පේරාදෙණිය විශ්ව විද්යාලයෙන් උපාධිය ලබා ගුරු වෘත්තියට පිවිසි මල්ලිකා තෙබුවනආරච්චි මහත්මියගේ එකම අරමුණ වූයේ හුදෙක් සිසුන්ට විෂය දැනුම බෙදා දීම පමණක් නොව, ඔවුන් සමාජීය හා දේශපාලනික අවබෝධයක් සහිත යහපත් පුරවැසියන් ලෙස ගොඩනැගීමයි. එහෙත් දෛවයේ සරදමකට මෙන්, ඇය දරුවන්ගේ අනාගතය සකස් කිරීමට වෙහෙසුණු පාසල් භූමියම අවසානයේ ඇයගේ දිවි සොරාගත් සොහොන් බිම බවට පත්වීම අතිශය ඛේදජනකය.
ගම්පොල ජිනරාජ පිරිමි විද්යාලයේ ගුරුවරියක ලෙස සේවය කළ ඇය, 2025 නොවැම්බර් 27 වැනිදා අම්බුළුවාව ප්රදේශයේ සිදුවූ ආපදාවෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්වූ අතර, එම මරණය පිටුපස ස්වභාවික ආපදාවකට එහා ගිය මිනිස් ක්රියාකාරකම්වල අඳුරු සෙවනැලි පවතින බව මේ වන විට අනාවරණය වෙමින් පවතී.වර්ෂ 2006 මාර්තු 09 වැනිදා ගුවන් හමුදා සෙබළෙකු වූ ශාමින්ද නයනකුමාර මහතා සමග විවාහ දිවියට පිවිසි මල්ලිකා එක් දරු මවකි. මවුපියන්ගේ සෙවණේ හැදී වැඩුණු ඔවුන්ගේ පුතණුවන් සාමාන්ය පෙළ විභාගය විශිෂ්ට ලෙස සමත්ව 2026 වසරේ උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටීමට සූදානමින් සිටියේය. මල්ලිකා සහ ශාමින්ද යුවළ තම විවාහයේ විසිවන සංවත්සරය සැමරීමට සිහින දකිමින් සිටියදී, ඔවුන්ගේ ජීවිත උඩු යටිකුරු කළ ඒ අවාසනාවන්ත දිනය උදා විය. පාසලට යාමේ පහසුව තකා අම්බුළුවාව කඳු පාමුල කුලියට ගත් නිවසක ඔවුහු පදිංචිව සිටියහ. එදින අධික වර්ෂාව මධ්යයේ වුවද අමතර පන්ති පවත්වා නිවසට පැමිණි මල්ලිකා, රාත්රියේ සැමියා සහ පුතු සමග කාලය ගත කරමින් සිටියදී අමුතු පස් සුවඳක් දැනෙන බව පවසා ඇත. ඇළ දෙස පරීක්ෂා කළද අසාමාන්ය යමක් නොදුටු ඔවුන්, නැවත නිවසට පැමිණ මොහොතකින් ඇසුණේ ගල් පෙරළෙන බියකරු ශබ්දයකි.
ක්ෂණිකව ක්රියාත්මක වූ ජල පහර නිවස තුළට කඩා වැදුණු අතර, නිවසේ වීදුරු බිදී යද්දී එළියට බැසීමට උත්සාහ කළ මල්ලිකා ජල පහරට හසු විය. ඇය බේරා ගැනීමට ගිය සැමියා සහ පුතාද ජල පහරට ගසාගෙන ගොස් තිබේ. දිය පහරවල් තුනකට ඔවුන් තිදෙනා වෙන්ව යද්දී, ශාමින්දට මීටර් සියයක් පමණ දුරක් ගසාගෙන ගොස් කොන්ක්රීට් කණුවක ආධාරයෙන් දිවි බේරා ගැනීමට හැකි වුවද, තම බිරිඳ සහ දරුවා අඳුරේම අතුරුදහන් විය. පසුව ඔහුට වෙනත් නිවසකින් සරමක් ඉල්ලාගෙන විපතට පත් තම පවුලේ සාමාජිකයන් සොයා යාමට සිදුවිය. පසුදා උදෑසන වන විට පුතා දිවි ගලවාගෙන ඇති බව දැනගන්නට ලැබුණද, බිරිඳ පිළිබඳ තොරතුරක් නොවීය. පසුව ගම්පොල ජිනරාජ විද්යාලයේ ක්රීඩාංගණය අසල මඩ සහ ගස් අතරින් ඉහළට එසවුණු අත් දෙකක් දැකීමෙන් ශාමින්ද තම බිරිඳ හඳුනා ගත්තේය. ගම්පොල නගරයම ජලයෙන් යටවී තිබූ බැවින් පොලිසියට හෝ ළඟා වීමට නොහැකි වූ එම මොහොතේ පාසල් නිල නිවාසයේ සිටි පිරිසගේ සහායෙන් ඇයගේ සිරුර ගොඩගැනීමට කටයුතු කෙරිණි.
මෙම විපත හුදු ස්වභාවික ආපදාවක් නොවන බවට සාක්ෂි සොහොන් බිම අවටින්ම මතු විය. මල්ලිකා ගුරුවරියගේ නිවස සහ පාසල් ක්රීඩාංගණය වසාගෙන තිබුණේ අම්බුළුවාව කන්දේ සිට පහළට තල්ලු කරන ලද, වෙඩි බෙහෙත් යොදා පුපුරුවා හරින ලද දැවැන්ත ගල් කුට්ටිවලිනි. මීට වසරකට පෙර ප්රාදේශීය ලේකම්වරිය විසින් පස් සහ ගල් කන්දෙන් පහළට නොදමන ලෙස කළ අවවාදය බලධාරීන් නොසලකා හැරීමේ ප්රතිඵලය වූයේ මෙම ඛේදවාචකයයි. විගණකාධිපති වාර්තා මගින් හෙළිවී ඇති පරිදි, 2019 සහ 2020 වසරවලදී ශෛලමය පිළිමයක් නෙළීම මුවාවෙන් අම්බුළුවාවේ මහා පරිමාණ ගල් කැඩීම් සිදු කර ඇත. එසේ කඩන ලද ගල් විධිමත් ලෙස ඉවත් නොකර බෑවුමට තල්ලු කර දැමූ බව අම්බුළුවාව පාලනාධිකාරිය විසින්ම විගණන විමසුම්වලදී පිළිගෙන තිබීම බරපතල තත්ත්වයකි.
රාජ්ය මුදල් අවභාවිත කරමින්, කිසිදු පාරිසරික අධ්යයනයකින් තොරව සිදු කළ මෙම අනවසර ඉදිකිරීම් සහ ගල් කැඩීම් අවසානයේ මිනිස් ජීවිත බිලිගන්නා තැනට පත් විය. දණ්ඩ නීති සංග්රහයේ 298, 327 සහ 329 වගන්ති අනුව මෙය සාපරාධී නොසැලකිල්ල හේතුවෙන් සිදු වූ මරණයක් සහ තුවාල සිදු කිරීමක් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකිය. 1992 අංක 33 දරණ පතල් හා ඛනිජ ද්රව්ය පනත, ජාතික පාරිසරික පනත සහ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 'මහජන විශ්වාසය පිළිබඳ මූලධර්මය' (Public Trust Doctrine) යන සියල්ල අමු අමුවේ උල්ලංඝනය කරමින් සිදු වූ මෙම අපරාධයට මධ්යම පරිසර අධිකාරිය, භූ විද්යා හා පතල් කාර්යාංශය ඇතුළු රාජ්ය ආයතන රැසක් වගකිව යුතුව ඇත.
අධිකරණ තීන්දු මගින් රාජ්ය ප්රතිපත්ති යනු හුදු ලියවිලි පමණක් නොව ක්රියාත්මක විය යුතු ජීවමාන මාර්ගෝපදේශ බව පෙන්වා දී තිබියදීත්, අම්බුළුවාව භාරකාර මණ්ඩලය ඇතුළු බලධාරීන් මෙම නීති රෙගුලාසි තුට්ටුවකටවත් මායිම් කර නොමැති බව පෙනී යයි. ශාමින්ද ඇතුළු පවුලේ ඥාතීන් පෙන්වා දෙන්නේ මල්ලිකා ගුරුවරියට යුක්තිය ඉටු වීම යනු හුදු වන්දි මුදලකට සීමා නොවී, නීතිය ක්රියාත්මක කර මෙවැනි මිනිස් ක්රියාකාරකම් නිසා සිදුවන ඛේදවාචක වැළැක්වීමට නිසි පියවර ගැනීම බවයි. වගකීම් විරහිත රාජ්ය නිලධාරීන්ගේ සහ ආයතනවල නොසැලකිල්ල නිසා අහිමි වූ ජීවිතයකට වටිනාකම තක්සේරු කළ නොහැකි වුවද, නීතියේ ආධිපත්යය තහවුරු කිරීම මියගිය ඇයට කළ හැකි ඉහළම ගෞරවය වනු ඇත. (තරිඳු ජයවර්ධන - දිවයින ලිපිය ඇසුරිනි)
