චීනයේ ටිබෙට් ස්වයං පාලන කලාපයට අයත් උතුරුදිග දුරස්ථ, කඳුකර පෙදෙසක නිහඬ රැය දෙදරුම් කවමින් හදිසියේ හටගත් රික්ටර් මාපකයේ 7.0ක ප්‍රබල භූමිකම්පාවකින් අවම වශයෙන් මිනිස් ජීවිත 16ක් අහිමි වී, තවත් 65 දෙනෙකු තුවාල ලබා තිබේ. නිවාස සිය ගණනක් බිමට සමතලා කරමින් සිදු වූ මෙම ස්වාභාවික ව්‍යසනය හේතුවෙන් මේ වන විට 12,000කට අධික පිරිසක් ආරක්ෂිත ස්ථාන කරා යොමු කිරීමට බලධාරීන්ට සිදු විය.
දේශීය වේලාවෙන් ඔක්තෝබර් 22 වැනි බ්‍රහස්පතින්දා රාත්‍රී 22:33ට (UTC 14:33) මෙම භූකම්පනය හටගෙන ඇත්තේ මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 4,800ත් 4,864ත් අතර (අඩි 15,750ත් 15,960ත් පමණ) අතිශය උස් බිම්කඩක පිහිටි නාග්චු නගරයට අයත් බාචෙන් ප්‍රාන්තයේ මාරු ගම්මාන කලාපයේදීය. නාග්චු නගරයට කිලෝමීටර් 191ක් පමණ ඊසානදිගින් ද, ලාසා අගනුවරට කිලෝමීටර් 390ත් 400ත් අතර ඊසානදිගින් ද, චින්හායි දේශසීමාව ආසන්නයේ ද පිහිටි මෙම දුෂ්කර කලාපය ජනගහනය අතිශයින් විරල කඳුකර පෙදෙසකි. ඉන්දු-යුරේසියා භූ තැටි ගැටුම හා බැඳුණු නැගෙනහිර-බටහිර ප්‍රසාරණය මඟින් ටිබෙට් සානුව අභ්‍යන්තරයේ හටගත් සාමාන්‍ය විභේදනයක් මෙම කම්පනයට හේතු වී තිබේ.
අමෙරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනය (USGS) සහ චීන භූකම්පන ජාල මධ්‍යස්ථානය (CENC) යන දෙඅංශයම භූමිකම්පාවේ ප්‍රබලත්වය මැග්නිටියුඩ් 7.0ක් ලෙස සටහන් කළ ද, එහි ගැඹුර සම්බන්ධයෙන් වාර්තාවල යම් වෙනසක් දක්නට ලැබේ. අමෙරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනය එය කිලෝමීටර් 18ක් ගැඹුරින් හටගත් බව ප්‍රකාශ කරන අතර චීන වාර්තා බොහෝමයක් එය සටහන් කර ඇත්තේ කිලෝමීටර් 10ක් පමණ ගැඹුරකිනි. 2024 ජනවාරියෙන් පසු චීනයෙන් වාර්තා වූ ප්‍රබලතම භූමිකම්පාව මෙන්ම පසුගිය පස්වසරක කාලය තුළ එම කලාපයෙන් වාර්තා වූ ප්‍රබලතම කම්පනය මෙය විය.
එක් රැයකින් අඳුර සහ සුන්බුන් අතර සිරවූ ගම්මානවලින් වාර්තා වන දර්ශන කම්පන සහගතය. ප්‍රබල කම්පනයත් සමඟ නිවස දෙදරුම් කන හඬට තමන් නින්දෙන් ඇහැරුණු බව එක් ප්‍රදේශවාසියෙකු විස්තර කර තිබිණි. වෙළඳසැල්, ආපනශාලා සහ ගොඩනැගිලි තුළ සිටි මිනිසුන් බියෙන් වීදි වෙත දිවයන අයුරුත්, රාක්කවල තිබූ බඩුබාහිරාදිය බිමට ඇදවැටෙන අයුරුත් සීසීටීවී සහ ප්‍රාදේශීය මාධ්‍ය ඔස්සේ විකාශය වූ වීඩියෝ දර්ශනවල සටහන්ව තිබිණි. නිවාස අහිමි වූ බොහෝ දෙනෙක් එළිමහනේ මෙන්ම මෝටර් රථ තුළ රැකවරණය පතා සිටිති.
ව්‍යසනයේ බරපතළකම සංඛ්‍යාලේඛන මඟින් ද පැහැදිලි වේ. ප්‍රාදේශීය හදිසි ආපදා අංශ සහ නාග්චු බලධාරීන් උපුටා දක්වමින් ෂින්හුවා ඇතුළු චීන රජයේ මාධ්‍ය තහවුරු කළේ ඔක්තෝබර් 23 වන විට මරණ සංඛ්‍යාව 16ක් ලෙස පවතින බවයි. තුවාල ලැබූවන්ගේ සංඛ්‍යාව මුලින් බරපතළ තත්ත්වයේ පසු වූ 11 දෙනෙකු ඇතුළුව 32ක් ලෙසත්, අනතුරුව 46ක් හෝ 54ක් ලෙසත් සටහන් වූ අතර, පසුව එය 65 දක්වා ඉහළ ගියේය. කලාපයේ අවම වශයෙන් නිවාස 339ක් සහ සත්ව ගාල් 20ක් සහමුලින්ම කඩා වැටී ඇති අතර, ප්‍රාදේශීය පාලන කාර්යාලය ඇතුළු ගොඩනැගිලි රැසක බිත්ති පුපුරා ගොස් තිබේ.
ප්‍රාන්ත මධ්‍යස්ථානයේ විදුලිය සහ විදුලි සංදේශ සබඳතා බිඳවැටී ඇති අතර ඇතැම් දුරස්ථ පෙදෙස්වල සන්නිවේදනය මුළුමනින්ම ඇනහිට තිබේ. නායයෑම් සහ පර්වත කඩා වැටීම් හේතුවෙන් අංක 317 දරන ජාතික මහාමාර්ගයේ කොටස් අවහිර වීම නිසා එම මාර්ගය හදිසි මුදාගැනීමේ සහ නිල රථ සඳහා පමණක් සීමා කෙරිණි. ප්‍රදේශය හරහා දිවෙන දුම්රිය ගමන් ද නතර කිරීමට දුම්රිය බලධාරීහු පියවර ගත්හ. අමෙරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනයට අනුව පුද්ගලයින් 111,000ක් පමණ මධ්‍යස්ථ මට්ටමේ සිට දරුණු මට්ටම දක්වා වූ සෙලවීමකට මුහුණ දී ඇති අතර, එහි ආර්ථික හානි පිළිබඳ පේජර් අනතුරු ඇඟවීම තැඹිලි පැහැයෙන් නම් කර තිබුණේ ජාතික මට්ටමේ ප්‍රතිචාරයක් අවශ්‍ය විය හැකි සැලකිය යුතු හානියක් පෙන්නුම් කරමිනි.
ප්‍රධාන කම්පනයෙන් පසුව ද පොළොව සන්සුන් වූයේ නැත. මැග්නිටියුඩ් 4.3ත් 5.2ත් අතර ප්‍රබල පසුකම්පන අවම වශයෙන් 7ක් අමෙරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනය විසින් සටහන් කරගත් අතර, චීන නිරීක්ෂණ ජාල පසුව වාර්තා කළේ සමස්ත පසුකම්පන සංඛ්‍යාව 413ක් තරම් ඉහළ අගයකට ළඟා වූ බවයි.
මෙම අර්බුදය හමුවේ චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින් සිරවී සිටින පුද්ගලයන් සෙවීම සහ මුදාගැනීම, තුවාල ලැබූවන්ට කඩිනමින් ප්‍රතිකාර කිරීම සහ ජීවිත හානි අවම කරගැනීම සඳහා සියලු උත්සාහයන් යොදවන ලෙස නියෝග කළේය. අගමැති ලී චියෑං ද හදිසි මුදාගැනීම්, වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සහ විපතට පත්වූවන් නිසි පරිදි නැවත පදිංචි කිරීම වෙනුවෙන් උපදෙස් ලබා දුන්නේය. හදිසි ආපදා කළමනාකරණ අමාත්‍යාංශයේ සම්බන්ධීකරණයෙන් බලධාරීන් විසින් හදිසි ප්‍රතිචාර යාන්ත්‍රණය ක්‍රියාත්මක කර පසුව එය අදියර තුන දක්වා යාවත්කාලීන කරන ලදී.
ප්‍රාදේශීය ප්‍රාන්තයෙන් 1,600කට අධික පිරිසක්, පොලිස් නිලධාරීන් 300කට වැඩි පිරිසක් සහ ගිනි නිවන හා මුදාගැනීමේ භටයින් 350කට ආසන්න පිරිසක් මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම්වලට එක්ව සිටිති. ඊට අමතරව ගුවන් නිරීක්ෂණ ඩ්‍රෝන යානා, ක්ෂේත්‍ර වෛද්‍ය කණ්ඩායම් සහ විශේෂ රථවාහන සහිතව මහජන විමුක්ති හමුදාවේ බටහිර මෙහෙයුම් විධානයට අයත් භට පිරිස් ද සක්‍රීයව දායක වෙති. අවතැන් වූවන් වෙනුවෙන් කල්තියා සකසන ලද නිවාස ඒකක 1,000ක්, කූඩාරම් සහ නැමිය හැකි ඇඳන් 3,000ක් පමණ ද, විදුලි පන්දම්, ශීත සෘතු ඇඳුම්, පොරෝනා, පානීය ජලය සහ වියළි ආහාර ද්‍රව්‍ය සහනාධාර ලෙස යොමු කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් මුහුණ දී ඇති අභියෝග අතිශය කටුකය. භූමියේ පවතින අධික ශීතල සහ ඉදිරි දිනවලදී අපේක්ෂිත හිමපතනය මෙන්ම අතිශය දුෂ්කර උස් කඳුකර භූ විෂමතාවය මෙහෙයුම්වල වේගය අඩාල කරයි. මාර්ග අවහිර කරන ගල්පර්වත, විදුලිය සහ සන්නිවේදන බිඳවැටීම් මෙන්ම ටිබෙටය දැඩි පාලනයකට යටත් කලාපයක් වීම හේතුවෙන් ස්වාධීන ප්‍රවේශය සීමා වීම ද තොරතුරු ගලා ඒමට බාධාවක් වී ඇත. එබැවින් වර්තමාන තොරතුරු ප්‍රධාන වශයෙන්ම රැඳී පවතින්නේ ෂින්හුවා සහ සීසීටීවී ඇතුළු චීන රාජ්‍ය මාධ්‍ය වාර්තා මතය.
ටිබෙට් සානුව යනු නිරන්තර භූකම්පන අවදානමකට ලක්වන කලාපයකි. 2025 ජනවාරි මාසයේදී ද ටිබෙටයේ ටින්ග්‍රි ප්‍රදේශයේ හටගත් මැග්නිටියුඩ් 7.1ක ප්‍රබල භූමිකම්පාවකින් පුද්ගලයින් 120කට වැඩි පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්විය. අධික ශීතලෙන් වෙළී ගත් උස් කඳුකරයේ සුන්බුන් අතර තවමත් මුදාගැනීමේ සේවකයින් ජීවිත සොයා වෙහෙසෙන පසුබිමක, මෙම නවතම ස්වාභාවික ව්‍යසනයෙන් බැටකෑ ජනතාවට අනාගතය පිළිබඳ ඉතිරිව ඇත්තේ අවිනිශ්චිතතාවය පමණි.
