අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් පනවනු ලැබූ හදිසි තීරුබදු අය කිරීම අද සිට අත්හිටුවීමට අමෙරිකානු රජය තීරණය කර ඇත. ඊට සමගාමීව, තීරුබදු ගිවිසුම්වලින් ඉවත් වන රටවලට අනතුරු අඟවමින් ජනාධිපති ට්රම්ප් සඳහන් කළේ වෙළඳ ගිවිසුම් හරහා අමෙරිකාව සමඟ සෙල්ලම් කිරීමට උත්සාහ කළහොත් ඉහළ තීරුබදු පැනවීම ඇතුළු දැඩි ප්රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුවන බවයි.
මීට දින තුනකට පෙර අමෙරිකානු ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් මෙම හදිසි තීරුබදු නීතිවිරෝධී බවට තීන්දු කිරීම මීට හේතු වී තිබේ. ඒ අනුව, 1977 ජාත්යන්තර හදිසි ආර්ථික බලතල පනත (IEEPA) යටතේ පනවා තිබූ තීරුබදු අඟහරුවාදා රාත්රී 12:01 සිට (මෙරට වේලාවෙන් පෙරවරු 10:30) අත්හිටුවන බව අමෙරිකානු රේගු සහ දේශසීමා ආරක්ෂක ආයතනය (CBP) නිවේදනය කළ අතර, ඊට අදාළ සියලුම කේත සිය භාණ්ඩ පද්ධතිවලින් ඉවත් කරන ලෙස ආනයනකරුවන්ට උපදෙස් දී ඇත.ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ මෙම තීන්දුව හේතුවෙන් අමෙරිකානු රජයට ඩොලර් බිලියන 175කට (රුපියල් කෝටි 15.75ක් පමණ) අධික ආදායමක් ආපසු ගෙවීමට සිදුවිය හැකි බව පෙන් වෝටන් (Penn Wharton) අයවැය ආකෘතියේ ආර්ථික විද්යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. රොයිටර් පුවත් සේවයට අනුව, IEEPA යටතේ පනවා තිබූ තීරුබදු හරහා අමෙරිකාව දිනකට ඩොලර් මිලියන 500කට වඩා වැඩි ආදායමක් (රුපියල් කෝටි 4,500ක් පමණ) උපයා ඇතත්, මේ වන විට සමාගම් විසින් එම මුදල් ආපසු ඉල්ලා සිටීමේ හැකියාවක් පවතී. කෙසේ වෙතත්, අඟහරුවාදා සිට ඉන්දියාව ඇතුළු සියලුම රටවල් සඳහා 15%ක තීරුබදු ක්රියාත්මක වීමට නියමිත පසුබිමක, "බොහෝ රටවල් වසර ගණනාවක් තිස්සේ වෙළඳාමේදී අමෙරිකාවට හානි කර ඇතැයි" ට්රම්ප් සිය ටෘත් සෝෂල් (Truth Social) සමාජ මාධ්ය ජාලය හරහා ප්රකාශ කර තිබේ.
මේ වන විට ඇතැම් රටවල් මෙම 15%ක තීරුබද්දට විරෝධය පළ කරමින් සිටියි. බ්රිතාන්යය, ඕස්ට්රේලියාව සහ නවසීලන්තය වැනි රටවල් ට්රම්ප් සමඟ 10%ක මූලික අමෙරිකානු තීරුබදු ගෙවීමේ වෙළඳ ගිවිසුම්වලට එකඟ වී ඇති බැවින්, ඔවුන් 15%ක නව තීරුබද්ද ගෙවීම ප්රතික්ෂේප කර ඇත. මේ සම්බන්ධයෙන් ට්රම්ප් පරිපාලනය මෙතෙක් කිසිදු පැහැදිලි කිරීමක් කර නොමැත.
තීරුබදු අවලංගු කිරීමේ අධිකරණ තීන්දුව පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් ජනාධිපති ට්රම්ප් පවසා සිටියේ, මෙම තීන්දුව මගින් නොදැනුවත්වම තමාට පෙරට වඩා වැඩි බලයක් ලබා දී ඇති බවයි. තමාට මෙම තීන්දුව කෙරෙහි ගෞරවයක් නොමැති බැවින් මින් ඉදිරියට 'ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය' (supreme court) යන්න ඉංග්රීසි කුඩා අකුරින් ලියන බවත්, මෙය මෝඩ මෙන්ම ජාත්යන්තර මට්ටමින් බෙදීම් ඇතිකරන තීන්දුවක් බවත් ඔහු ප්රකාශ කළේය. එසේ වුවද, වෙනත් නීති යටතේ තීරුබදු පැනවීමට තමාට ඇති බලය තවදුරටත් තහවුරු වී ඇති බවත්, බලපත්ර වැනි ක්රම භාවිතා කරමින් රටවලට එරෙහිව දැඩි පියවර ගත හැකි බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය. අනෙකුත් සියලුම තීරුබදු අධිකරණය විසින් අනුමත කර ඇති බවද ඔහු එහිදී කියා සිටියේය.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවෙන් දින තුනකට පසුව මෙම ක්රියාමාර්ගය ක්රියාත්මක වන අතර, එම දින තුන තුළ තීරුබදු අය කළේ මන්දැයි හෝ අය කළ මුදල් ආපසු ලබා දෙනවාද යන්න පිළිබඳව බලධාරීන් මෙතෙක් පැහැදිලි කර නොමැත. CBP ආයතනය පවසා ඇත්තේ ව්යාපාරික ප්රජාව වෙත ඉදිරියේදී නිල පණිවිඩ හරහා දැනුම්දීම් සිදු කරන බවයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම නියෝගය බලපාන්නේ IEEPA නීතිය යටතේ පනවන ලද තීරුබදු සඳහා පමණි.
අමෙරිකානු වෙළඳ නීතියේ 1962 පනතට අයත් 232 වගන්තිය හරහා, යම් රටකින් භාණ්ඩ ආනයනය කිරීම ජාතික ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් වන්නේ නම් ඒ සඳහා තීරුබදු පැනවීමට ජනාධිපතිවරයාට බලය හිමිවන අතර, ට්රම්ප් සිය පළමු ධුර කාලය තුළ වානේ සහ ඇලුමිනියම් සඳහා තීරුබදු පැනවූයේ මෙම ජාතික ආරක්ෂක වගන්තිය යටතේය. එසේම, 1974 පනතට අයත් 301 වගන්තිය මගින් බුද්ධිමය දේපළ සොරකම් කිරීම් හෝ අසාධාරණ වෙළඳ පිළිවෙත් අනුගමනය කරන රටවලට එරෙහිව පියවර ගැනෙන අතර, චීනයට එරෙහිව පැනවූ තීරුබදු බොහොමයක් මීට අයත් වේ. අධිකරණ තීන්දුවෙන් මෙම 232 සහ 301 වගන්තිවලට කිසිදු බලපෑමක් එල්ල වී නැත.
පෙබරවාරි 20 වන දින 6-3 ක බහුතරයකින් ලබා දුන් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුව මගින් ජනාධිපති ට්රම්ප් IEEPA නීතිය යටතේ තම බලතල ඉක්මවා ක්රියා කර ඇති බව තහවුරු කළ වහාම, ඔහු නව ගෝලීය තීරුබද්දක් නිවේදනය කළේය. මුලින් 10%ක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කළ ද එය හදිසියේම 15% දක්වා ඉහළ නංවනු ලැබුවේ නිලධාරීන් පවා මවිතයට පත් කරමිනි. මෙම නව තීරුබද්ද 1974 වෙළඳ පනතේ 122 වන වගන්තිය යටතේ පනවා ඇති අතර, ඒ යටතේ රජයකට 15% දක්වා තීරුබදු පැනවිය හැකි වුවද, එය දින 150කට වඩා වැඩි කාලයක් ක්රියාත්මක කරන්නේ නම් කොංග්රස් මණ්ඩලයේ අනුමැතිය ලබා ගත යුතුය. අමෙරිකාවට හදිසි වෙළඳ හිඟයක් හෝ ආර්ථික අර්බුදයක් ඇති වූ විට දීර්ඝ විමර්ශන ක්රියාවලියකින් තොරව තාවකාලිකව තීරුබදු පැනවීමට මෙම 122 වගන්තිය මගින් ජනාධිපතිවරයාට බලය ලබා දෙයි..
NBC පුවත් සේවයට අනුව, සියලුම වෙළඳ හවුල්කාර රටවල් මත එකම 15% ක ගෝලීය තීරුබද්දක් පැනවීමෙන් අදහස් වන්නේ, දැනට වැඩි තීරුබදු පනවා ඇති රටවල බදු අනුපාත ස්වයංක්රීයව අඩුවනු ඇති බවයි. මෙහිදී හරක් මස්, තක්කාලි, දොඩම්, ඛනිජ වර්ග, ඖෂධ, ඇතැම් ඉලෙක්ට්රොනික උපාංග සහ මගී වාහන වැනි නිෂ්පාදන සඳහා නිදහසක් ලබා දී තිබේ. ට්රම්ප් පරිපාලනය පවසන්නේ මෙම නව තීරුබද්ද පැරණි ක්රමය ප්රතිස්ථාපනය කරන බවත්, වැඩි ආදායමක් ඉපැයීමේ උත්සාහය අඛණ්ඩව කරගෙන යන බවත්ය.
1971 දී රිචඩ් නික්සන් ජනාධිපතිවරයා විසින් වෙළඳ සහ ගෙවුම් ශේෂයේ (Balance of Payment) ඇති වූ බරපතල අසමතුලිතතාවය සහ ඩොලරයට එල්ල වූ පීඩනය හේතුවෙන් 10% ක ගෝලීය තීරුබද්දක් පැනවූ අතර, එවැනි හදිසි ආර්ථික තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීම සඳහා ජනාධිපතිවරයාට නීතිමය බලතල ලබා දීමේ අරමුණින් 1974 දී මෙම වෙළඳ පනත ගෙන එන ලදී. කෙසේ වෙතත් නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තාවකට අනුව මීට පෙර කිසිදා 122 වගන්තිය භාවිතා කර නොමැති බැවින්, අනාගතයේදී මෙය අධිකරණයක් හමුවේ අභියෝගයට ලක් වුවහොත් අධිකරණය එය කෙසේ අර්ථ නිරූපණය කරනු ඇත්දැයි තවමත් පැහැදිලි නැත.
