2026 මාර්තු 24 වන දින වන විට සිව්වන සතියටත් එළඹ ඇති ඇමරිකානු-ඊශ්රායල සහ ඉරාන යුද්ධය තුළ, ඉරානයේ බලශක්ති මධ්යස්ථාන වෙත එල්ල කිරීමට නියමිතව තිබූ ප්රහාරයන් දින පහකට කල් දැමීම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව සහ ඉරානය විසින් එකිනෙකට පරස්පර විරෝධී ප්රකාශයන් නිකුත් කරමින් සිටී.
පෙබරවාරි 28 වන දින ආරම්භ වූ මෙම යුද්ධය තුළ ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයේ න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන, මිලිටරි කඳවුරු සහ නාවික බලඇණි ඉලක්ක කරගනිමින් දැවැන්ත ප්රහාර මාලාවක් දියත් කළ අතර, ඉන් ඉරාන උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි මියයාමෙන් පසු ඔහුගේ පුත් මොජ්තබා කමේනි පාලනය භාරගෙන ඇත. මේ වන විට ඇමරිකාව විසින් ප්රහාර 9,000 කට වඩා එල්ල කරමින් ඉරාන නාවික යාත්රා 140 කට වැඩි ප්රමාණයක් විනාශ කර ඇති අතර, පාසල් සහ රෝහල් වලට එල්ල වූ ප්රහාරද ඇතුළුව 2,000 කට අධික සිවිල් වැසියන් පිරිසක් මියගොස් දැවැන්ත මානුෂීය අර්බුදයක් නිර්මාණය වී තිබේ. ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය විසින් ලෝක බොරතෙල් සැපයුමෙන් සියයට විස්සක් පමණ ගමන් කරන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර කරමින් 1970 දශකයේ ඇතිවූ තෙල් අර්බුදයටත් වඩා දරුණු ගෝලීය බලශක්ති අර්බුදයක් නිර්මාණය කර ඇත.
මෙම හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ අවහිරය මුල් කරගනිමින් මාර්තු 22 වන දින ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ඉරානයට පැය 48 ක දැඩි අවසන් නිවේදනයක් නිකුත් කළද, මාර්තු 23 වන සඳුදා දින ඔහු නිවේදනය කළේ ඉරානය සමග ඉතා සාර්ථක හා ඵලදායී ඝෘජු සාකච්ඡා කිහිපයක් පැවැත්වූ බැවින් බලශක්ති මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කරගනිමින් එල්ල කිරීමට තිබූ ප්රහාර සිකුරාදා දක්වා කල් දැමූ බවයි. ටෘත් සෝෂල් (Truth Social) සමාජ මාධ්ය ජාලය ඔස්සේ සහ මාධ්යවේදීන් හමුවේ ප්රකාශයක් නිකුත් කරමින් ඔහු වැඩිදුරටත් අවධාරණය කළේ මැදපෙරදිග විශේෂ නියෝජිත ස්ටීව් විට්කොෆ් සහ ජරෙඩ් කුෂ්නර් හරහා ගිවිසුමකට අදාළ කරුණු 15 ක් සම්බන්ධයෙන් ඉරානය සමග එකඟතාවයකට පැමිණ ඇති බවත්, ඉරානය තම යුරේනියම් වැඩසටහන නතර කර හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීමට කැමැත්ත පළ කර ඇති බවත්ය.
කෙසේ වෙතත්, ඉරාන පාර්ශ්වය මෙම ඇමරිකානු ප්රකාශයන් මුළුමනින්ම ප්රතික්ෂේප කරමින් එය හුදෙක් බොරතෙල් වෙළඳපොළ හසුරුවා ගැනීමේ සහ ඇමරිකානු-ඊශ්රායල පසුබෑම් වසා ගැනීමේ අරමුණින් නිර්මාණය කළ ව්යාජ පුවතක් ලෙස හැඳින්වීය. ඉරාන පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායක මොහොමඩ් බාගර් ගලිබාෆ් සහ විදේශ කටයුතු අමාත්යාංශයේ ප්රකාශක එස්මයිල් බගායි ප්රකාශ කළේ ඇමරිකාව සමග කිසිදු සෘජු සාකච්ඡාවක් සිදු නොවූ බවත්, මිත්ර රටවල් හරහා හුවමාරු වූ පණිවිඩ හැරුණු විටෙක ට්රම්ප්ගේ මෙම පසුබැසීම ඉරානය විසින් කලාපීය ඇමරිකානු කඳවුරු වලට බලශක්තිය සපයන මධ්යස්ථාන වලට එල්ල කිරීමට සූදානම් කර තිබූ දැවැන්ත ප්රතිප්රහාර වලට බියෙන් ගත් තීරණයක් බවයි.
මේ අතර, ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයාගේ මෙම ප්රහාර කල්දැමීමේ නිවේදනයත් සමග ලෝක ආර්ථික වෙළඳපොළ තුළ ක්ෂණික වෙනස්කම් රැසක් දක්නට ලැබුණු අතර ඩොලර් 114 ක්ව පැවති බ්රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල සියයට දහයකට වඩා වැඩි ප්රතිශතයකින් පහත වැටී ඩොලර් 100 සීමාවෙන් පහළට පැමිණියේය. එසේම ගෝලීය කොටස් වෙළඳපොළ දර්ශක වලද යම් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළද, දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 11 ක සැපයුම් හිඟයක් තවමත් ලෝකය පුරා පවතින බැවින් ශ්රී ලංකාව ඇතුළු ආසියානු ආනයනික රටවලට මෙම ගෝලීය තෙල් මිල අස්ථාවරත්වය හේතුවෙන් ආනයන වියදම් ඉහළ යාමේ දැවැන්ත අවදානමකට තවදුරටත් මුහුණ දීමට සිදුව තිබේ.
