සම්ප්‍රදායික ථේරවාදී බුදුදහමේ මූලධර්ම සහ අටුවා විග්‍රහයන්ට පටහැනි අදහස් සමාජගත කිරීමේ චෝදනාව මත පූජ්‍ය කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන් මහා විහාරවංශික ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායෙන් නෙරපා හැරීමට එම නිකායේ මහා සංඝ සභාව තීරණය කර තිබේ. ඒ අනුව උන්වහන්සේගේ නිකායික සාමාජිකත්වය වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි අහෝසි කර ඇති අතර, රාමඤ්ඤ මහා නිකායට අයත් භික්ෂුවක් ලෙස නීත්‍යානුකූලව ලියාපදිංචි කර තිබූ සාමණේර සහ උපසම්පදා ලියාපදිංචියද අවලංගු කර ඒ බව බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස් ජනරාල්වරයාට දැනුම් දී ඇති බව වාර්තා වේ.
මෙම දැඩි තීරණය ගෙන ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ විනය කමිටුව සහ කාරක සංඝ සභාව එක්ව සිදු කරන ලද විශේෂ විනය පරීක්ෂණයකින් අනතුරුවය. එහිදී නිකායික විනය බලධාරීන් නිගමනය කර ඇත්තේ කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන් විසින් විවිධ අවස්ථාවලදී පවත්වන ලද ඇතැම් ධර්ම දේශනා සහ ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශ ථේරවාදී සම්ප්‍රදායේ මූලික ඉගැන්වීම්වලට සෘජුවම හානි පමුණුවන බවයි. විශේෂයෙන්ම සම්ප්‍රදායික ථේරවාදී ඉගැන්වීම්වල එන ප්‍රධාන සංකල්ප කිහිපයක් සම්බන්ධයෙන් උන්වහන්සේ ඉදිරිපත් කළ නව්‍ය අර්ථකථනයන් විනය බලධාරීන්ගේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව තිබේ. රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ මහා සංඝ සභාව තරයේ අවධාරණය කරන්නේ නිකාය නියෝජනය කරන සාමාජික භික්ෂූන් වහන්සේ නමක වශයෙන් ශ්‍රී ලාංකේය ථේරවාදී මූලධර්මයන්ට සහ නිකායික සංඝ සභාව විසින් සම්මත කර පිළිගන්නා ලද සම්මුතීන්ට පූර්ණ ලෙස ගරු කිරීමට සෑම භික්ෂුවක්ම වගකීමෙන් බැඳී සිටින බවයි.
කෙසේ වෙතත්, තමන්ට එල්ල වූ මෙම චෝදනා සම්බන්ධයෙන් මීට පෙර අදහස් දක්වා තිබූ කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන් අවධාරණය කර තිබුණේ තමන් වහන්සේ කිසිදු අවස්ථාවක බුදුදහමේ මූලික සූත්‍ර ධර්මයන් ප්‍රතික්ෂේප කර නොමැති බවයි. උන්වහන්සේ පෙන්වා දී තිබුණේ පසුකාලීනව දහමට එක්වූ අටුවා විවරණ සහ ජනප්‍රිය ඇදහිලි විශ්වාසයන් ශාස්ත්‍රීය හා විචාරාත්මක දෘෂ්ටිකෝණයකින් යුතුව විග්‍රහ කිරීමට පමණක් තමන් වහන්සේ උත්සාහ කළ බවයි.
කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන්ගේ මෙම ධර්මවිරෝධී යැයි පැවසෙන හැසිරීම් රටාව ඇතුළු ශාසනික අර්බුද රැසක් සම්බන්ධයෙන් මේ වන විටත් බෞද්ධ සමාජය තුළ දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය වී තිබේ. මෙම පසුබිම මත, ආචාර්ය පූජ්‍ය ඕමල්පේ සෝභීත හිමියන් විසින් බුද්ධ ශාසන මණ්ඩලය වෙත විශේෂ ලිපියක් යොමු කරමින් වර්තමානයේ මහා පරිමාණයෙන් පැතිර යමින් පවත්නා බෞද්ධ විරෝධී ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් ගෙන ඇති පියවර පිළිබඳව ප්‍රශ්න කර ඇත. බෞද්ධ විරෝධී ක්‍රියාකාරකම් අරභයා සුදුසු පියවර ගැනීමේ පරමාර්ථයෙන් පිහිටුවන ලද බුද්ධ ශාසන මණ්ඩලය මේ දක්වා ගෙන ඇති විසඳුම්දායක පියවර පිළිබඳව රටේ ජනතාව මෙන්ම අවම වශයෙන් නිකාය සංඝ සභාවත් නිසි අවබෝධයකින් නොමැති බව සෝභීත හිමියන් සිය ලිපියෙන් පෙන්වා දී තිබේ.
මෑතකදී බරපතල ආකාරයෙන් පැනනැගී ඇති ප්‍රධාන ගැටලු කිහිපයක් සම්බන්ධයෙන් ගෙන ඇති හෝ ගැනීමට අපේක්ෂා කරන විසඳුම් වහාම දැනුවත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින එම ලිපියේ විශේෂිත කරුණු ගණනාවක් මතු කර ඇත. පූජ්‍ය ගලගොඩඅත්තේ ඥානසාර හිමියන්ගේ සිවුර ඉවත් කිරීම සහ ඊට අදාළ ප්‍රශ්නය සම්බන්ධයෙන් ගෙන ඇති පියවර පිළිබඳව ද එහිදී විමසා තිබේ. මීට අමතරව, තිත්තගල්ලේ ආනන්ද සිරි නමැත්තා ශාසන විරෝධී ආකාරයෙන් අලුතින් නිකායක් ආරම්භ කරන බවට මහානායක හිමිවරුන්ට සෘජු ලෙස අභියෝග කරමින් හැසිරීම, සහ ක්ලිප්පේ අරියමග්ග නැමැති අය ප්‍රධාන පිරිසක් විසින් පිහිටුවන ලදැයි පැවසෙන සිරි ගොතම සම්බුද්ධ නිකාය නම් නව සංවිධානය සම්බන්ධයෙන්ද සෝභීත හිමියන් බුද්ධ ශාසන මණ්ඩලයේ අවධානයට යොමු කර ඇත. තවද, ක්‍රිස්තියානි ධර්මය අදහන අයට මිථ්‍යා දෘෂ්ඨිය යන යෙදුම භාවිත කළහොත් නීති මඟින් ක්‍රියා කරන බවට ජෙරම් ප්‍රනාන්දු ඇතුළු පිරිසක් විසින් සිදුකරන ප්‍රකාශද මෙම ලිපිය හරහා ප්‍රශ්න කර තිබේ.
මෙම සියලු ශාසනික අර්බුද මධ්‍යයේ, 2020 වෙසක් සත්කාර උත්සව අවස්ථාවේදී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක විසින් සිදුකළ ප්‍රකාශයක් ද පූජ්‍ය ඕමල්පේ සෝභීත හිමියන් යළි සිහිපත් කර තිබේ. ත්‍රිපිටකය සුරක්ෂිත කිරීම සහ බුද්ධ ශාසනය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අවශ්‍ය නම් නව නීති සම්පාදනය කරන බවට එදා දුන් ප්‍රතිඥාව යටතේ මේ දක්වා ගෙන ඇති ක්‍රියාමාර්ග මොනවාදැයි උන්වහන්සේ විමසා සිටිති. මෙම අර්බුදකාරී වාතාවරණයට විසඳුම් අපේක්ෂාවෙන්, අදාළ ලිපියේ පිටපත් ත්‍රෛනිකායික අතිපූජ්‍ය මහානායක හිමිපාණන් වහන්සේලා සහ ජනාධිපතිවරයා වෙතද යොමු කිරීමට පියවර ගෙන ඇත.