2026 පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ ඉරාන-ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල යුද්ධය හමුවේ ලෝක බලවතුන් අතර හටගෙන ඇති රාජ්යතාන්ත්රික ගැටුම මේ වන විට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය තුළ දැඩි අර්බුදකාරී තත්ත්වයක් නිර්මාණය කර තිබේ. ඉරානය විසින් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීමට ගත් තීරණයත් සමඟ ලෝක වෙළඳාමට එල්ල වී ඇති බලපෑම අවම කිරීම සඳහා ආරක්ෂක පියවර ගැනීමට ඉදිරිපත් වූ යෝජනාවලියක් රුසියාව, චීනය සහ ප්රංශය එක්ව නිෂේධ බලය භාවිත කරමින් හෝ විරෝධය පළ කරමින් අවහිර කර ඇත.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ වාරික සභාපතිත්වය දරන බහරේනය විසින් ගල්ෆ් අරාබි රටවල සහ ඇමරිකාවේ සහාය ඇතිව මෙම යෝජනාවලිය ඉදිරිපත් කළේ ජාත්යන්තර නාවික ගමන් පථයන් ආරක්ෂා කිරීමේ අරමුණ ඇතිව වුවද, ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථාවර සාමාජිකයින් පස්දෙනා අතර ඇති වී තිබෙන මතභේද හේතුවෙන් එම උත්සාහය අසාර්ථක වී තිබේ.ලෝකයේ තෙල් සහ පෙට්රෝලියම් නිෂ්පාදනවලින් සියයට 20කට අධික ප්රමාණයක් ප්රවාහනය කෙරෙන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම හේතුවෙන් ගෝලීය බලශක්ති ක්ෂේත්රය දැඩි අනතුරකට ලක්ව ඇති අතර, පෙබරවාරි මස අග සිට එම කලාපයේ නාවික ගමනාගමනය සියයට 86කින් පමණ පහත වැටී ඇති බව චන්ද්රිකා දත්ත මඟින් තහවුරු වේ. ඉරානයට එරෙහිව ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එල්ල කළ ප්රහාරවලට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරාන හමුදාව මෙම මුහුදු සන්ධිය අවහිර කළ අතර, ඒ හේතුවෙන් බොරතෙල් මිල දස ගුණයකට වඩා වැඩි වී නාවික රක්ෂණ පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා සමස්ත ලෝක ආර්ථිකයටම දැඩි බලපෑම් එල්ල වෙමින් පවතී. ඉරානය විසින් ගල්ෆ් කලාපයේ ඇමරිකානු කඳවුරු පවතින රාජ්යයන් වෙත එල්ල කළ ප්රතිප්රහාර හමුවේ සිවිල් වැසියන් 18 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව ගුවන්තොටුපළ සහ වරාය ඇතුළු යටිතල පහසුකම් රැසකට හානි සිදු විය.
මෙම අර්බුදය සමනය කිරීම සඳහා බහරේනය විසින් මාර්තු මස මුල සිටම විවිධ යෝජනාවලීන් ඉදිරිපත් කළ අතර, මාර්තු 11 වැනිදා ඉරානයේ ක්රියාවන් හෙළා දකිමින් සම්මත වූ යෝජනාවට රුසියාව සහ චීනය ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටියේය. කෙසේ වෙතත්, නාවික ගමනාගමනය සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා "අවශ්ය සියලු ආරක්ෂක පියවර" ගැනීමේ බලය ඉල්ලා ඉදිරිපත් වූ නවතම කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් රුසියාව, චීනය සහ ප්රංශය සිය දැඩි විරෝධය පළ කළේ එවැනි ක්රියාවක් හරහා යුද්ධය තවදුරටත් උත්සන්න වීමට ඉඩ ඇති බව පවසමිනි. 2026 අප්රේල් 7 වැනිදා පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ තීරණාත්මක ඡන්ද විමසීම දක්වාම මෙම රටවල් සිය ස්ථාවරය වෙනස් නොකිරීම හේතුවෙන් මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින යුදමය වාතාවරණය තවදුරටත් සංකීර්ණ වෙමින් පවතින බව විදේශීය මාධ්ය වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
අප්රේල් 7 වැනිදා, ඇමරිකාව, ඊශ්රායලය සහ ඉරානය අතර පවතින යුදමය තත්ත්වය මධ්යයේ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීම සඳහා "ආරක්ෂක පියවර" සහ බහුජාතික නාවික බලඇණියක් යෙදවීමට අවසර ඉල්ලා බහරේනය විසින් මූලිකත්වය ගෙන ඉදිරිපත් කළ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාවට රුසියාව සහ චීනය නිෂේධ බලය භාවිත කරමින් සිය විරෝධය පළ කළේය. ප්රංශයේ ද විරෝධය මැද සිදුවූ මෙම "ද්විත්ව නිෂේධ බලය" භාවිතය හේතුවෙන් අදාළ යෝජනා කෙටුම්පත ප්රතික්ෂේප වූ අතර, එයින් ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ නිත්ය සාමාජිකයින් පස්දෙනා අතර පවතින දැඩි බෙදීම මනාව ප්රදර්ශනය විය.
මෙම යෝජනාවට එරෙහි වීම සඳහා රුසියාව සහ චීනය විසින් නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලද හේතු අතර ප්රධාන වන්නේ බලය යෙදවීම සඳහා අවසර දීමට ඇති ප්රතිපත්තිමය විරෝධය සහ වහාම සටන් විරාමයකට එළඹීමේ අවශ්යතාවයයි. මෙම රටවල් දෙකම පෙන්වා දුන්නේ තම තීරණය හුදෙක් ඉරානයට සහාය දැක්වීමක් නොවන බවත්, එය පූර්ණ එකඟතාවයකින් තොරව අත්තනෝමතික ලෙස බලය යෙදවීමට එරෙහිව එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්තියේ මූලධර්ම ආරක්ෂා කිරීමක් බවත්ය. එමෙන්ම, පෙබරවාරි 28 වැනිදා සිට ඉරානයට එරෙහිව ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එල්ල කරන ප්රහාරයන් මෙහි මූලික හේතුව බව පෙන්වා දුන් ඔවුන්, මෙම යෝජනාව හරහා එම මූලික ගැටලුව නොසලකා හැරීම මගින් අර්බුදය තවත් උත්සන්න වනු ඇති බවට අනතුරු ඇඟවීය.
මෙම තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් එක්සත් ජාතීන්ගේ චීන තානාපති ෆු කොං (Fu Cong) ඡන්ද විමසීමට පෙර ප්රකාශ කළේ, සාමාජික රටවලට බලය යෙදවීමට අවසර දීම මගින් නීතිවිරෝධී සහ අත්තනෝමතික ලෙස බලය භාවිත කිරීම නීත්යානුකූල කිරීමක් සිදුවන බවයි. එය අනිවාර්යයෙන්ම තත්ත්වය තවදුරටත් උත්සන්න වීමට සහ බරපතල ප්රතිවිපාකවලට තුඩු දෙනු ඇති බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. ගල්ෆ් සහයෝගිතා මණ්ඩල (GCC) රටවලට සහ සිවිල් වැසියන්ට එරෙහිව ඉරානය එල්ල කරන ප්රහාර චීනය අනුමත නොකළද, නාවික ගමන් මාර්ගවල ආරක්ෂාව බලහත්කාරයෙන් කඩාකප්පල් නොකළ යුතු බව පවසන චීන තානාපතිවරයා, මෙම මුහුදු සන්ධියේ අර්බුදයට මූලික හේතුව ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයට එල්ල කරන ප්රහාර බව අවධාරණය කළේය. එබැවින් ආරක්ෂක මණ්ඩලය ඉතා කල්පනාකාරීව කටයුතු කළ යුතු බවත්, වහාම සටන් විරාමයක් ඇති කර දේශපාලනික විසඳුමකට එළඹීම මූලික අවශ්යතාව බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් ප්රකාශ කළේය.
රුසියානු තානාපති වාසිලි නෙබෙන්සියා (Vassily Nebenzia) මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් පැවසුවේ යෝජිත නාවික මෙහෙයුම් හරහා ගැටලුවට විසඳුමක් නොලැබෙන බවත්, ඉදිරි මාවත වන්නේ සතුරුකම් අවසන් කිරීම පමණක් බවත්ය. රුසියාව දකින ආකාරයට හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම ඉරාන යුද්ධයේ "සෘජු ප්රතිඵලයක්" වන බැවින්, හමුදාමය ක්රියාමාර්ග වහාම නතර කර මූලික ගැටලු විසඳීම සඳහා යළිත් "දේශපාලනය සහ රාජ්යතාන්ත්රිකත්වය" වෙත යොමු විය යුතුය. මෙම ස්ථාවරය තවදුරටත් තහවුරු කරමින් අප්රේල් 5 වැනිදා රුසියානු විදේශ ඇමති සර්ජි ලැව්රොව් (Sergei Lavrov) සහ චීන විදේශ ඇමති වැන්ග් යී (Wang Yi) අතර පැවති දුරකථන සංවාදයේදී, ප්රතිපත්තිමය කරුණු සම්බන්ධයෙන් සාධාරණත්වය තහවුරු කිරීමටත් ආරක්ෂක මණ්ඩලය තුළ වාස්තවික සහ සමබර ප්රවේශයක් අනුගමනය කිරීමටත් දෙරටම එකඟතාවය පළ කර ඇත. මැදපෙරදිග තත්ත්වය සමනය කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ රුසියාව සමඟ අඛණ්ඩව සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට චීනය එහිදී ප්රතිඥා දුන් අතර, හෝමූස් නාවික ගමනාගමන ගැටලුව විසඳීමේ "මූලික මාර්ගය" සටන් විරාමයක් බව විදේශ අමාත්යවරුන් දෙපළගේම ඒකාබද්ධ නිගමනය විය.
