dr-asha-de-vos-elected-as-fellow-of-the-uk-marine-biological-association

ශ්‍රී ලංකාව වටා ඇති සාගරය ජාතික ජීවිතයට මෙන්ම ස්වාභාවික උරුමයට ද කේන්ද්‍රීය වූවකි. එහෙත්, උතුරු ඉන්දියන් සාගරයේ සමුද්‍රීය පරිසර පද්ධති සහ නිල් තල්මසුන් පිළිබඳව ලෝකයේ අවධානය යොමු කරවීමට දශක ගණනාවක් පුරා නිහඬව එහෙත් ප්‍රබලව කැප වූ ශ්‍රී ලාංකික සමුද්‍ර ජීව විද්‍යාඥ ආචාර්ය ආශා ඩි වොස්, එක්සත් රාජධානියේ සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා සංගමයේ (Marine Biological Association - MBA) අධිසාමාජිකාවක (Fellow) ලෙස පත් කර තිබේ.

2026 නොවැම්බර් 18 වැනිදා එම සංගමය නිල වශයෙන් නිවේදනය කළ මෙම පත්වීම, සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයට ඇය කළ විශිෂ්ට සහ බලපෑම්සහගත දායකත්වය ඇගයීමට ලක් කරන්නකි.




එක්සත් රාජධානියේ සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා සංගමයේ රාජකීය ප්‍රඥප්තියට (Royal Charter) අනුව, අධිසාමාජිකත්වය පිරිනමනු ලබන්නේ "සමුද්‍ර ජීව විද්‍යාවට ඉහළ මට්ටමින් සිදු කළ විශිෂ්ට සහ බලපෑම්සහගත දායකත්වයන්" ඇගයීම සඳහා ය. මෙම ගෞරවය හුදෙක් ආචාර්ය ඩි වොස්ගේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. සමුද්‍ර සංරක්ෂණය, අධ්‍යාපනය සහ සාගරය පිළිබඳ මහජන අවබෝධය පුළුල් කිරීම වෙනුවෙන් ඇය ඉටු කළ පුළුල් මෙහෙවර ද මෙමගින් සම්මානයට පාත්‍ර වී තිබේ.

සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා සංගමයේ නිවේදනය මගින් ආචාර්ය ඩි වොස් හඳුන්වා දී ඇත්තේ ජාත්‍යන්තර කීර්තියට පත් ශ්‍රී ලාංකික සමුද්‍ර ජීව විද්‍යාඥවරියක, සාගර අධ්‍යාපනඥවරියක, ලේඛිකාවක මෙන්ම උතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ දිගුකාලීන නිල් තල්මසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණවල පුරෝගාමියෙකු ලෙස ය. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම ගැඹුරු මුහුදු ගවේෂකවරිය සහ ජලතරණ විද්‍යාඥවරිය (aquanaut) ලෙස ද, සමුද්‍ර සංරක්ෂණ ක්ෂේත්‍රය තුළ විවිධත්වය සහ සමානාත්මතාව වෙනුවෙන් ප්‍රබලව පෙනී සිටින්නියක ලෙස ද එම සංගමය ඇයව ඇගයීමට ලක් කර ඇත. විශේෂයෙන්ම උතුරු ඉන්දියන් සාගරයේ සමුද්‍ර ක්ෂීරපායින් පිළිබඳ දශක ගණනාවක ක්ෂේත්‍ර පර්යේෂණ අත්දැකීම් සහ වසර ගණනාවක ගැඹුරු මුහුදු පර්යේෂණ අත්දැකීම් ඇය සතු බව සංගමයේ උපහාර සටහනේ දැක්වේ. මෙම සම්මානය හුදෙක් එක් ජයග්‍රහණයකට වඩා, කලාපයේ සමුද්‍ර ජීවීන් සමඟ ඇය පවත්වාගෙන ගිය අඛණ්ඩ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ ක්‍රියාකාරකම් සමුදායක ප්‍රතිඵලයකි.




නිල් තල්මසා යනු ආචාර්ය ඩි වොස්ගේ වෘත්තීය ජීවිතය හා බැඳුණු වඩාත්ම හඳුනාගත් සංකේතයකි. උතුරු ඉන්දියන් සාගරයේ සිදු කළ දිගුකාලීන පර්යේෂණ හරහා ශ්‍රී ලංකාව අවට මුහුදේ වෙසෙන සමුද්‍ර ක්ෂීරපායින් පිළිබඳ දැනුම ගොඩනැගීමට ඇය සුවිශේෂී දායකත්වයක් ලබා දී තිබේ. එමෙන්ම, ඇය විද්‍යා සන්නිවේදිකාවක ලෙස ඉටු කරන කාර්යභාරය ද සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා සංගමය විශේෂයෙන් ඉස්මතු කර ඇත. වේදිකා දේශන, ග්‍රන්ථ, වාර්තා චිත්‍රපට සහ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ලොව පුරා ප්‍රේක්ෂකයන් වෙත සාගරය පිළිබඳ තොරතුරු රැගෙන යන ඇය, සංකීර්ණ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සොයාගැනීම් සාමාන්‍ය ජනතාවට සමීප කරවීමට සමත් වී තිබේ. විද්‍යාගාර සහ විශ්වවිද්‍යාල සීමාවෙන් ඔබ්බට සමුද්‍ර දැනුම රැගෙන යමින්, සාගර විද්‍යාවට ආධුනික ලාබාල පාඨකයන් ඇතුළු සියලු වයස් කාණ්ඩවල පාඨකයන් වෙනුවෙන් ඇය සාගරය හා සම්බන්ධ ග්‍රන්ථ තුනක් ද රචනා කර ඇත.

ශාන්ත ඇන්ඩෘස් විශ්වවිද්‍යාලය (University of St Andrews), ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය (University of Oxford) සහ බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු විශ්වවිද්‍යාලය (University of Western Australia) යන ආයතනවලින් අධ්‍යාපනය ලැබූ ආචාර්ය ඩි වොස්, පසුව ශාස්ත්‍රීය ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉවත් වී 'ඕෂන්ස්වෙල්' (Oceanswell) ආයතනය පිහිටුවූවා ය. සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා සංගමය විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම සමුද්‍ර සංරක්ෂණ පර්යේෂණ සහ අධ්‍යාපන සංවිධානය ලෙස හඳුන්වනු ලබන ඕෂන්ස්වෙල් ආයතනය, හුදෙක් තනි ව්‍යාපෘතිවලින් ඔබ්බට ගොස් ශ්‍රී ලංකාවේ සමුද්‍ර විද්‍යාව සඳහා පුළුල් පදනමක් සකසා තිබේ. සමුද්‍ර විද්‍යාව සඳහා වූ අවකාශය සීමිත යැයි කලක් සැලකූ පසුබිමක, තමන්ට එදා නොලැබුණු අවස්ථාවන් වත්මන් පරපුරට විවර කර දෙමින් ඇය ශ්‍රී ලංකාවේ නව පරපුරේ සමුද්‍ර විද්‍යාඥයන් පිරිසක් පුහුණු කර මෙහෙයවා ඇති බව සංගමය සඳහන් කරයි. මෙම පරම්පරාගත දායකත්වය හේතුවෙන්, ඇයට හිමි වූ මෙම අධිසාමාජිකත්වය තනි පුද්ගල ඇගයීමකට වඩා ශ්‍රී ලංකාවේ නැගී එන සමුද්‍ර විද්‍යා ප්‍රජාවේ හැකියාවන් පිළිබඳ සාක්ෂියක් බවට පත්ව ඇත.



ආචාර්ය ඩි වොස්ගේ වෘත්තීය ගමන්මග ජාත්‍යන්තර ඇගයීම් රැසකින් සමන්විත බව සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා සංගමයේ නිවේදනය පෙන්වා දෙයි. බී.බී.සී. (BBC), ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් (The New York Times), ටෙඩ් (TED) සහ නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් (National Geographic) වැනි ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය හා වේදිකාවල ඇයගේ කාර්යයන් අවධානයට ලක්ව තිබේ. ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ සිය ආලේඛ්‍ය චිත්‍රයක් එල්ලා තැබීමට ගෞරවය ලැබූ ප්‍රථම ශ්‍රී ලාංකික කාන්තාව වන ඇය, 2018 වසරේ ලොව වඩාත්ම ආශ්වාදජනක හා බලපෑම්සහගත කාන්තාවන් 100 දෙනාගේ බී.බී.සී. ලැයිස්තුවට (BBC 100 Women 2018) ද ඇතුළත් වූවා ය. එම වසරේදීම ලංකා මන්ත්ලි ඩයිජෙස්ට් (Lanka Monthly Digest) සඟරාව විසින් ඇයව වසරේ ශ්‍රී ලාංකිකයා (Sri Lankan of the Year) ලෙස ද නම් කරන ලදී.

තවද, 2020 වසරේදී ක්ෂේත්‍ර ජීව විද්‍යාව වෙනුවෙන් පිරිනැමුණු මංගල මැක්ස්වෙල්-හැන්රාහන් සම්මානය (Maxwell-Hanrahan Award in Field Biology) දිනාගත් ඇය, ස්කූබා ඩයිවින් සඟරාවේ (Scuba Diving Magazine) වසරේ සාගර වීරවරිය (Sea Hero of the Year) ලෙස ද නම් කෙරිණි. 2021 වසරේදී වනිතාභිමානී යාවජීව සම්මානයෙන් සහ ටෝල්බර්ග්-එස්.එන්.එෆ්.-එලියාසන් ගෝලීය නායකත්ව ත්‍යාගයෙන් (Tällberg-SNF-Eliasson Global Leadership Prize) පිදුම් ලැබූ ඇය, 2023 වසරේදී බ්‍රිතාන්‍ය පාරිසරික සංගමයේ සමානාත්මතා සහ විවිධත්ව ශූරිය (Equity and Diversity Champion) ලෙසත්, කැලිෆෝනියා විද්‍යා ඇකඩමියේ ඕෂර් අධිසාමාජිකාවක (Osher Fellow) ලෙසත් නම් කෙරිණි. 2026 වසරේදී ඇය ෆොරස්ට් පර්යේෂණ පදනමේ නේවාසික චින්තකවරියක (Forrest Research Foundation Thinker-in-Residence) ලෙස ද තෝරාගෙන තිබේ.

දෙස් විදෙස් ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට සමුද්‍ර සංරක්ෂණය සහ පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රයේ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථානය ශක්තිමත් කිරීමට කළ මෙහෙවර පිළිබඳ සතුටු විය හැකි අවස්ථාවක් වන මෙම පත්වීම, බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු විශ්වවිද්‍යාලයේ සාගර ආයතනයේ අනුබද්ධ පර්යේෂණ අධිසාමාජිකාවක (Adjunct Research Fellow) ලෙස ඇය කටයුතු කරන බැවින් ඕස්ට්‍රේලියානු පාඨකයන්ට ද සුවිශේෂී වැදගත්කමක් දරයි. එක්සත් රාජධානියේ සමුද්‍ර ජීව විද්‍යා සංගමය පිරිනැමූ මෙම ගෞරවය, සාගරය පිළිබඳ ග්‍රන්ථ තුනක කතුවරියක ලෙසත්, තමන් ආරම්භ කරන විට නොතිබූ අවස්ථාවන් හඹා යාමට නව පරපුරේ ශ්‍රී ලාංකික සමුද්‍ර විද්‍යාඥයන් පිරිසක් පුහුණු කර මෙහෙයවූ නායිකාවක ලෙසත් ආචාර්ය ආශා ඩි වොස් ඉතිරි කර ඇති චිරස්ථායී උරුමය යළිත් තහවුරු කරන්නකි.

dr-asha-de-vos-elected-as-fellow-of-the-uk-marine-biological-association