ඔන්න අද කාලේ අපි කවුරුත් ඉන්නේ හරිම "බිසී" ලෝකයක නේද? වැඩ රාජකාරි, ඉගෙනීම් වැඩ, පුද්ගලික ප්රශ්න එක්ක ඔලුව රිදෙන වෙලාවල් අනන්තයි.
මේ වගේ වෙලාවට අපිව වැටෙන්නේ නැතුව අල්ලගෙන ඉන්නේ අපේ හිතේ හයිය හෙවත් "මානසික ශක්තිය" තමයි.හැබැයි, මේ හිතේ හයිය කියන්නේ උපතින්ම අපි අරගෙන එන දෙයක් නෙවෙයි. ඒක හරියට ජිම් ගිහින් ඇඟ හදාගන්නවා වගේ, අපිටම පුරුදු පුහුණු කරලා හදාගන්න පුළුවන් දෙයක්. ඕනෑම ප්රශ්නයක් ඉස්සරහදී සැලෙන්නේ නැතුව, "කුල්" එකේ ඉන්න පුළුවන් වෙන්න හිත හදාගන්න විදි 5ක් ගැන තමයි අද අපි කතා කරන්නේ.
1. තමන්ගේ ජීවිතේ වගකීම තමන්ම ගන්න (Take Responsibility)
හිත හයිය කරගන්න මුලින්ම කරන්න ඕන දේ තමයි, තමන්ගේ ජීවිතේ "රිමෝට් එක" තමන්ගේ අතට ගන්න එක. ගොඩක් අය පුරුදු වෙලා ඉන්නේ දෙයක් වැරදුණාම වෙන කෙනෙක්ට හරි, වෙලාවට හරි, වාසනාවට හරි බැන බැන ඉන්නනේ. නමුත් හිත හයිය අය කරන්නේ, "මේක මගේ අතින් වුණු දෙයක්, මම මේක හදාගන්නවා" කියලා හිතන එකයි.
මනෝවිද්යාවේ මේකට කියන්නේ "Internal Locus of Control" කියලයි. සරලව කිව්වොත්, තමන්ගේ ජීවිතේ දේවල් වෙනස් කරන්න තමන්ට බලය තියෙනවා කියලා විශ්වාස කරන එක. ප්රශ්නයක් වුණාම "ඇයි මටම මෙහෙම වුණේ?" කියලා අහන්නේ නැතුව, "මේක විසඳගන්න මට මොනවද කරන්න පුළුවන්?" කියලා හිතන්න පටන් ගන්න. අන්න එතනින් ඔබේ ජයග්රහණය පටන් ගන්නවා.
2. කලබල වෙලාවට "කූල්" එකේ ඉන්න පුරුදු වෙන්න (Stay Calm)
සැබෑ වැඩ්ඩෙක්ව අඳුරගන්න පුළුවන් වෙන්නේ හැමදේම හොඳින් තියෙන වෙලාවට නෙවෙයි, ලොකු ප්රශ්නයක් ආවම ඒක හසුරුවන විදිහෙන්. අපිට හදිසි කරදරයක් වුණාම, අපේ මොළය විසින් ඇඟට "සටන් කරන්න හරි දුවන්න හරි" (Fight-or-Flight) කියලා පණිවිඩයක් දෙනවා. එතකොට හදවත ගැහෙනවා, අත පය වෙව්ලනවා, හරියට හිතන්න බැරි වෙනවා.
මේ වගේ වෙලාවට කරන්න පුළුවන් නියම ට්රික් එකක් තියෙනවා. ඒ තමයි "Box Breathing" ක්රමය.
තත්පර 4ක් හුස්ම ඉහළට ගන්න.
තත්පර 4ක් හුස්ම අල්ලගෙන ඉන්න.
තත්පර 4ක් හෙමින් හුස්ම පිට කරන්න.
ආයෙත් තත්පර 4ක් හුස්ම ගන්නේ නැතුව ඉන්න.
මේකෙන් මොළයට පණිවිඩයක් යනවා "දැන් ඔක්කොම හරි, කලබල වෙන්න දෙයක් නෑ" කියලා. මේ වගේ පොඩි අභ්යාසවලින් ලොකු වෙනසක් කරන්න පුළුවන්.
3. වෙනස්කම්වලට බය වෙන්න එපා (Embrace Change)
හිත හයිය අය අභියෝග දිහා බලන්නේ කරදරයක් විදිහට නෙවෙයි, තමන්ට ඉගෙන ගන්න ලැබුණු අවස්ථාවක් විදිහටයි. අපි හැමෝම කැමතියි කිසි කරදරයක් නැතුව පහසුවෙන් (Comfort Zone එකේ) ඉන්න. හැබැයි මතක තියාගන්න, පහසුවෙන් ඉන්න තැන්වල අපේ දියුණුවක් වෙන්නේ නෑ.
අලුත් අභියෝගයක් එනවා කියන්නේ ඔයා "ලෙවල් අප්" (Level up) වෙන්න හදනවා කියන එකයි. ගොඩක් පර්යේෂණවලින් පෙන්නලා තියෙන්නේ, ජීවිතේ ලොකු ප්රශ්නවලට මුහුණ දුන්නු අය පවා, හිතේ හයිය තියෙනවා නම් කාලයත් එක්ක ඒ ප්රශ්න නිසාම ශක්තිමත් වෙනවා කියලයි. ඒ නිසා අභියෝගයක් ආවම ඒක පිළිගන්න, ඒකට මූණ දෙන්න.
4. පරණ දේවල් ගැන හිත හිතා ලතවෙන්න එපා (Don't Dwell on the Past)
අතීතයේ වෙච්ච වැරදි ගැන හිත හිතා දුක් වෙන එකෙන් වෙන්නේ අද දවසේ කරන්න තියෙන වැඩ ටිකත් පාඩු වෙන එක විතරයි. හිත හයිය කෙනෙක් වෙන්න නම්, අතීතයෙන් පාඩම විතරක් ඉගෙන ගෙන, ඒ මතකයන් අතාරින්න පුරුදු වෙන්න ඕන.
වාහනයක් එලවද්දී අපි වැඩියෙන්ම බලන්නේ ඉස්සරහා තියෙන වීදුරුවෙන් (Windshield) මිසක්, පිටුපස බලන කන්නාඩියෙන් (Rearview mirror) නෙවෙයිනේ. ජීවිතෙත් ඒ වගේ. පරණ දේවල් වෙනස් කරන්න කාටවත් බෑ. ඒ නිසා ඒ ගැන හිතලා වැඩක් නෑ. "දැන් මට මොනවද කරන්න පුළුවන්?" කියන දේ ගැන විතරක් හිතන්න.
5. තමන්ට පාලනය කරන්න පුළුවන් දේවල් ගැන විතරක් හිතන්න (Focus on What You Can Control)
මේක තමයි වැදගත්ම රහස. ලෝකේ දේවල් ජාති දෙකක් තියෙනවා:
අපිට පාලනය කරන්න පුළුවන් දේවල්: අපේ වචන, අපේ උත්සාහය, අපි අනිත් අයට සලකන විදිහ.
අපිට පාලනය කරන්න බැරි දේවල්: අනිත් අය හිතන දේවල්, කාලගුණය, හදිසි අනතුරු.
ගොඩක් අය ස්ට්රෙස් වෙන්නේ අර තමන්ට වෙනස් කරන්න බැරි දේවල් ගැන වද වෙලයි. "අයියෝ අරයා මට බැන්නනේ", "ඇයි අදම වැස්සේ?" වගේ දේවල් හිත හිතා ඉන්නවට වඩා, තමන්ට කරන්න පුළුවන් දේ ගැන හිතන්න. වැස්ස නවත්තන්න අපිට බැහැ, හැබැයි කුඩයක් අරන් යන්න අපිට පුළුවන්. අන්න ඒ වගේ තමන්ට කරන්න පුළුවන් දේ ගැන විතරක් අවධානය දෙන්න.
සරල ආරම්භයක් ගමු:
මේ දේවල් එක රැයකින් පුරුදු වෙන්න අමාරුයි. අද ඉඳන්ම පොඩි පියවරක් තියමු. උඩ තියෙන කරුණු 5න් ඔයාට ලේසිම එකක් තෝරගෙන, හෙට ඉඳන් ඒක පුරුදු වෙන්න පටන් ගන්න. ටික කාලයක් යද්දී ඔයාටම තේරෙයි ඔයාගේ හිත ඉස්සරට වඩා ගොඩක් හයියයි කියලා!