මැදපෙරදිග කලාපයේ දේශපාලනික සහ ආරක්ෂක භූ දර්ශනය සම්පූර්ණයෙන්ම උඩු යටිකුරු කරමින් ඉරානයේ උත්තරීතර නායක, අසූ හය හැවිරිදි අයතුල්ලා අලි කමේනි ඝාතනය කිරීම හුදෙක් එක් ක්ෂණික තීරණයක ප්රතිඵලයක් නොව, දශක ගණනාවක් පුරා ඊශ්රායලය සහ ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද බුද්ධි අංශ විසින් අතිශය රහසිගතව සහ ක්රමානුකූලව ගොඩනගන ලද අසමසම සහයෝගීතාවයක කූටප්රාප්තියක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. දශක කිහිපයක සිට ඊශ්රායලයේ බුද්ධි අංශ විසින් ඉතා සූක්ෂමව රැස් කරන ලද තොරතුරු ජාලය සහ පසුගිය මාස හයක කාලය තුළ ඇමරිකානු මධ්යම ඔත්තු සේවා නියෝජිතායතනය හෙවත් සී.අයි.ඒ.
(C.I.A.) ඇතුළු අනෙකුත් ආරක්ෂක ආයතන විසින් නොමසුරුව ලබා දුන් අතිනවීන තාක්ෂණික මෙන්ම මානව සම්පත්වල සෘජු දායකත්වය මත ඉරාන පාලනයට එරෙහිව මෙම තීරණාත්මක ප්රහාරය දියත් කිරීමට ඔවුන්ට හැකි වී තිබේ.ටෙහෙරාන් නුවර කේන්ද්රස්ථාන කිහිපයකට එකවර එල්ල වූ මෙම අතිශය නිරවද්ය මිසයිල ප්රහාර මාලාව හේතුවෙන් කමේනි පමණක් නොව, ඔහුගේ ආරක්ෂාව භාරව සිටි ඉහළ පෙළේ ඉරාන ආරක්ෂක නිලධාරීන් හත් දෙනෙකු සහ ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයින් ඇතුළු තවත් අතිශය සමීපතමයින් දොළොස් දෙනෙකු පමණ එම ස්ථානයේම මිය ගොස් ඇත. මීට අමතරව, ඉරාන දේශපාලන සහ යුධ යාන්ත්රණයේ තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කළ තවත් ජ්යෙෂ්ඨ ඉරාන නායකයින් හතළිස් දෙනෙකුට ද මෙම ප්රහාරයෙන් සිය ජීවිත අහිමි වී තිබේ. කමේනිගේ මෙම හදිසි ඝාතනයත් සමඟ ඉරාන පාලන තන්ත්රය මුළුමනින්ම පෙරළා දැමීමේ පැහැදිලි අරමුණින් යුතුව ඊශ්රායලය සහ ඇමරිකාව විසින් පසුගිය සති අන්තයේ ආරම්භ කරන ලද මෙම දැවැන්ත ගුවන් ප්රහාර මාලාව හේතුවෙන් සමස්ත මැදපෙරදිග කලාපයම මින් පෙර කිසිදිනෙක නොදුටු විරූ දැවැන්ත අර්බුදයකට හා ප්රචණ්ඩත්වයකට මේ වන විටත් ඇද දමා ඇත.
මෙම අතිශය සංකීර්ණ හමුදා මෙහෙයුමේ වේලාව සහ දිනය නිශ්චිතවම තීරණය කිරීම සඳහා සී.අයි.ඒ. සංවිධානය විසින් අවසන් මොහොතේ ලබා ගත් තීරණාත්මක බුද්ධි තොරතුරක් ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කර තිබේ. සෙනසුරාදා උදෑසන ටෙහෙරාන් නුවර මධ්යයේ පිහිටි අතිශය ආරක්ෂිත නායකත්ව සංකීර්ණයේදී ඉරානයේ ඉහළ පෙළේ නායකයින්ගේ විශේෂ රැස්වීමක් පැවැත්වෙන බවටත්, ඒ සඳහා උත්තරීතර නායකයා අනිවාර්යයෙන්ම සහභාගී වන බවටත් ඇමරිකානු බුද්ධි අංශ විසින් නිශ්චිතවම තහවුරු කරගෙන එය ඊශ්රායලයට දැනුම් දුන් බව නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පත විසින් මෑතකදී වාර්තා කර ඇත. මාස ගණනාවක් තිස්සේ සී.අයි.ඒ. සංවිධානය විසින් අයතුල්ලා කමේනිගේ දෛනික කටයුතු නිරීක්ෂණය කරමින් ඔහුගේ ගමන් බිමන් සහ හැසිරීම් රටාවන් පිළිබඳව දැඩි විශ්වාසයක් සහ පුළුල් අවබෝධයක් ගොඩනඟා ගෙන තිබූ බව මෙම මෙහෙයුම පිළිබඳව සමීපව දන්නා ආරක්ෂක පුද්ගලයින් පවසා තිබේ.
මෙම නවතම බුද්ධි තොරතුරු මත පදනම්ව, ඉහළ පෙළේ ඉරාන නිලධාරීන් සහ අයතුල්ලා කමේනි එකවර ඝාතනය කරමින් තීරණාත්මක සහ කඩිනම් උපායමාර්ගික ජයග්රහණයක් ලබා ගැනීමේ අරමුණින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය ඔවුන්ගේ ප්රහාරයේ වේලාව සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කිරීමට තීරණය කළහ. මුලින් අඳුරේ මුවාවෙන් රාත්රී කාලයේදී රහසිගතව ප්රහාරය දියත් කිරීමට රජයන් දෙකම සැලසුම් කර තිබුණද, සෙනසුරාදා උදෑසන රජයේ සංකීර්ණයේ පැවැත්වෙන මෙම ඉහළ පෙළේ රැස්වීම පිළිබඳ තොරතුරු සිය වාසියට හරවා ගැනීම සඳහා ඔවුන් එම තීරණය ක්ෂණිකව වෙනස් කළ බව වාර්තා වේ. ඉරාන ජනාධිපතිවරයාගේ, උත්තරීතර නායකයාගේ සහ ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ප්රධාන කාර්යාල සියල්ලම එකම භූමියක පිහිටා ඇති ස්ථානයේ මෙම රැස්වීම පැවැත්වීමට නියමිතව තිබීම මෙම තීරණයට ප්රධාන හේතුව වී ඇත.
මෙම ඓතිහාසික මෙහෙයුම ආරම්භ වූයේ ඊශ්රායල වේලාවෙන් උදෑසන 6.00 ට පමණ ඊශ්රායල ප්රහාරක යානා ඔවුන්ගේ රහසිගත කඳවුරුවලින් ගුවන් ගත වීමත් සමඟය. මෙම මෙහෙයුම සඳහා සාපේක්ෂව ඉතා අඩු ගුවන් යානා ප්රමාණයක් යොදාගෙන තිබුණද, එම සෑම ගුවන් යානයක්ම දිගු දුර ඉලක්ක වෙත ගමන් කළ හැකි සහ ඉහළම නිරවද්යතාවයකින් යුත් අතිනවීන ආයුධවලින් සන්නද්ධ කර තිබුණි. ගුවන් යානා පිටත්වී හරියටම පැය දෙකයි මිනිත්තු පහකට පසු, එනම් ටෙහෙරාන් වේලාවෙන් පෙරවරු 9.40 ට පමණ මෙම ඉලක්කගත නායකත්ව සංකීර්ණයට විනාශකාරී දිගු දුර මිසයිල ප්රහාර එල්ල විය. ප්රහාරය එල්ල වන අවස්ථාවේදී ඉහළ පෙළේ ජාතික ආරක්ෂක නිලධාරීන් රැස්වීම සඳහා එක් ගොඩනැගිල්ලක සිටි අතර, කමේනි මහතා ඒ ආසන්නයේම පිහිටි වෙනත් ගොඩනැගිල්ලක රැඳී සිටි බව බුද්ධි අංශ විසින් තහවුරු කරගෙන ඇත.
මෙම මෙහෙයුම හුදෙක් අහඹු ප්රහාරයක් නොව, සියයට සියයක් නිවැරදි බුද්ධි තොරතුරු සහ මාස ගණනාවක අඛණ්ඩ සූදානමේ සෘජු ප්රතිඵලයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. සී.අයි.ඒ. සංවිධානය විසින් කමේනිගේ නිශ්චිත පිහිටීම පිළිබඳ ඉතා ඉහළ නිරවද්යතාවයකින් යුත් භූගෝලීය ඛණ්ඩාංක තොරතුරු ඊශ්රායලයට ලබා දී තිබූ අතර, ඇමරිකානු බුද්ධි තොරතුරු මෙන්ම තමන්ගේද තොරතුරු ජාලයන් භාවිතා කරමින් ඉරානයේ ජ්යෙෂ්ඨ නායකයින් ඉලක්ක කර ඝාතනය කිරීමේ මෙම පුළුල් මෙහෙයුම ඊශ්රායලය විසින් මාස ගණනාවක් තිස්සේ ඉතා රහසිගතව සැලසුම් කර තිබුණි.
සෙනසුරාදා පැවති මෙම තීරණාත්මක රැස්වීමට ඉස්ලාමීය විප්ලවීය මුර භට බලකායේ (IRGC) ප්රධානී මොහොමඩ් පක්පූර්, ඉරාන ආරක්ෂක අමාත්ය අසීස් නසීර්සාදේ, හමුදා කවුන්සිලයේ ප්රධානී අද්මිරාල් අලි ෂම්කානි, IRGC අභ්යවකාශ බලකායේ අණදෙන නිලධාරී සෙයිඩ් මාජිඩ් මූසවි සහ නියෝජ්ය ඔත්තු සේවා අමාත්ය මොහොමඩ් ෂිරාසි ඇතුළු රජයේ ඉහළම පෙළේ පිරිසක් සහභාගී වන බව ඊශ්රායලය ප්රහාරයට පෙර සිටම තහවුරු කරගෙන සිටියේය. සෙනසුරාදා දිනයේ එල්ල වූ ප්රහාරයෙන් ඊශ්රායලය විසින් තමන් ඝාතනය කළ බවට නිල වශයෙන් ප්රකාශ කළ රියර් අද්මිරාල් ෂම්කානි සහ මේජර් ජෙනරාල් පක්පූර් යන ඉහළ පෙළේ හමුදා නායකයින් දෙදෙනාගේ මරණ ඉරානයේ නිල රාජ්ය ප්රවෘත්ති ඒජන්සිය වන IRNA විසින් ඉරිදා දිනයේදී තහවුරු කරන ලදී.
ඊශ්රායල ඔත්තුකරුවන් වසර ගණනාවක සිට කමේනි, ඔහුගේ පවුලේ අය සහ සමීපතමයින්ගේ දෛනික කටයුතු පිළිබඳව ඉතා සවිස්තරාත්මක තොරතුරු ගොනු කරමින් සිට ඇති අතර, මෙම තොරතුරු ජාලය ගොඩනැගීම පිටුපස ඇත්තේ දීර්ඝ ඉතිහාසයකි. හිටපු සී.අයි.ඒ. නිලධාරියෙකු වන රුයෙල් මාක් ගෙරෙක්ට් (Reuel Marc Gerecht) පෙන්වා දෙන්නේ ඇමරිකාව විසින් සියලුම තාක්ෂණික පහසුකම් සපයද්දී, ඉරානය තුළ බිම් මට්ටමේ ඔත්තුකරුවන්ගේ දැවැන්ත ජාලයක් ගොඩනගා ගනිමින් මානව බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම සහ රහසිගත මෙහෙයුම් දියත් කිරීමේ අතිශය භයානක කාර්යය ඊශ්රායලය විසින් භාරගෙන සිදු කර ඇති බවයි.
ඊශ්රායලයේ ප්රධාන බුද්ධි අංශය වන මොසාඩ් (Mossad) සංවිධානය දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඉරානය කෙරෙහි සිය ප්රධාන අවධානය යොමු කරමින් ඉතා ශක්තිමත් සහ විනිවිද යා නොහැකි ඔත්තුකරුවන්ගේ ජාලයක් ඉරානය තුළ ස්ථාපිත කර තිබේ. මීට වසර විස්සකට පමණ පෙර විදේශිකයින් යොදාගැනීම වෙනුවට, ඉරාන ජාතිකයින්වම මුදල් හෝ වෙනත් වරප්රසාද ලබාදී ඔත්තුකරුවන් ලෙස බඳවා ගනිමින් ඔවුන්ට නවීන තාක්ෂණය, සන්නිවේදන උපකරණ සහ මනා පුහුණුව ලබා දීමට මොසාඩ් සංවිධානය උපායමාර්ගික වෙනසක් සිදු කර ඇති බව ප්රවීණ ඊශ්රායල විශ්ලේෂකයෙකු වන යොසී මෙල්මන් (Yossi Melman) ප්රකාශ කරයි. මෙම වෙනස හරහා ඉරාන රජයේ ඉහළම ස්ථරයන් වෙත පවා සාර්ථකව රිංගා ගැනීමට ඔවුන්ට හැකි වී ඇත.
තවද, මොසාඩ් ප්රධානී ඩේවිඩ් බානියා (David Barnea) විසින් 2021 වසරේ සිට මැදපෙරදිග සංවේදී මෙහෙයුම් සහ ඉහළ පෙළේ ඝාතන සඳහාම වෙන්වූ විශේෂ විදේශීය නියෝජිත අංශයක් ද ගොඩනගා ඇති අතර, වර්තමාන සාර්ථකත්වයට එම පියවර විශාල වශයෙන් බලපා තිබේ. මීට පෙර ඊශ්රායලය විදේශ රටවල විවිධ ඝාතන සිදු කර තිබුණද, ස්වෛරී රාජ්යයක නායකයෙකු නිල වශයෙන් ඝාතනය කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වේ. මෙම ප්රහාරය අනිවාර්යයෙන්ම රාත්රී කාලයේදී සිදුවනු ඇතැයි බොහෝ දෙනා අපේක්ෂා කළ බැවින් එය මෙහෙයුම් සහ උපායමාර්ගික වශයෙන් සතුරා දැඩි විමතියට පත් කරන සුළු එකක් වූ බව ඊශ්රායල හමුදා බුද්ධි අංශයේ හිටපු ප්රධානියෙකු වන ආමොස් යැඩ්ලින් (Amos Yadlin) පවසයි.
පසුගිය ජුනි මාසයේදී දින දොළහක් පුරා පැවති යුද්ධයේදී ද ඊශ්රායලය විසින් ඉරාන න්යෂ්ටික විද්යාඥයින්ගේ සහ ඉහළ පෙළේ හමුදා නිලධාරීන්ගේ නිවාස නිවැරදිව හඳුනාගෙන ඔවුන්ව ඝාතනය කිරීමට කටයුතු කර තිබුණු අතර, එය මෙම දැවැන්ත මෙහෙයුමේ පූර්ව සූදානමක් ලෙස සැලකිය හැකිය. තවද, 2024 වසරේදී හමාස් සංවිධානයේ දේශපාලන නායක ඉස්මයිල් හනියේ අතිශය ආරක්ෂිතව සිටියදී ටෙහෙරානයේදී ඝාතනය කිරීම ද මෙම බුද්ධි ජාලයේම ප්රතිඵලයක් විය. පසුගිය වසරේදී ද ඊශ්රායලය කමේනිව ඝාතනය කිරීමට අවශ්ය සියලු තොරතුරු සහිතව සූදානම් වී සිටියද, ඉන් මතුවිය හැකි කලාපීය යුධ අර්බුදයක අවදානම සහ මිත්ර රටවලින් එල්ල විය හැකි ප්රතිචාරය පිළිබඳව සලකා බැලූ එවකට ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් එම මෙහෙයුමට අවසර දීමට මැලි වී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, එතැන් පටන් ඉරානයට එරෙහිව ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල බුද්ධි අංශ අතර සහයෝගීතාවය ඉතා ඉහළ මට්ටමකට වර්ධනය වී ඇති බවත්, පීඩනයට ලක්ව සිටින විට උත්තරීතර නායකයා සහ විප්ලවීය මුර භට බලකාය එකිනෙකා සමඟ සන්නිවේදනය කරන සහ ගමන් කරන ආකාරය ගැන දින 12 ක යුද්ධයේදී ඔවුන් බොහෝ දේ අලුතින් ඉගෙන ගෙන ඇති බවත් ඊශ්රායල නිලධාරීහු පවසති. එක්රැස් කරගත් සියලු දත්ත ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල හමුදාවන්ට ලබා දීමෙන් පසු මෙම නිරවද්ය ඉලක්ක වෙත ප්රහාරය එල්ල කර ඇත. මෙය තත්පර හැටක කෙටි මෙහෙයුමක් වුවද, එය පිටුපස වසර ගණනාවක අඛණ්ඩ ශ්රමයක් ඇති බවත් නූතන යුධ පිටිය තීරණය වන්නේ හුදෙක් ආයුධ මත නොව දත්ත සහ කාලය මත බවත් හිටපු මොසාඩ් නිලධාරියෙකු වන ඕඩෙඩ් අයියාලම් (Oded Ailam) අවධාරණය කරයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ඓතිහාසික ඝාතනය පිළිබඳව සමහර විශේෂඥයින්ගේ අදහස වන්නේ මෙය දිගුකාලීනව උපායමාර්ගික වැරැද්දක් විය හැකි බවයි. ඊශ්රායලය මෙලෙස ඝාතන සිදු කිරීමට ප්රිය කළද එයින් මූලික ප්රශ්නය විසඳෙන්නේ නැති බවත්, අතීතයේදී හමාස් සහ හිස්බුල්ලා නායකයින් කොතරම් ඝාතනය කළද ඔවුන් වෙනුවට වඩාත් දරුණු නව නායකයින් පත්වන බවත් විශ්ලේෂක යොසී මෙල්මන් පෙන්වා දෙයි. එක්තරා පළපුරුදු සී.අයි.ඒ. නිලධාරියෙකුද නිර්නාමිකව ප්රකාශ කරන්නේ සදාචාරාත්මක හේතූන් මත නොව හුදෙක් දිගුකාලීන උපායමාර්ගික දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල මෙය කිසිසේත්ම සිදු නොකළ යුතුව තිබූ එකක් බවයි. දේශපාලනික හෝ ආගමික නායකයෙකු බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීමෙන් පවතින ගැටලුව විසඳෙනවාට වඩා කලාපය පුරා නව ගැටලු මාලාවක් නිර්මාණය වන බව ඔහුගේ අදහස වී තිබේ. ඊශ්රායලය සහ එක්සත් ජනපදය යුද්ධයකට සූදානම් වන බවට පැහැදිලි සංඥා නිකුත් කර තිබියදීත්, තම නායකයින් නිරාවරණය වීම වළක්වා ගැනීමට ප්රමාණවත් පූර්වාරක්ෂාවන් ගැනීමට ඉරාන නායකයින් සම්පූර්ණයෙන්ම අපොහොසත් වීම මෙම මෙහෙයුමෙන් පැහැදිලි වූ විශාලතම දුර්වලතාවයයි.
නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පත විසින් සමාලෝචනය කරන ලද පණිවිඩයක ඊශ්රායල ආරක්ෂක නිලධාරියෙකු ප්රකාශ කර තිබුණේ ඉරානයේ දේශපාලන-ආරක්ෂක අංශයේ ජ්යෙෂ්ඨයින් රැස්ව සිටි ටෙහෙරානයේ ස්ථාන කිහිපයකට එකවර ප්රහාර එල්ල කළ බවයි. ඉරානය යුද්ධයක් සඳහා සූදානම් වී සිටියද, රජයේ සංකීර්ණයට එල්ල කළ ප්රහාරයෙන් සතුරා "උපායශීලී පුදුමයට පත්කිරීමකට" ලක් කිරීමට ඊශ්රායලය සමත් වූ බව එම නිලධාරියා වැඩිදුරටත් සඳහන් කළේය. සෙනසුරාදා එල්ල වූ නායකත්ව සංකීර්ණයේ ප්රහාරයෙන් පසුව, ඉරාන ඔත්තු සේවා නායකයින් රැඳී සිටි රහසිගත ස්ථානවලටද අඛණ්ඩව ප්රහාර එල්ල වී ඇති අතර, ඉරානයේ ප්රධාන ඔත්තු සේවා නිලධාරියා පලා ගියද ඉහළ පෙළේ ඔත්තු සේවා නිලධාරීන් රැසක් ඉන් විනාශ වී ඇත. මෙම සියලු සවිස්තරාත්මක සිදුවීම් සහ බුද්ධි අංශ මැදිහත්වීම් පිළිබඳව මාධ්ය මගින් කොතරම් වාර්තා කළද, මේ සම්බන්ධයෙන් ධවල මන්දිරය සහ සී.අයි.ඒ. සංවිධානය මෙතෙක් කිසිදු නිල අදහස් දැක්වීමක් සිදු කිරීම තරයේ ප්රතික්ෂේප කර තිබේ.
