ඇමරිකානු සම්බාධක සහ නාවික අවහිරතා හේතුවෙන් මාස ගණනාවක් තිස්සේ ශ්‍රී ලංකා මුහුදු සීමාවට ඔබ්බෙන් අතරමංව සිටි ඉරාන බොරතෙල් නැව් කිහිපයක සේවය කළ නාවිකයන් විසිහත් දෙනෙකු හදිසි රෝගී තත්ත්වයක් හේතුවෙන් ගාල්ල වරාය වෙත රැගෙන විත් තිබේ. 2026 ඔක්තෝබර් 24 වැනිදා පස්වරුවේ ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවට අයත් ඩෝරා යාත්‍රා දෙකක් මගින් මෙම පිරිස ගොඩබිමට ගෙන එනු ලැබුවේ නූතන භූ දේශපාලනික අර්බුදයක ඛේදවාචකය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළට යළිත් වරක් සමීප කරමිනි.
විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ මැදිහත්වීම මත සිදුකෙරුණු මෙම මෙහෙයුමෙන් අනතුරුව, රෝගී වූ නාවිකයන් වැඩිදුර ප්‍රතිකාර සඳහා කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලක් වෙත මාරු කර යැවීමට පියවර ගෙන ඇත. දකුණු පළාත් ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති කාර්යාලය විසින් මෙම කරුණු තහවුරු කර තිබුණද, නාවිකයන්ට වැළඳී ඇති රෝගී තත්ත්වය කුමක්ද යන්න හෝ ඔවුන්ගේ නිශ්චිත ජාතිකත්වයන් පිළිබඳව මෙතෙක් කිසිදු නිල ප්‍රකාශයක් නිකුත් වී නොමැත.
මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් අදහස් දැක්වූ සෞඛ්‍ය නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය වෛද්‍ය හංසක විජේමුණි අවධාරණය කළේ, සරණාගතයන් ද ඇතුළුව මුහුදු මාර්ගයෙන් පැමිණෙන පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාව නිරතුරුවම ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන්ට සහ නීතිවලට අනුකූලව ක්‍රියා කරන බවයි. මෙහිදී ජාතිකත්වය කිසිසේත්ම තීරණාත්මක සාධකයක් නොවන බවත්, අදාළ නීතිමය රාමුන්ට යටත්ව මෙම පියවර ගෙන ඇති බැවින් එය කිසිදු රටකට ගැටලුවක් නොවිය යුතු බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් ප්‍රකාශ කළේය.
මෙම වෛද්‍ය ආපදා ඉවත් කරගැනීමේ මෙහෙයුම හුදකලා සිදුවීමක් නොවේ. එය මේ වසරේ ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවල සිට ගාල්ලට නිරිත දෙසින්, ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික සැතපුම් 12 කලාපයෙන් පිටත (අනන්‍ය ආර්ථික කලාපයේ) නැංගුරම් ලා ඇති ජාතික ඉරාන ටැංකි සමාගමට (NITC) අයත් අතිවිශාල බොරතෙල් ප්‍රවාහන නැව් දහතුනත් විස්සත් අතර ප්‍රමාණයකට අත්පත්ව ඇති අඳුරු ඉරණමේ එක් ප්‍රතිඵලයක් පමණි. TankerTrackers සහ UANI වැනි ආයතන නිරීක්ෂණය කරන පරිදි, මැලේසියාව වැනි රටවල් ආසන්නයේදී සිය තෙල් තොග වෙනත් නැව් වෙත මාරු කිරීමෙන් පසු හිස්ව පවතින මෙම යෝධ නෞකාවලට යළි ඉරානය බලා යා නොහැකි වී ඇත්තේ ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය විසින් පනවා ඇති දැඩි නාවික අවහිරතා හේතුවෙනි.
2026 වසරේ මුල් භාගයේදී ආරම්භ වූ යුදමය තත්ත්වයත් සමඟ අප්‍රේල් මාසයේදී පැනවූ මෙම අවහිරතා ජූලි මාසයේදී යළිත් දැඩි කෙරිණි. මේ හේතුවෙන් මධ්‍යස්ථ රටකට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේ රැඳී සිටීමට මෙම නෞකාවලට සිදුව ඇති අතර, කාර්ය මණ්ඩල මේ වනවිට දැඩි ආහාර, පානීය ජලය සහ ඉන්ධන හිඟයකට මුහුණ දෙමින් සිටින බව වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නලය ඇතුළු වාර්තා පෙන්වා දෙයි. ජලය කොතරම් සීමිතද යත් සමහර නාවිකයන්ට සේදීමේ කටයුතු පවා කරගත නොහැකි මට්ටමට පත්ව ඇති බව පැවසේ. ද්විතීයික ඇමරිකානු සම්බාධකවලට ලක්වීමේ දැඩි අවදානම හේතුවෙන් දේශීය සමාගම් මෙම නැව් වෙත සැපයුම් ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති අතර, විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශ ප්‍රකාශකයන් ද එම ස්ථාවරයම තහවුරු කර ඇත.
ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම නෞකා නාවික සැතපුම් 24ත් 25ත් අතර දුරකින් හෙවත් ශ්‍රී ලංකා මුහුදු සීමාවෙන් පිටත රැඳී සිටින බවත්, ඔවුන්ගෙන් නිල වශයෙන් සහන ඉල්ලීමක් ලැබී නොමැති බවත්, ශ්‍රී ලංකාව සිය ජාතික අවශ්‍යතාවන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලබාදෙන බවත්ය. කෙසේ වෙතත්, නැව් පිහිටි නිශ්චිත දුර කුමක් වුවද, මුහුදේදී අනතුරට පත්වන පුද්ගලයන්ට සහන සැලසීම එක්සත් ජාතීන්ගේ සාගර නීතිය පිළිබඳ සම්මුතිය (UNCLOS) සහ සාමාන්‍ය මානුෂීය මූලධර්ම යටතේ අනිවාර්ය වන බව මානුෂීය සංවිධාන අවධාරණය කරයි.
ශ්‍රී ලංකා මුහුදු තීරයේදී ඉරාන නාවිකයන් මෙවැනි අර්බුදයකට මුහුණ දුන් පළමු අවස්ථාව මෙය නොවේ. මීට පෙර, 2026 මාර්තු 4 වැනිදා ගාල්ලට නාවික සැතපුම් 19ත් 40ත් අතර දුරකින්දී ඇමරිකානු USS Charlotte සබ්මැරීනයක් විසින් එල්ල කළ ටෝපිඩෝ ප්‍රහාරයකින් ඉරාන IRIS Dena යුද නෞකාව ගිල්වා දමනු ලැබිණි. ඉන් නාවිකයන් 84ත් 87ත් අතර පිරිසකට ජීවිත අහිමි වූ අතර, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව විසින් බේරාගනු ලැබූ 32කට ආසන්න පිරිසකට ගාල්ල කරාපිටිය රෝහලේදී ප්‍රතිකාර ලබාදෙන ලදී. එසේම එන්ජින් දෝෂයකට ලක්වූ IRIS Bushehr නෞකාවද ශ්‍රී ලංකාවේ පාලනයට නතුකර ගනිමින් එහි සිටි 208ක පමණ කාර්ය මණ්ඩලයෙන් බහුතරයක් වැලිසර නාවික කඳවුර වෙත ඉවත් කරගැනීමට කටයුතු කෙරිණි.
එකී ඛේදවාචකයේදී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා ප්‍රකාශ කළේ, ජාත්‍යන්තර නීතිය යටතේ වන මානුෂීය වගකීම ශ්‍රී ලංකාව විසින් ඉටු කළ බවයි. මාස කිහිපයකට පසු අද වන විට රෝගී වූ නාවිකයන් විසිහත් දෙනෙකුට කොළඹදී ප්‍රතිකාර හිමිවෙමින් පවතී. එහෙත් තවමත් නිසි විසඳුමක් නොමැතිව ගාල්ලට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේ පාවෙමින් පවතින හිස් යෝධ නෞකා විස්සක් පමණ තුළ, ජාත්‍යන්තර සම්බාධක සහ ජීවත් වීමේ අරගලය අතර සිරවූ තවත් සිය ගණනක් නාවිකයෝ තමන්ට කුමක් සිදුවනු ඇත්දැයි අවිනිශ්චිතව බලා සිටිති.
