ රුබියෝ සඳහන් කළේ ඇමරිකාව යුද්ධයේ අවසානයට ආසන්න වී ඇති බවත්, පශ්චාත්-ගැටුම් සමයේදී නේටෝ සබඳතා නැවත සලකා බැලිය හැකි බවත්ය. පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීම මූලික අරමුණ නොවුණද, මේ වන විට එය සිදුවී ඇති බව පෙනෙන්නට තිබෙන අතර, ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයාට ඇමරිකානු පණිවිඩ ලැබී තිබුණද කිසිදු සෘජු සාකච්ඡාවක් සිදු නොවන බව ධවල මන්දිරය තහවුරු කර තිබේ.
මෙම යුද්ධයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස ගෝලීය බලශක්ති මිල ගණන් සීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, 2022 වසරෙන් පසු පළමු වරට ඇමරිකාවේ ගෑස් ගැලුමක මිල ඩොලර් 4 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇත. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කිරීම සඳහා ඉරානය ඩොලර් මිලියන 2 ක මුදලක් අය කරන බවට වාර්තා වේ. ගල්ෆ් කලාපයෙන් නයිට්රජන් පොහොර සැපයුම අඩාල වීම හේතුවෙන් ඇමරිකානු ගොවීන් බඩඉරිඟු වගාවන් අඩු කිරීමේ අවදානමකට මුහුණ දී සිටිති. කලාපීය වශයෙන්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය බහුතරයක් ඉරාන ජාතිකයින්ට සිය රටට ඇතුළුවීම තහනම් කර ඇති අතර, තමන්ට ප්රහාරයක් එල්ල නොවන තාක් කල් මධ්යස්ථව සිටින බව සිරියානු ජනාධිපතිවරයා ප්රකාශ කර ඇත. අඛණ්ඩව වෙනස් වන වෙළෙඳපොළ තත්ත්වයන් සහ තෙල් නැව් ඉලක්ක කර එල්ල විය හැකි ප්රහාර සම්බන්ධයෙන් විශ්ලේෂකයින් දැඩි අවධානයෙන් පසුවෙති.
