2026 ඔක්තෝබර් 25 වැනිදා පැවති හදිසි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී ඓතිහාසික පෙරළියක් සිදු කරමින්, සර්බියාවේ ශිෂ්‍ය නායකත්වයෙන් යුත් ව්‍යාපාරය එරට වසර 14කට ආසන්න කාලයක් පැවති ඇලෙක්සැන්ඩර් වුචිච්ගේ පාලන අධිකාරිය නිමා කර තිබේ. කිසිදු තනි නායකයෙකු නොමැති තිරස් ව්‍යුහයක් සහිත "ශිෂ්‍ය ලැයිස්තුව – සිසුන් දිනයි" (Studentska lista – Studenti pobeđuju) නම් වූ මෙම මහජන ව්‍යාපාරය, පාර්ලිමේන්තුවේ සෘජු බහුතර බලය තහවුරු කරගැනීමට සමත් විය.
රාජ්‍ය මැතිවරණ කොමිසම හෙවත් ජනරජ මැතිවරණ කොමිසම (RIK) සහ CeSID-Ipsos වැනි නිරීක්ෂණ කණ්ඩායම් නිකුත් කළ පාහේ සම්පූර්ණ ඡන්ද ගණන් කිරීමේ දත්තවලට අනුව, ශිෂ්‍ය ලැයිස්තුව සියයට 52.5ත් 53ත් අතර ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් (දළ වශයෙන් ඡන්ද මිලියන 2.2ක්) ලබාගෙන ඇත. ඒ අනුව ආසන 250කින් සමන්විත ජාතික සභාව තුළ ඔවුනට ආසන 139 සිට 141 දක්වා ප්‍රමාණයක් හිමිවනු ඇතැයි පුරෝකථනය කෙරේ. වුචිච්ගේ නායකත්වයෙන් තරග වැදුණු එස්.එන්.එස්. පක්ෂය ප්‍රමුඛ "එක්සත් සර්බියාව" සන්ධානයට ලබාගත හැකි වූයේ සියයට 39ත් 39.3ත් අතර ඡන්ද ප්‍රමාණයක් (දළ වශයෙන් ඡන්ද මිලියන 1.7ක්) පමණක් වන අතර ඔවුන් සතු වනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ ආසන 97ත් 105ත් අතර සංඛ්‍යාවකි. ඉතිරි ආසන ප්‍රධාන වශයෙන් වොයිවොඩිනා හංගේරියානු සන්ධානය සහ ඇල්බේනියානු පක්ෂ වැනි සුළුතර ලැයිස්තු වෙත හිමි වූ අතර, වෙනත් කිසිදු ප්‍රධාන පක්ෂයකට පාර්ලිමේන්තු සීමාව සැලකිය යුතු මට්ටමකින් ඉක්මවා යාමට නොහැකි විය.
ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අනුපාතය සියයට 68.8ත් 70ත් අතර මට්ටමක පැවති අතර, ඡන්දදායකයින් මිලියන 4.2කට අධික පිරිසක් ඡන්දය භාවිත කර තිබිණි. මෙය 1992 වසරේ යුගෝස්ලාවියාව බිඳවැටීමෙන් පසුව වාර්තා වූ ඉහළම ඡන්දය භාවිත කිරීමේ ප්‍රතිශතයයි. ඉහළ ඡන්ද ප්‍රතිශතය මැතිවරණයේදී සිදුවිය හැකි වූ ඕනෑම බලපෑමක් හෝ අක්‍රමිකතා අවදානමක් මැඩපැවැත්වීමට උපකාරී වූ බව ස්වාධීන නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
රාත්‍රී 8ට ඡන්ද විමසීම අවසන් වී පැය එකහමාරක් පමණ ගත වෙද්දී එස්.එන්.එස්. මූලස්ථානයේ සිට ප්‍රකාශයක් නිකුත් කළ ඇලෙක්සැන්ඩර් වුචිච් සිය පරාජය නිල වශයෙන් පිළිගත්තේය. "අප මෙම මැතිවරණයෙන් පරාජයට පත්ව ඇති බව පැහැදිලියි. ශිෂ්‍ය ලැයිස්තුව ජයග්‍රහණය කර තිබෙනවා," යනුවෙන් ඔහු ප්‍රකාශ කළේය. සිය පක්ෂයේ නියැදි දත්ත මත පදනම්ව සිසුන්ට ආසන 135ත් 140ත් අතර ප්‍රමාණයක් සහ තම ලැයිස්තුවට ආසන 105ක් පමණ ලැබෙනු ඇතැයි ඔහු පුරෝකථනය කර තිබිණි. පරාජය පිළිගැනීමත් සමඟ බෙල්ග්‍රේඩ් සහ අනෙකුත් නගරවල වීදි පුරා නලා හඬවමින්, ගිනිදැල් දල්වමින්, නටමින් සහ "ජයග්‍රහණය" මෙන්ම "ඔහු හමාරයි" යනුවෙන් හඬනගමින් මහා සැමරුම් ඇරඹුණු අතර, ජාතික සභාව ඉදිරිපිට ඇතුළු රට පුරා එම සැමරුම් සඳුදා දිනය දක්වාම අඛණ්ඩව පැවතිණි.
මෙම මහජන ව්‍යාපාරයේ ආරම්භය සනිටුහන් වූයේ 2024 නොවැම්බර් 1 වන දින නෝවි සාද් (Novi Sad) දුම්රිය ස්ථානයේ කොන්ක්‍රීට් වියන කඩාවැටීමෙන් ළමුන් ඇතුළු 16 දෙනෙකු මියයාමේ ඛේදවාචකයත් සමඟය. චීන ‘එක් තීරයක් - එක් මාවතක්’ ව්‍යාපෘතියට අදාළව මෑතකදී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද මෙම කොටස සම්බන්ධයෙන් නිලධාරීන් මුලදී කියා සිටියේ එය ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතුවලට ඇතුළත් නොවූ බවයි. එහෙත් දූෂණය, දුර්වල අධීක්ෂණය සහ "යුරෝපීය ප්‍රමිතියක්" පෙන්වීමට ඉක්මන් විවෘත කිරීමක් සඳහා එල්ල වූ දේශපාලන බලපෑම් මෙම ව්‍යසනයට හේතු වූ බවට විරෝධතාකරුවෝ චෝදනා කළහ. ලේඛන සම්පූර්ණයෙන්ම හෙළිදරව් කිරීම සහ වගවීම ඉල්ලා ඇරඹි ඉල්ලීම්, පසුව කඩිනම් මැතිවරණයක් පැවැත්වීම, ආයතන දේශපාලනීකරණයෙන් මුදාගැනීම සහ දූෂණය තුරන් කිරීම දක්වා පුළුල් විය.
විශ්වවිද්‍යාල අවහිර කිරීම්, පීඨ අත්පත් කරගැනීම් සහ රට පුරා විසිරුණු පාගමන්වලට නායකත්වය දෙමින් සිසුන් ගෙනගිය මෙම විරෝධතා මාලාව, 2000 වසරේ ස්ලෝබොඩන් මිලොසෙවික් බලයෙන් පහකිරීමෙන් පසු සර්බියාව දුටු විශාලතම දීර්ඝතම විරෝධතා රැල්ල බවට පත්විය. මඩ ගැසීමේ ව්‍යාපාර සහ ඉලක්කගත ප්‍රහාරයන්ට මුහුණදීමේ උපක්‍රමයක් ලෙස මෙම ව්‍යාපාරය හිතාමතාම තනි නායකයෙකු නොමැතිව, මහා ශිෂ්‍ය සභා (plenums) හරහා සාමූහික තීරණ ගන්නා ක්‍රමවේදයකින් පවත්වාගෙන ගියේය.
2012 සිට බලයේ සිටි එස්.එන්.එස්. පක්ෂයේ ප්‍රධානියා ලෙස 2014 සිට 2017 දක්වා අගමැති ධුරයත්, 2017 සිට ජනාධිපති ධුරයත් හෙබවූ වුචිච්ට ව්‍යවස්ථානුකූලව තුන්වන වාරයක් සඳහා ජනාධිපති ධුරයට තරග කිරීමට නොහැකි විය. මේ හේතුවෙන් ඔහු 2026 සැප්තැම්බර් මස අගභාගයේදී ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වී අගමැති අපේක්ෂකයා ලෙස තරග වැදීම සඳහා මෙම හදිසි මැතිවරණය කැඳවීය. හිටපු අගමැතිනිය මෙන්ම පාර්ලිමේන්තු කථානායිකාව වන ඇනා බ්‍රනාබික් (Ana Brnabić) මේ වන විට වැඩබලන ජනාධිපති ධුරය දරන අතර, 2026 දෙසැම්බර් මස අවසන් වන විට නව ජනාධිපතිවරණයක් පැවැත්වීමට නියමිතය.
තනි ධුරාවලියක් සහිත නායකයෙකු නොමැති ශිෂ්‍ය ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයින් තෝරාගනු ලැබුවේ ශිෂ්‍ය සභා හරහාය. ඒ අතරට මහාචාර්යවරුන්, වෛද්‍යවරුන්, නළුවන්, ගොවීන්, ක්‍රීඩකයන් සහ නීතිවේදීන් ඇතුළත් විය. මැතිවරණ ලැයිස්තුවේ පෙරමුණ ගත් ප්‍රධාන අපේක්ෂකයා වූයේ හෘද රෝග විශේෂඥ වෛද්‍යවරයෙකු මෙන්ම නෝවි සාද් වෛද්‍ය පීඨයේ මහාචාර්යවරයෙකු වන ඉලියා සර්ඩනොවිච්ය (Ilija Srdanović). 1970 ආසන්නයේ නෝවි සාද්හි උපන් ඔහු, ස්‍රෙම්ස්කා කමෙනිකාහි වොයිවොඩිනා හෘද වාහිනී රෝග ආයතනයේ දිගුකාලීන සායනික වෛද්‍යවරයෙකු වන අතර විරෝධතාවලට ප්‍රසිද්ධියේ සහාය දුන් අයෙකි. මැතිවරණ රාත්‍රියේ සිසුන් වෙනුවෙන් අදහස් දැක්වූයේ රසායන විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙකු සහ විද්‍යා හා කලා පිළිබඳ සර්බියානු ඇකඩමියේ (SANU) සාමාජිකයෙකු වන රාඩොමිර් සායිචිච් (Radomir Saičić) විසිනි. මීට අමතරව 2010 සිට 2012 දක්වා සර්බියානු ජාතික බැංකුවේ හිටපු අධිපතිවරයා වූ ආර්ථික විද්‍යාඥ ඩෙජාන් ෂොෂ්කිච් (Dejan Šoškić), පැසිපන්දු ක්‍රීඩක ඩෙජාන් බොඩිරෝගා (Dejan Bodiroga) සහ නළු ටිහෝමිර් ස්ටැනිච් (Tihomir Stanić) ඇතුළු ක්ෂේත්‍ර ගණනාවක වෘත්තිකයෝ මෙම කණ්ඩායම නියෝජනය කළහ.
දූෂණ විරෝධී ක්‍රියාමාර්ග, නීතියේ ආධිපත්‍යය, වඩා යහපත් රාජ්‍ය සේවාවන් සහ ගුණාත්මක අධ්‍යාපනය ඔවුන්ගේ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනයේ මූලික අවධානයට ලක්ව ඇත. විදේශ ප්‍රතිපත්තිය සම්බන්ධයෙන් කොසෝවෝ රාජ්‍යයේ ස්වාධීනත්වය පිළිනොගන්නා ඔවුන්, යුරෝපා සංගමයට එක්වීම පිළිබඳව ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වීමට පක්ෂපාතී වෙයි. වුචිච් පාලනය යටතේ බ්‍රසල්ස් සමඟ සබඳතා යම් පසුබෑමකට ලක්ව තිබිණි. කෙසේ වෙතත්, ආණ්ඩුකරණය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ සීමිත පළපුරුද්ද හමුවේ මීළඟට අගමැති ධුරයට පත්වන්නේ කවුරුන්ද යන්න සහ මෙම සාමූහික පාලන විලාසය විධායක බලය මෙහෙයවීමේදී කෙසේ ක්‍රියාත්මක වනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳව තවමත් පැහැදිලි තොරතුරු ඉදිරිපත් වී නොමැත.
මෙම ප්‍රතිඵලය 2026 වසරේදී හංගේරියාවේ වික්ටර් ඕර්බන් පරාජයට පත්වීමට සමාන කරමින් පුළුල් ලෙස කතාබහට ලක්වන අතර, යුරෝපයේ අනෙකුත් ශිෂ්‍ය හෝ දූෂණ විරෝධී ව්‍යාපාර සඳහා මෙය නව ආදර්ශයක් වනු ඇතැයි සැලකේ. අවසන් නිල ඡන්ද ගණන් කිරීමේදී ආසන සංඛ්‍යාවල සුළු සංශෝධන සිදුවිය හැකි වුවද, පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතර බලය තහවුරු කරගැනීමට සර්බියානු ශිෂ්‍ය ව්‍යාපාරය සමත්ව තිබේ.
