අනවශ්ය යුද්ධයක් අරඹා ඇති ඇමරිකානු ජනපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ පාලනය කඩාවැටීමේ ලක්ෂණ පහළව ඇතැයි ජාත්යන්තර 'ද ඉකොනොමිස්ට්' සඟරාවේ නවතම කලාපය සාධක සහිත විග්රහයක් පළ කරමින් පෙන්වා දී තිබේ. මේ සමග පළවන්නේ එම විස්තරයයි.
2021 ජනවාරි 6 වන දින කැපිටල් ගොඩනැගිල්ලට පහර දීමේ සිදුවීමෙන් පසුව වුවද, 2024 වසරේදී වැඩි ඡන්ද ප්රතිශතයක් ලබා ගනිමින් ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් නැවතත් ඇමරිකාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් විය. එහෙත්, ඉරානයට එරෙහිව ඔහු විසින් ආරම්භ කර ඇති අදූරදර්ශී යුද මෙහෙයුම හේතුවෙන් ඔහුගේ ජනාධිපති ධුරයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල වෙමින් පවතින අතර, එය ඔහුව දුර්වල කරමින් දැඩි කෝපයකට පත් කරනු ඇත. කෙටි කාලීන යුද්ධයක් වුවද ඔහුගේ දෙවන ධුර කාලයේ දිශානතිය වෙනස් කිරීමට සමත් වන අතර, එය මාස ගණනාවක් පුරා ඇදී ගියහොත් ඔහුගේ පාලනය සම්පූර්ණයෙන්ම කඩා වැටීමට පවා ඉඩ ඇත.
මෙම අර්බුදය හේතුවෙන් ට්රම්ප් සතුව පැවති දේශපාලනික සුපිරි බලතල තුනක් වන ලෝකය මත තමන්ගේම මතය බලහත්කාරයෙන් පැටවීමේ හැකියාව, තම වාසිය සඳහා අන් අයව මෙහෙයවීමේ බලය සහ රිපබ්ලිකන් පක්ෂය මත ඔහුට ඇති ආධිපත්යය පිරිහෙමින් පවතී. මධ්යවාර මැතිවරණයෙන් පසුව මෙම බලතල ממילා දුර්වල වීමට නියමිතව තිබුණද, යුද්ධය හේතුවෙන් එම ක්රියාවලිය වඩාත් වේගවත් වී ඇත.
තම දේශපාලන ගමන් මග තුළ සත්යය විකෘති කිරීමේ සුවිශේෂී හැකියාවක් පෙන්වා ඇති ජනාධිපතිවරයා, තමා දැනටමත් ඉරානය තුළ ජයග්රහණය කර ඇති බව තරයේ කියා සිටී. එනමුත්, යටිතල පහසුකම් විශාල වශයෙන් විනාශ වී, ආරක්ෂක ප්රධානී අලි ලාරිජානි ඇතුළු ජ්යෙෂ්ඨ නායකයින් ඝාතනයට ලක්ව තිබුණද, ඉරාන රජය තවමත් පාලන බලය රඳවාගෙන සිටී. තවද, න්යෂ්ටික බෝම්බයක් තැනීමට ආසන්න මට්ටමේ පවතින යුරේනියම් කිලෝග්රෑම් 400ක පමණ ප්රමාණයක් තවමත් ඉරානය සතුව පවතී.
සම්ප්රදායික යුද්ධයකින් ජයග්රහණය කළ නොහැකි බව දන්නා ඉරානය, ගෝලීය බලශක්ති කර්මාන්තයට එරෙහිව තමන්ගේම සමාන්තර යුද්ධයක් දියත් කර ඇත. මාර්තු 18 වන දින කටාර්හි ස්වභාවික ගෑස් මධ්යස්ථානයකට ඉරානය එල්ල කළ මිසයිල ප්රහාරයෙන් පසුව බ්රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 110කට වඩා ඉහළ ගිය අතර, එයින් ඉරානය තම උපායමාර්ගය සාර්ථක වී ඇති බව නිගමනය කරනු ඇත. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ නාවික ගමනාගමනයට සහ අසල්වැසි රටවල යටිතල පහසුකම් වලට ප්රහාර එල්ල කිරීම හරහා ලෝක ආර්ථිකයට සිදුවන හානිය තවදුරටත් වර්ධනය වනු ඇත. ඇමරිකාවට සහ ඊශ්රායලයට ගුවනින් පහර දීමට ඇති ඉලක්ක සහ ඉරාන ආයුධ විනාශ කිරීමට ඇති ප්රතිග්රාහක බැටරි ක්රමයෙන් අවසන් වුවද, ඉරානය සතුව තවමත් ඩ්රෝන යානා විශාල ප්රමාණයක් පවතින බැවින් කාලය ඉරානයට වාසිදායක ලෙස ක්රියාත්මක වේ.
ට්රම්ප්ගේ බලපෑම් කිරීමේ හැකියාවට අභියෝග කරමින් අනෙකුත් රටවල නායකයින් දැන් ඔහුට විරුද්ධ වීමට ඉගෙන ගනිමින් සිටී. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කිරීම සඳහා සහාය නොදෙන්නේ නම් නේටෝ සංවිධානයට ඉතා නරක අනාගතයකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇතැයි ට්රම්ප් ඇමරිකාවේ මිත්ර රටවලට අනතුරු ඇඟවූ නමුත්, ඔවුන් එම ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප කර ඇත. ඉන් අනතුරුව, තමාට කිසිදා ඔවුන්ගේ උදව් අවශ්ය නොවූ බව පෙන්වමින් ඔහු තම ස්ථාවරය ඉක්මනින් වෙනස් කළේය. අනෙක් අතට, මිත්ර රටවල නැව්වලට පමණක් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ආරක්ෂිතව යාමට අවසර දෙන බවට සංඥා කරමින් ඉරානය තම ප්රවේශය කේවල් කිරීමේ මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කිරීමට පටන් ගෙන තිබේ. ට්රම්ප්ට යුද්ධය අවසන් කිරීමට අවශ්ය වුවද, ඉරානයට දිගටම නැව් වෙත ප්රහාර එල්ල කළ හැකි අතර, අප්රේල් අග දක්වා මෙම ජල මාර්ගය වසා දැමුවහොත් තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 150 දක්වා ඉහළ යා හැකිය. මෙම වාසිදායක තත්ත්වය යටතේ, සම්බාධක ඉවත් කිරීම, මැදපෙරදිග ඇති සමහර ඇමරිකානු කඳවුරු අතහැර දැමීම හෝ ඊශ්රායලය පාලනය කිරීම වැනි කොන්දේසි ඉරානය විසින් ඉදිරිපත් කිරීමට ඉඩ ඇත. ඇමරිකාවේ ආර්ථික පසුබෑමක් ඇති වී කොටස් වෙළඳපොළ කඩා වැටෙන්නට පටන් ගත්තොත්, ට්රම්ප් ඉරානයේ අපනයන පර්යන්තය පිහිටි කාර්ග් දූපත අත්පත් කර ගැනීම වැනි දැඩි පියවරක් ගනීවිද යන්න තීරණය වන්නේ ඔහුගේ පක්ෂය මත ඔහුට ඇති බලය මතය.
යුද්ධයෙන් සහ උද්ධමනයෙන් ඡන්දදායකයින් බේරා ගන්නා බවට පොරොන්දු වෙමින් බලයට පත් වූ ට්රම්ප්ගේ පාලනය යටතේ මේ වන විට ඇමරිකානු හමුදා සාමාජිකයින් 13 දෙනෙකු මිය ගොස් ඇති අතර, භූමියේ සිදුකරන මෙහෙයුම් මගින් තවත් බොහෝ පිරිසක් අනතුරට ලක්වනු ඇත. ට්රම්ප් බලයට පත්වන විට පෙට්රල් සහ ඩීසල් ගැලුමක සාමාන්ය මිල පිළිවෙලින් ඩොලර් 3.11 සහ ඩොලර් 3.72ක් වූ අතර, මේ වන විට එය ඩොලර් 3.88 සහ ඩොලර් 5.09 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. යුද්ධය සඳහා රිපබ්ලිකන් පක්ෂය තුළ තිබූ දැඩි සහයෝගය දැන් ක්රමයෙන් හීන වෙමින් පවතින අතර, ටකර් කාල්සන් වැනි MAGA කණ්ඩායමේ ප්රමුඛයින් මෙය පාවාදීමක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. බොහෝ රිපබ්ලිකන් නියෝජිතයින් පෞද්ගලිකව දැඩි කෝපයෙන් පසුවන අතර, උපායමාර්ග පිළිබඳව ට්රම්ප් තුළ ඇති නොසැලකිලිමත්කම සහ විශේෂඥයින්ට වඩා තමා සියල්ල දන්නා බවට ඇති උඩඟුකම හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීම් නොසලකා හැරීමෙන් පැහැදිලි වේ. නොවැම්බර් මාසයේ පැවැත්වෙන මධ්යවාර මැතිවරණයේදී රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයේ බලය අහිමි වීමට විශාල ඉඩක් පවතින අතර, සෙනෙට් සභාවේ බලය අහිමි වීමේ සම්භාවිතාවද 50% දක්වා ලකුණු දහයකින් ඉහළ ගොස් ඇත. පරාජය දරුණු වන තරමට ජනාධිපතිවරයා තවත් දුර්වල වන අතර පක්ෂයේ අනාගතය කෙරෙහි ඔහුට ඇති බලපෑමද අඩුවනු ඇත.
යුද්ධය තවදුරටත් ඇදී ගොස් තෙල් මිල ඉහළ ගොස් කොටස් වෙළඳපොළ කඩා වැටුණහොත්, ට්රම්ප් මෙම තත්ත්වයෙන් මිදීම සඳහා කියුබාව වැනි වෙනත් ස්ථානයකින් ජයග්රහණයක් සෙවීමට උත්සාහ කළ හැකිය. හෙට දවසේදී යුද්ධය අවසන් වුවද, තෙල් නිෂ්පාදනය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට සති හතරේ සිට හය දක්වාද, තෙල් වෙළඳපොළ ස්ථාවර කිරීමට සති හතරේ සිට අට දක්වාද, නාවික ගමනාගමනය සාමාන්ය තත්ත්වයට පත් කිරීමට මාස දෙකක්ද ගතවනු ඇත. ඉරානයට තවමත් භාවිතා කළ හැකි තුරුම්පු ඇති බව කටාර්හි ගෑස් මධ්යස්ථානයට එල්ල කළ ප්රහාරයෙන් පෙන්වා දෙන අතර, මිල ගණන් මාස ගණනාවක් පුරා ඉහළ මට්ටමක පැවතිය හැකිය. ජයග්රහණය මත යැපෙන ට්රම්ප්ගේ දේශපාලනය පරාජය හමුවේ ඔහුව වඩාත් භයානක පුද්ගලයෙකු බවට පත් කරනු ඇති අතර, ඔහු පළිගැනීමට උත්සාහ කරනු ඇත. විදේශ ප්රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් ඔහුට වැඩි නිදහසක් ඇති බැවින්, යුරෝපයට දඬුවම් කිරීම සඳහා යුක්රේනයට ලබා දෙන සහය අත්හැරීමට හෝ නේටෝ සංවිධානයෙන් ඉවත් වීමට ඔහු තීරණය කළ හැකිය. මත්ද්රව්ය හා අපරාධ මැඩලීමේ මුවාවෙන් ලතින් ඇමරිකාවට තර්ජනය කිරීමටත්, ආරක්ෂාව සැපයීම වෙනුවෙන් ජපානයෙන් සහ දකුණු කොරියාවෙන් මුදල් ඉල්ලා සිටීමටත්, තීරුබදු සම්බන්ධයෙන් උපරිම ක්රියාමාර්ග ගැනීමටත් ඔහු පෙළඹෙනු ඇත. මෙය ඇමරිකාවේ මිත්ර සබඳතා දුර්වල කරමින් චීනයට සහ රුසියාවට සතුටක් ගෙන දෙනු ඇත.
ට්රම්ප් තමාට එරෙහිව නැගෙන විවේචන වලට ප්රතිචාර වශයෙන් තම රට තුළම දැඩි ක්රියාමාර්ග ගැනීමටද ඉඩ ඇත. යුද්ධය විවේචනය කරන මාධ්ය ආයතන සඳහා විකාශන බලපත්ර ලබා දීම අත්හිටුවීමේ අදහස ඔහු දැනටමත් අනුමත කර තිබේ. ඔහු ෆෙඩරල් සංචිතයෙන් පොලී අනුපාත අඩු කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියද, යුද්ධය හේතුවෙන් එය සිදු කිරීමට අපහසු වී ඇති බැවින් මහ බැංකුව සමඟ තවදුරටත් ගැටුම් ඇතිවනු ඇත. තමාගේ සතුරන් ලෙස සලකන පුද්ගලයින් ඉලක්ක කිරීමට හෝ ඩිමොක්රටික් පක්ෂය පාලනය කරන නගර වෙත සංක්රමණ නිලධාරීන් යැවීමට ඔහු කටයුතු කළ හැකිය. තම විරුද්ධවාදීන් කුපිත කිරීමේ අරමුණින් හෝ ප්රතිඵල වෙනස් කිරීමේ අරමුණින් මධ්යවාර මැතිවරණයට මැදිහත් වීමටද ඔහු තර්ජනය කළ හැකිය. ඉරාන යුද්ධයෙන් ට්රම්ප් කෙසේ ජයග්රාහකයෙකු ලෙස මතුවනු ඇත්දැයි සිතාගත නොහැකි අතර, පරාජය භාර ගැනීමට ඔහු කිසිසේත්ම අකමැති පුද්ගලයෙකු බව සිහි තබා ගත යුතුය.
('ද ඉකොනොමිස්ට්' ඇසුරිනි)
